Vierde dosis covidvaccin biedt bescherming tegen infectie

Vaccinatie Herhaalvaccinaties beschermen niet alleen tegen covidverschijnselen maar ook tegen de infectie zelf, óók tegen Omikron.

Boostervaccinatie bij de ambulancedienst in Tel Aviv. Herhaalvaccinaties werken ook tegen nieuwe besmettingen. Foto Tsafrir Abayov/AP
Boostervaccinatie bij de ambulancedienst in Tel Aviv. Herhaalvaccinaties werken ook tegen nieuwe besmettingen. Foto Tsafrir Abayov/AP

Een vierde dosis van het bekende covidvaccin van fabrikant Pfizer vijzelt de bescherming tegen een infectie met de Omikronvariant flink op. Dat blijkt uit Israëlisch onderzoek onder bijna 30.000 zorgmedewerkers dat dinsdag in het medisch-wetenschappelijke vakblad JAMA Network Open verscheen.

Doorbraakinfecties kwamen in de maand na die herhaalprik maar bij 7 procent van de zorgmedewerkers. Bij ziekenhuispersoneel dat tot die tijd maar drie doses had gekregen was dat 20 procent. Een herhaalprik is dus een goed wapen om het virus minder te laten rondgaan, en zo niet alleen ziekte maar ook uitval van medewerkers door isolatie of quarantaine te vermijden, schrijven de onderzoekers.

Antistoffen

Eerdere studies lieten al zien dat een vierde prik de kans op ziekte na een Omikronbesmetting vermindert, en dat in de weken na die prik de antistoffen en de immuuncellen gericht tegen het virus zijn toegenomen. Mensen zijn na een herhaalprik niet alleen beter bestand tegen ziekte, maar ook al tegen het oplopen van een infectie, zo laat de nieuwe studie zien.

Sinds de opkomst van de omikronvariant van het coronavirus SARS-CoV-2, vanaf december 2021, haastten wetenschappers zich om uit te zoeken in hoeverre de opgebouwde immuniteit nog stand hield. Omikron ontsnapt aan de afweer omdat hij sterk is veranderd ten opzichte van het oorspronkelijke virus, waartegen de vaccins zijn gemaakt. Geen enkele eerdere variant had zoveel genetische veranderingen.

Lees ook: De corona-zomergolf zwelt aan. Zijn de vaccins nog goed genoeg?

Ook in Israël namen de doorbraakinfecties toe, ondanks dat meer dan 95 procent van de Israëlische zorgmedewerkers drie vaccinaties had gekregen. Daarom kregen in januari van dit jaar alle zorgmedewerkers van elf ziekenhuizen een vierde prik aangeboden, ook al was toen nog niet duidelijk of dat tegen Omikron zou helpen. Groot was het animo niet: slechts 19 procent koos voor die herhaalprik. De rest hield het bij drie prikken – de laatste prik hadden ze in augustus of september 2021 gekregen.

Besmettingen

De Israëlische onderzoekers turfden hoe vaak besmettingen voorkwamen in januari bij beide groepen. Zorgmedewerkers die covidklachten kregen of in aanraking waren gekomen met iemand met Covid-19 werden getest met een pcr-test. Bij mensen met de vierde dosis kwamen besmettingen bijna drie keer minder voor dan in de groep die maar drie prikken had gehad. Dat was minder spectaculair dan de vermindering van infecties die de derde dosis wist te bewerkstelligen ten opzichte van de tweede dosis toen de Deltavariant uitbrak, maar nog steeds flink.

In geen van beide groepen werden ziekenhuismedewerkers – die allemaal jonger waren dan 60 jaar - ernstig ziek of stierven door Covid-19. Dat een vierde prik ook bij oudere mensen het risico verlaagt op een infectie met Omikron of een ziekenhuisopname, blijkt uit eerder onderzoek onder ruim 1,2 miljoen zestigplussers in Israël. Ook het RIVM constateert dat een vierde prik weer extra bescherming biedt tegen een ziekenhuis- of IC-opname. Die bescherming loopt wel iets terug sinds de BA.5 rondgaat, een subvariant van Omikron die nóg beter de afweer omzeilt.

Bij metingen tot 31 mei waren zestigplussers na een vierde prik nog voor zo’n 86 procent beschermd tegen ziekenhuisopname en IC-opname. Dat is bij een meting tot 28 juni teruggelopen naar 77 tot 80 procent. In juni werd de BA.5 subvariant van Omikron in Nederland dominant.

Aangepast vaccin

Met het oog op afweerontduikende subvarianten zoals BA.5 adviseerden experts het Amerikaanse voedsel- en medicijnagentschap FDA begin juli al dat de volgende herhaalprik in de herfst het beste een aangepast vaccin tegen Omikron zou moeten zijn.

Die zijn al in de maak – het Europese medicijnagentschap EMA begon eind juli met de beoordeling van de aanvraag voor goedkeuring van aan Omikron aangepaste versies van de vaccins van Moderna en van Pfizer/BioNTech. Het is de bedoeling dat de vierde prik die in Nederland wordt aangeboden vanaf september zo'n aangepaste versie zal zijn.

Lees ook: Nieuwe ronde coronavaccinaties in het najaar: nuttig & veilig of overbodig?