Drinkwater is er nog genoeg, toch klinkt de oproep tot zuinigheid

Droogte Er is geen gebrek aan drinkwater, zeggen de drinkwaterbedrijven. Dat kan veranderen, wanneer iedereen terugkomt van vakantie of op iets langere termijn.

Elke liter water die de drinkwaterbedrijven oppompen, is niet meer beschikbaar voor bijvoorbeeld de landbouw.
Elke liter water die de drinkwaterbedrijven oppompen, is niet meer beschikbaar voor bijvoorbeeld de landbouw. Foto Jeffrey Groeneweg/ANP

Het klinkt logisch om tijdens een droge zomer zoals de huidige, Nederlanders op te roepen zuinig om te springen met drinkwater, zoals veel waterbeheerders nu doen. Toch is er geen onmiddellijk en rechtstreeks verband tussen de drinkwatervoorziening en de actuele droogte, en de invloed van het verbruik op de beschikbaarheid van drinkwater is beperkt, blijkt uit een rondgang langs drinkwaterbedrijven.

Er is nog steeds voldoende drinkwater beschikbaar. Het verbruik is normaal, en ligt zelfs iets lager dan gemiddeld doordat veel Nederlanders in het buitenland met vakantie zijn. Ook de voorraden van de drinkwaterbedrijven zijn op orde. Een voorbeeld: waterbedrijf Evides produceert voornamelijk drinkwater uit water van de Maas en beschikt over een voorraad voor twee tot drie maanden in spaarbekkens in de Biesbosch.

Er zijn ook andere geluiden: drinkwaterbedrijf Vitens beschikt nauwelijks over buffers omdat het vooral grondwater oppompt, en is afhankelijk van het peil daarvan. Dat peil kan bij langdurige droogte behoorlijk dalen, en het duurt ook lang voordat het, bij neerslag, weer op het gewenste niveau is.

Tuinsproeiers en wasmachines

Maar hoe dan ook, operationeel hebben de drinkwaterbedrijven hun voorzieningen nog goed op orde. Wel kijken sommige bedrijven met enige vrees naar de komende maanden. Als de droogte maanden aanhoudt en straks alle vakantiegangers weer thuis zijn, hun tuin driftig sproeien en de wasmachine volop laten draaien, kan het verbruik ineens pieken.

Zo zag Vitens drie jaar geleden, in het begin van de coronamaatregelen, tijdens warm weer met Pinksteren het verbruik in sommige gebieden met 40 procent stijgen. „Dat waren spannende momenten”, zegt directeur Jelle Hannema. Ook vorig jaar nog, toen veel mensen door de coronamaatregelen in eigen land vakantie vierden, kampten enkele drinkwaterbedrijven met verlaagde druk in de leidingen doordat er af en toe massaal veel water werd verbruikt.

Lees ook: Tekort aan drinkwater uit de Maas dreigt

Onvoldoende water door rivieren

Noodzakelijker dan zuinig omspringen met drinkwater is op dit moment het terugdringen van de zouttong, afkomstig van de Noordzee en de Waddenzee, in het binnenland. Het lukt niet meer overal om het zout terug te duwen met zoet water uit de rivieren, aangezien er onvoldoende water door de rivieren stroomt. Met de Maas valt het allemaal wel mee, maar het peil van de Rijn is historisch laag. Aan de waterschappen en Rijkswaterstaat de taak zo veel zoet water op te stuwen dat de verzilting niet, zoals in eerder droge jaren wel gebeurde, tot aan of voorbij de inlaatpunten van drinkwaterbedrijven reikt, en deze de inname van rivierwater moeten staken.

Een andere zorg betreft de kwaliteit van het rivierwater; naarmate er minder water in de rivieren stroomt, worden schadelijke stoffen die erin worden geloosd minder verdund, en moeten er dus uit worden gezuiverd. Hoewel dat schadelijke effect in de droge zomer van vier jaar geleden reuze mee bleek te vallen, vertelt plaatsvervangend directeur André Bannink van de vereniging van rivierwaterbedrijven RIWA. Hoe dat kan, wordt nu onderzocht. „Misschien heeft het iets te maken met versnelde afbraakprocessen door warm water en zonlicht.”

Niet vanzelfsprekend

Toch is en blijft een oproep om zuinig om te springen met drinkwater nuttig en noodzakelijk, haasten de drinkwaterbedrijven zich te zeggen. We verbruiken dagelijks per persoon in Nederland een slordige 120 liter drinkwater per dag en dat zou best iets minder mogen worden. De klimaatverandering maakt de kans op droge zomers de komende jaren alleen maar groter en dat leidt samen met tropische temperaturen niet alleen tot een grotere vraag naar drinkwater, maar ook tot een daling van het aanbod.

Het water moet immers wel ergens vandaan komen. En elke liter grond- of oppervlaktewater die de drinkwaterbedrijven voor huishoudelijk gebruik moeten oppompen, is niet meer beschikbaar voor de landbouw, om maar een sector te noemen.

„De oproep om bewust en duurzaam om te gaan met drinkwater is niet van nu, dit doen we al langere tijd”, laat drinkwaterbedrijf Evides weten. „Omdat het de afgelopen jaren in de zomerperiode steeds droger wordt, hebben wij waterbespaartips gedeeld met onze klanten. Op deze wijze geeft Evides extra aandacht aan het onderwerp droogte en drinkwaterbeschikbaarheid.”

We moeten de waterkoek als geheel veel groter maken

Jelle Hannema directeur drinkwaterbedrijf Vitens

Lees ook: Hoe de droogte in Europa de energiecrisis versterkt

Bovendien zal de vraag naar drinkwater alleen maar toenemen, verwachten de drinkwaterbedrijven, niet alleen door het warmere weer maar vooral als gevolg van de bevolkingstoename en de groei van het aantal huishoudens. Drinkwaterbedrijf Vitens zag in zes jaar tijd het verbruik met 10 procent toenemen.

Een oproep om water te besparen is bovendien nuttig, zeggen de drinkwaterbedrijven, om mensen duidelijk te maken dat drinkwater niet als vanzelfsprekend altijd onbeperkt voorradig is en de bewustwording hierover te vergroten.

Anderzijds is een koerswijziging in het nationale waterbeheer ook geen overbodige luxe. Directeur Jelle Hannema van drinkwaterbedrijf Vitens: „Het systeem moet op de schop. We spreken in tijden van waterschaarste over hoe we het water over welke sectoren moeten verdelen. Maar we moeten de waterkoek als geheel veel groter maken.” Hoe? Door veel meer water vast te houden, en door meer rekening te houden met water tijdens de bouw van nieuwe woningen en in de ruimtelijke ordening in het algemeen. „Dat gebeurt nog steeds te weinig.”

Lees ook: De vraag naar water overtreft het aanbod