Ministerie was te rooskleurig over Omgevingswet

Notulen Minister Hugo de Jonge informeerde de Eerste Kamer verkeerd over de voortgang van de Omgevingswet, blijkt uit notulen.

Het is het lot van minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, CDA) dat de Omgevingswet in zijn portefeuille zit.
Het is het lot van minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, CDA) dat de Omgevingswet in zijn portefeuille zit. Foto David van Dam

Wie zich altijd heeft afgevraagd hoe het kan dat ministers en ambtenaren de Eerste en Tweede Kamer soms verkeerd informeren, doet er goed aan eens te spitten door de honderd pagina’s aan notulen die het ministerie van Binnenlandse Zaken vrijdag naar buiten heeft gebracht over de Omgevingswet. Een ministerie dat het parlement verkeerd informeert, dat komt vaker voor. Maar het staat niet vaak zwart op wit.

„Het is helemaal niet onze bedoeling om de wereld in verwarring te brengen of verkeerd te informeren, het is alleen: die Kamervragen staan onder hoge druk, gaan door vele handen”, gaf een ambtenaar van het ministerie als verklaring. „Nou ja, dan wordt er weleens [iets] verstuurd waarvan je bij lezing achteraf denkt: had ik anders opgeschreven.”

Het is niet voor het eerst dat het misgaat bij de Omgevingswet, die de afgelopen jaren uitgroeide van een droomwet om de ruimtelijke ordening te versimpelen tot een politieke plaag. Drie keer in twee jaar tijd is de wet inmiddels uitgesteld. In juni werd bekend dat de ambtelijke top van Binnenlandse Zaken ambtenaren onder druk had gezet om kritiek op de wet in te slikken. En nu blijkt, ook niet voor het eerst, dat de Eerste Kamer verkeerd is geïnformeerd.

Digitaal systeem nog niet af

Begin mei had minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, CDA), wiens lot het is dat de Omgevingswet in zijn portefeuille zit, nog aan de Eerste Kamer geschreven dat de digitale basis voor de wet „volgens planning opgeleverd” was. Dat was belangrijk, want daarmee was de voor de softwarebouwers zo belangrijke ‘stabiliseringsperiode’ aangebroken waarin ze een aantal maanden konden testen zonder dat er nieuwe aanpassingen bij komen.

Er was alleen één probleem met de geruststellende woorden van De Jonge: het digitale systeem was nog helemaal niet af. Er werd nog aan van alles gesleuteld, constateerde een van de softwarebouwers vier dagen na de brief van De Jonge in een Zoomvergadering met het ministerie, om vervolgens vast te stellen „dat die stabiliseringsperiode dus niet zo lang is als overal wordt voorgehouden” door de minister. En ook: „De Eerste en Tweede Kamer, die weten dit niet.”

Ja, beaamde een ambtenaar, dat klopte.

Het gesprek tussen de ambtenaren en de softwarebouwers was net als eerdere en latere vergaderingen intern. Dat de notulen nu toch openbaar gemaakt zijn, is te danken aan Binnenlands Bestuur, het vaktijdschrift voor ambtenaren en bestuurders, dat de inhoud van de gesprekken opvroeg via de Wet open overheid (Woo). Alleen de namen van de deelnemers zijn zoals dat gebruikelijk is weggelakt.

Zo is voor iedereen te lezen hoe een deel van de softwareleveranciers zich meteen belazerd voelde door de mooie woorden van De Jonge: voor iedereen was toch duidelijk dat niet alles af was, en dat er nog niet getest kon worden?

„Als je de laatste versie van onze schriftelijke antwoorden leest, dan staat daar inderdaad nog vrij onhandig dat er op 1 april meer [af] is, dat alles af is”, zegt ene ambtenaar ‘Y’. „En dan denk ik: dat is natuurlijk niet helemaal zo.”

Achteraf noemt een woordvoerder van het ministerie de informatie dat per april het digitale systeem af is een „ongelukkige suggestie”.

Lees ook: De Omgevingswet, een ‘bureaucratisch wonder’, ligt onder vuur (2019)

Uitstel en gedoe

De weg naar de Omgevingswet is geplaveid met uitstel en gedoe. Het grootste obstakel, zo blijkt al jaren, is het bouwen van een digitaal stelsel, waarop alle gemeenten, provincies, rijksinstanties en samenwerkingsverbanden moeten worden aangesloten. Met dat systeem kan straks een vergunning worden aangevraagd om een boom te kappen, of kan bepaald worden of een nieuwe rondweg aan de lokale milieu- en geluidsnormen voldoet.

Het digitale stelsel was al versimpeld, en geen minister zit te wachten op verder uitstel, waardoor elk nieuws over fouten en vertragingen op het ministerie als dreigend onheil wordt ontvangen.

De softwareleveranciers hadden geen goed woord over voor De Jonge en zijn ambtenaren. Het is storend dat het ministerie doet alsof het iedereen goed informeert, zegt een van hen in de gespreksverslagen, terwijl datzelfde ministerie brieven uitstuurt die „zo naast de waarheid” zijn dat het „wel een beetje stuitend’’ is. De beloften over eerlijk informeren, zo klinkt kort daarna, komen neer op „echte bullshit”.

Ook de Eerste Kamer laat het er niet bij zitten. De GroenLinks-fractie heeft inmiddels om opheldering van minister De Jonge gevraagd.