Opinie

Tekort aan arbeidskrachten maakt migratie uit Afrika nodig

Arbeidsmigratie Door de vergrijzing zal de arbeidskrapte in Nederland voorlopig aanhouden. Veel Afrikaanse landen kampen met een omgekeerd probleem. Doe daar je voordeel mee, schrijven en .
Technische scholing in Accra, Ghana
Technische scholing in Accra, Ghana Foto Thomas Imo/Getty

De maatschappelijke gevolgen van de krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt zijn enorm. Iedere sector probeert nu zijn eigen positie te versterken: lonen schieten omhoog, arbeidsvoorwaarden verbeteren. Uitstekend, maar het oplopende gebrek aan mensen lossen we daar niet mee op. Een aankomende recessie zal enige verlichting brengen, maar de arbeidsmarktkrapte is structureel, en vergt een nieuwe, grensoverschrijdende aanpak.

Onder de economische conjunctuur en de naweeën van de coronapandemie doet een demografische aardverschuiving gestaag maar onverbiddelijk haar werk. In de jaren vijftig stonden voor elke 65-plusser zo’n zeven werkende Nederlanders klaar. In de jaren negentig waren dit er nog vijf, nu zijn het er nog maar drie. Volgens berekeningen van het NIDI stijgt, bij verdere toename van de levensverwachting, het aantal AOW’ers van 3,1 miljoen in 2020 naar 4,1 miljoen in 2050. Gepensioneerden gaan graag op vakantie in eigen land, naar de kapper of het terras. Bovendien gaat vergrijzing gepaard met extra zorg. Dit leidt niet alleen tot exploderende zorgkosten, maar vooral ook tot extra werk. De cijfers liegen er niet om: bij ongewijzigd beleid zijn één op drie werkende Nederlanders in 2060 nodig in de zorg. Dit is volstrekt onhoudbaar.

Visie is nodig opdat we niet weer het probleem hoeven op te lossen nadat het uit de hand is gelopen (denk: stikstof, Toeslagenaffaire, klimaat, woningmarkt, onderwijskwaliteit). De onlangs geopperde suggestie om jongeren uit de Franse banlieues aan te trekken is eerder lachwekkend dan serieus. Immers, in vrijwel heel Europa doet de vergrijzing haar werk. De stroom aan Oost-Europese arbeidsmigranten is bezig op te drogen. Als de slinkende loonkloof met landen als Polen, Roemenië en Bulgarije al niet eens volstaat om voldoende arbeidsmigranten aan te trekken, wat hebben ‘kansarme’ Franse jongeren hier dan te zoeken?

Gastarbeiders

Veel zinvoller is het om ons eens te verplaatsen naar Ghana. Hier ligt het gemiddelde inkomen op nog geen 5 procent van dat in Nederland. Gecorrigeerd voor koopkracht is het nog steeds minder dan 10 procent. Arbeidskrapte? Geen sprake van. De Ghanese beroepsbevolking neemt explosief toe. Tegenover één 65-plusser staan veertien mensen in de beroepsbevolking. Ghana kampt met een tegenovergesteld probleem: een chronisch gebrek aan banen. Industrie is er (nog) nauwelijks en de groei in de gas- en oliesector genereert weliswaar extra inkomsten, maar bitter weinig arbeidsplaatsen. Natuurlijk staan de steeds hoger opgeleide en uitstekend geïnformeerde Ghanese jongeren te springen om te migreren: meer dan 40 procent van de deelnemers aan representatief onderzoek geeft aan de wens te koesteren het land te verlaten. In Malawi, Nigeria, of Oeganda is het beeld vergelijkbaar.

Migranten sturen geld naar hun families en ontwikkelen vaardigheden die bij terugkomst in het thuisland kunnen worden ingezet

Er is dus vraag naar arbeid, en voldoende aanbod. Maar de politiek, van links tot rechts, gruwelt van het idee: arbeidsmigratie uit arme landen, vergelijkbaar met de ‘gastarbeiders’ van de jaren zestig en zeventig. Links voorziet uitbuiting ten behoeve van het grootkapitaal. Rechts speelt in op sterk gewortelde xenofobe sentimenten. Ondertussen blijft de voordeur op slot, en zijn er voor ‘niet-westerse’ migranten eigenlijk maar drie routes beschikbaar: studeer- of werkvisa voor hooggeschoolden, gezinshereniging, of een poging tot asiel. Hiermee valt het overgrote deel van de potentiële arbeidsmigranten af.

Lees ook: Een goed salaris is niet genoeg om personeel te trekken

Wie komen er binnen als we het huis met bewust en slim migratiebeleid van slot halen? Jonge, gemotiveerde en hardwerkende mensen – bovendien vaak vroom-christelijk, vloeiend Engels sprekend, en met goede kennis en een positieve kijk op de westerse cultuur. Het beeld dat zulke migratie ten koste gaat van lokale ontwikkeling is bovendien achterhaald. Migranten sturen geld naar hun families en ontwikkelen vaardigheden die bij terugkomst in het thuisland kunnen worden ingezet. Er ligt dus een win-win scenario in het verschiet.

Dan de uitvoering. Is de praktijk niet veel te weerbarstig? Deels is dit een kwestie van mentaliteit: wie het echt wil kan veel meer. Selectiecriteria mogen, nee moeten streng zijn: voordat zij de oversteek maken tonen migranten hun relevante expertise aan en leren de Nederlandse taal. Hiervoor worden trainingscentra opgezet die door verschillende private partijen en overheden bekostigd worden. Na de selectie van competente en ambitieuze migranten wordt een verblijfsrecht van bijvoorbeeld vijf jaar verleend, direct gekoppeld aan een baan. Huisvesting is uiteraard een uitdaging, maar een simpel doch fatsoenlijk onderkomen kan bijvoorbeeld worden gerealiseerd in wooncontainers waarin ook veel Nederlandse studenten met plezier wonen.

Midden-Oosten

Een radicaal idee? Helemaal niet. Dit model bestaat al lang en is razend populair. De Volkskrant rapporteerde onlangs dat in 2021 alleen al vanuit Oeganda 85 duizend vrouwen naar het Midden-Oosten vertrokken om daar in de huishouding te werken. Dat is vergelijkbaar met het aantal ‘bootvluchtelingen’ dat jaarlijks aanmeert in Zuid-Europa, na eerst hun leven op het spel te hebben gezet. Afrikaanse migranten worden in het Midden-Oosten echter op grote schaal uitgebuit. Het afpakken van paspoorten, het afsnijden van contact met het thuisfront, zevendaagse werkweken en zelfs regelrecht mishandeling zijn aan de orde van de dag. Dit is niet alleen onmenselijk en onacceptabel, het is ook onnodig. Want waarom zouden wij dit niet fatsoenlijker kunnen organiseren? Ooit was Nederland op veel beleidsvlakken een progressieve pionier. Een ambitieuze, aanpak van arbeidsschaarste door vernieuwend migratiebeleid zou Nederland in één klap weer tot ‘gidsland’ kunnen verheffen.