Brits museum geeft Benin-bronzen terug aan Nigeria

Roofkunst Het Londense Horniman Museum geeft zijn Benin-bronzen terug aan Nigeria. Het natuurhistorische museum noemt de restitutie „moreel gepast”.

Dit borstmasker is een van de objecten die Britse militaire troepen in 1897 in Benin City buitmaakten.
Dit borstmasker is een van de objecten die Britse militaire troepen in 1897 in Benin City buitmaakten. Foto Horniman Museum and Gardens

Britse roofkunstspecialisten juichen: voor het eerst zal een door de Britse overheid gefinancierd museum geroofde Benin-bronzen teruggeven aan Nigeria.

Het gaat om een collectie van 72 voorwerpen van het Horniman Museum, een natuurhistorisch en antropologisch museum in Londen dat vorig jaar in Groot-Brittannië tot ‘museum van het jaar’ is uitgeroepen. Naast twaalf bijzonder waardevolle bronzen helmen en reliëfs retourneert het museum ook een altaarstuk en alledaagse voorwerpen zoals waaiers en manden en een sleutel „van het paleis van de koning”.

In een zondag gepubliceerd persbericht staat dat het Horniman in januari een restitutieverzoek ontving van de Nationale Commissie voor Musea en Monumenten in Nigeria. Onderzoek maakte vervolgens duidelijk dat de voorwerpen met geweld zijn verkregen, stelt Eve Salomon, voorzitter van de raad van toezicht van het museum.

Na extern overleg met „bezoekers, schoolkinderen, academici, erfgoedprofessionals en kunstenaars in Nigeria en het Verenigd Koninkrijk” kwam het bestuur tot de conclusie dat teruggave „moreel gepast is”.

Koninklijk Paleis

Britse militaire troepen namen in 1897 Benin City in en verwoestten bij deze strafexpeditie het koninklijk paleis, waarbij zo’n 10.000 reliëfs, heiligdommen en gebeeldhouwde ivoren voorwerpen werden buitgemaakt. Deze schatten zijn op grote schaal verhandeld en verworven door Europese en Amerikaanse musea.

Lees ook: België geeft Congo roofkunst terug: ‘Wat illegitiem verkregen is, is niet van ons’

De universiteiten in Oxford en Cambridge maakten vorige week bekend dat ze hun Benin-collecties zullen teruggeven. Blijft de vraag wat het British Museum gaat doen. Met 900 objecten is de Londense instelling eigenaar van de grootste Benin-collectie ter wereld. Tot nu toe heeft het museum teruggaveverzoeken genegeerd en wilde het alleen praten met Nigeria over „onderzoeks- en culturele uitwisselingsinitiatieven”.

In The Guardian noemt Dan Hicks, hoogleraar hedendaagse archeologie aan de Universiteit van Oxford, de beslissing van het Horniman Museum van „immens belang”. Volgens Hicks, die een boek over de Britse roofkunst publiceerde met de titel Brutisch Museums, is de weigerachtige opstelling van het British Museum onhoudbaar: „Met elke dag van niets doen en elke dag proberen vast te houden aan de oude argumenten, maakt het museum zichzelf alleen maar meer en meer irrelevant.”

Een messing plaquette met daarop een krijgsheer en een militaire priester die een leren geschenkendoos draagt.

Foto Dani Tagen/ Horniman Museum and Gardens

Vanwege hun grote financiële waarde op de kunstmarkt zijn Benin-bronzen de afgelopen jaren uitgegroeid tot een toetssteen voor de bereidheid van westerse musea om in het koloniale tijdperk geroofd Afrikaanse erfgoed terug te geven. Langjarig verzet tegen teruggave is de afgelopen jaren onder politieke en publieke druk verkruimeld. Duitse overheidsmusea en het Metropolitan Museum in New York maakten vorig jaar bekend Benin-bronzen te restitueren. De vier Nederlandse volkenkundige musea, met samen zeker 114 geroofde Benin-objecten in de collecties, hebben laten weten teruggaveverzoeken welwillend te zullen behandelen.