Een kleine schuld kan grote gevolgen hebben, ‘zoek het maar uit met je hypotheek, hoorden we’

Kredietregistratie Een online-aankoop of een vergeten lening kunnen leiden tot een negatieve registratie in het kredietregister BKR. Met soms grote gevolgen.

Illustratie Lynne Brouwer

‘Ik ben er echt ziek van geweest”, zegt Sharon van der Put (33) uit Zoetermeer. Samen met haar vriend zocht ze al een jaar naar een huis. Ze vonden een „jarentachtigwoning” met „speelse tussenverdiepingen van hout”. In januari vroegen ze een hypotheek aan, die werd afgewezen. Haar vriend bleek sinds 2012 een negatieve BKR-registratie te hebben vanwege een openstaande schuld bij Wehkamp. Incassobureau en schuldopkoper Vesting Finance had de schuld van bijna 1.500 euro overgenomen en registreerde Van der Puts vriend als wanbetaler bij het BKR.

Na contact met haar financieel adviseur betaalde Van der Put het openstaande bedrag en vroeg ze Vesting Finance telefonisch de code te verwijderen. Het incassobureau weigerde. Van der Put: „De reactie was, even grof gezegd: zoek het maar uit met je hypotheek.” Ook na volledige afbetaling van een betalingsachterstand blijft de negatieve registratie vijf jaar lang gehandhaafd in het register van Bureau Krediet Registratie (BKR). Of de schuld nu 300 of 50.000 euro was: onderscheid wordt niet gemaakt.

De stichting BKR is in 1965 door banken en financiële instellingen opgericht en registreert bijna alle kredieten die consumenten aangaan: van creditcard tot lease-auto, van mobiele telefoonabonnement tot Wehkamp-aankopen op afbetaling. Het doel van het BKR is naar eigen zeggen om consumenten te beschermen tegen het aangaan van leningen die ze mogelijk niet kunnen terugbetalen.

De registratie is tegelijkertijd bedoeld om financiële instellingen inzicht te geven in de financiële situatie van een potentiële klant. Ruim acht miljoen Nederlanders zijn opgenomen in deze kredietdatabase – het BKR is de enige die dit systeem aanbiedt. Een registratie kan je zelf online checken op de site van het BKR. Kredietverstrekkers zijn verplicht elke lening boven de 250 euro vast te leggen in het BKR-register, net als eventuele betalingsachterstanden.

Telefoonabonnement

Een negatieve registratie kan ertoe leiden dat een kredietaanbieder geen lening wil aanbieden. Dat kan gaan om geld voor een auto, een creditcard, of een telefoonabonnement inclusief telefoon. Of om een hypotheek, zoals Sharon van der Put merkte. De facto is het bij een negatieve registratie, dus tot vijf jaar na het ongedaan maken van een betalingsachterstand, moeilijk een hypotheek te krijgen. Advocaat Martijn Foolen, gespecialiseerd in BKR-zaken, zegt dat de meeste van zijn cliënten met een negatieve registratie „direct afgewezen” worden voor een hypotheek. „Veel hypotheekadviseurs zeggen: ‘het komt wel goed’, maar dat is klinkklare onzin. Met een opgeëiste betalingsachterstand is het praktisch onmogelijk een hypotheek te krijgen.”

Wie eenmaal met een betalingsachterstand in het BKR-register is opgenomen – in 2021 waren dat 594.000 Nederlanders – heeft dus moeite een krediet te krijgen. Het zijn lang niet allemaal notoire wanbetalers, ziet directeur Deepak Thakoerdien van juridisch dienstverlener Dynamiet Nederland. Zijn bedrijf is gespecialiseerd in het aanvechten van negatieve BKR-registraties en behandelt naar eigen zeggen jaarlijks tweeduizend zaken.

Illustratie Lynne Brouwer

„Een grote groep van onze klanten heeft een achterstand door een incident”, zegt Thakoerdien. „Ze missen een betaling door een scheiding, verloren kind of ziekte.” Daarnaast is er nóg een groep, stelt hij: slachtoffers van fraude. Volgens Thakoerdien is het namelijk gemakkelijk om online bestellingen op naam van een ander te doen. „Dagelijks spreek ik mensen die niet wisten dat er op hun naam aankopen zijn gedaan.”

Dat ondervonden ook Sharon van der Put en haar vriend. Van de aankoop van „herensokken, nagelharder en lippenbalsem” bij Wehkamp hadden de twee geen weet. De rekening had hij daarom nooit betaald. „Mijn vriend heeft dat niet besteld. We gokken dat een toenmalig huisgenoot, die met de noorderzon naar Curaçao is vertrokken, de spullen heeft gekocht.” In de tien jaar sinds de aankoop zegt Van der Put nooit een aanmaning of deurwaarder van Vesting Finance te hebben gezien. „Ik ben heel strikt in alles op tijd betalen. Al was het me ontglipt, wij woonden bij mijn vader. Hij heeft altijd zijn paperassen op orde. Die had een aanmaning zeker gezien.”

Diepe zakken

Vanwege de impact van negatieve BKR-registraties oordeelde de Hoge Raad in 2011 dat die op grond van de toenmalige Wet bescherming persoonsgegevens moeten voldoen aan „de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit”. Kredietverstrekkers zijn sindsdien verplicht het belang van de consument af te zetten tegen het maatschappelijk belang van een zo volledig mogelijk BKR-register. Reeds afgeloste (kleine) schulden kunnen op grond van zo’n afweging uit het register verwijderd worden.

Op papier kan iedere klant naar zijn kredietverstrekker stappen en verzoeken om zo’n belangenafweging. In 2017 gaf toenmalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA) het BKR een tik op de vingers omdat deze, na een aanscherping van het reglement, de belangenafweging door consumenten praktisch onmogelijk maakte. Ook in 2022 lijkt die belangenafweging nog steeds moeizaam te gaan. Met een beroep op het reglement van BKR verwijderen kredietverstrekkers zelden coderingen op verzoek van klanten, ziet Thakoerdien. Dat schrijft het BKR zelf ook op zijn website: „Goed om te weten: het komt niet vaak voor dat een kredietaanbieder een registratie daadwerkelijk aanpast.”

We werken hard voor onze centjes en dan krijg je dit op je dak

Sharon van der Put over het BKR

Het gevolg is dat wie af wil komen van een negatieve BKR-registratie geregeld op juridische kosten wordt gejaagd. „Procederen kost veel geld en banken hebben diepe zakken”, weet advocaat Martijn Foolen. Thakoerdien: „Sommige banken lezen het verzoek tot verwijdering niet eens en sturen altijd dezelfde reactie: ‘nee’.”

Volgens Foolen is er een kentering gaande in de rechtspraak rondom BKR-zaken: „Met name de rechtbank Amsterdam erkent nu dat het zeer lastig is met een BKR-registratie een hypotheek te krijgen en neemt dat mee in de belangenafweging tussen burger en kredietverstrekker.”

Financiële instellingen en het BKR verwijzen in zulke gevallen, als burgers hun BKR-registratie vroegtijdig willen laten verwijderen, naar het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) – dat sinds eind vorig jaar geschillen rondom BKR-registraties beslecht. Die procedure duurt enkele maanden en behelst verschillende „schriftelijke rondes”.

„De reactietermijn van kredietverstrekkers op verwijderverzoeken is de laatste tijd buitenproportioneel lang”, zegt Foolen. Waar eerder twee à drie weken gebruikelijk was, wacht hij soms meer dan twee maanden op een reactie. De wettelijke termijn is een maand. „Ik kan het mijn cliënt, van wie de koopovereenkomst afloopt, niet uitleggen dat hij geen reactie krijgt.” Wel is dreigen met een rechtszaak volgens Foolen effectief. In de helft van de gevallen leidt dat nog voor de zitting tot een verwijdering, schat hij.

Zo ging het ook bij Sunny Ganpat (31), die werkt als applicatiebeheerder bij het Erasmus MC. Hij werd in augustus 2018 vader van een tweeling. Met een creditcard van ICS kocht Ganpat „babyspullen voor de jongens” en deed hij vakantie-uitgaven. „Mijn vriendin en ik besloten op ons geld te letten en dat in potjes te verdelen, zodat we zagen wat we uitgaven.” Hij stopte de automatische incasso, zodat hij „los” geld kon overmaken. Toch miste hij door slordigheid een aantal betalingen. In 2019 ontving Ganpat een deurwaardersbrief over een openstaande schuld van 300 euro.

„Ik schrok”, zegt hij drie jaar later aan de telefoon, „want ik hou niet van schulden en dacht: waarom heb ik er niet eerder van gehoord?” Hij betaalde het bedrag gelijk af. „Ik had het idee dat het was afgerond.” Wel stond er nog vijf jaar een registratie van de voormalige achterstand op zijn naam. Die verhinderde dat hij een hypotheek kreeg. Hij benaderde CoderingVrij, een juridisch dienstverlener die net als Dynamiet helpt bij het verwijderen van coderingen.

Illustratie Lynne Brouwer

De juridische hulp kostte Ganpat 700 euro. „Een aardig bedrag, maar dan ben ik er wel van af.” Op 11 mei hoorde Ganpat dat zijn verzoek, voordat de zaak „op zitting kwam”, werd ingewilligd door ICS en zijn BKR-registratie werd verwijderd. Een week later kon hij daardoor naar het kennismakingsgesprek voor een nieuwbouwproject in de buurt.

Financieel gezond

„Je moet met de billen bloot”, zegt Sharon van de Put over het dossier dat nodig is om een BKR-codering aan te vechten. Loonstroken, jaaropgaven, huidige woonsituatie, afwijzingen van makelaars en hypotheekverstrekkers. Ze zijn allemaal nodig om de rechter te kunnen overtuigen dat je financieel gezond bent en wordt belemmerd door de BKR-registratie. „Alles moet je kunnen verklaren.”

Op het verzoek tot verwijdering, via Dynamiet, kwam na vier weken een afwijzende reactie van het incassobureau. „Ze zeiden: dat je een inkomen hebt van zoveel duizend euro en geen schulden hebt, wil niet zeggen dat je financieel gezond bent. We kijken ook naar het uitgavenplaatje.”

Van der Put en haar vriend vroegen uitstel bij de makelaar van hun droomhuis. Die ging aanvankelijk akkoord, maar dreigde het huis vervolgens aan een ander te verkopen, tenzij ze 1.500 euro meer zouden betalen. Samen met de kosten voor de rechtszaak, die ze zelf betaalde op advies van haar advocaat, de in tien jaar tijd opgelopen rente en andere juridische kosten is ze meer dan 7.000 euro kwijt om de BKR-registratie te laten verwijderen.

Haar zaak kwam wel tot een zitting. De advocaat van Vesting Finance beweerde voor de rechter dat Van der Put nog geen afwijzing voor een hypotheek had gekregen, toen ze het incassobureau verzocht de code te verwijderen. Een WhatsApp-gesprek met haar financieel adviseur, die ze aan de rechter toonde, bewees het tegendeel. Vesting Finance verwijderde de code vervolgens binnen drie dagen, terwijl het dat eerder geweigerd had.

„Toen brak echt mijn klomp”, zegt Van der Put. „Ze hebben de zaak opgegeven! Het had niet eens hoeven beginnen.”

Oneerlijk

De bedrijven die BKR-geregistreerden bijstaan, vinden financiële instellingen „rigide”, omdat de negatieve registratie lang gehandhaafd wordt, ook als het om een kleine schuld gaat, of wanneer betaling niet is gelukt door een fout of slordigheid.

Volgens het BKR is de bewaartermijn van vijf jaar noodzakelijk. „Grote achterstanden beginnen vaak klein”, zegt beleidsadviseur van het BKR Sjaak van Leeuwen. „Als iemand een kleine achterstand niet weet te betalen, is dat een indicatie van de ernst van de financiële situatie.” Volgens het BKR krijgt een op de tien mensen met een voormalige betalingsachterstand binnen een jaar opnieuw problemen met het betalen van rekeningen.

Volgens Sharon van der Put kan het BKR meer doen om mensen met negatieve coderingen te waarschuwen. „Het BKR is een goed systeem voor mensen die overal en nergens een lening afsluiten en niet betalen”, zegt Van der Put. „Maar niet voor iemand die alles netjes op orde heeft. We werken allebei hard voor onze centjes en dan krijg je zoiets op je dak. Het voelt heel oneerlijk.”

Lees ook: BKR mag niet meer in niemandsland opereren Lees ook: Helaas, geen nieuw huis dankzij BKR