Over de nieuwste boerenacties sturen politici alleen een paar tweetjes

Politiek Haagse politici lijken zich geen houding te kunnen geven bij de escalerende boerenprotesten, de meesten zwijgen. „De overheid komt er nu achter dat polderen niet werkt in een sterk gepolariseerde samenleving.”

Trekkers blokkeren de snelweg ter hoogte van knooppunt Azelo. Door de langzaam rijdende landbouwvoertuigen is er vertraging. Foto ANP

Een paar tweetjes van een paar politici. Wie zich deze zomer in de richting van Den Haag wendt voor reacties op de boerenacties die steeds verder uit de hand lopen en waarbij inmiddels de veiligheid van burgers in het gedrang komt, moet het daarmee doen. Voor een politiek die geregeld het verwijt krijgt te veel met ophef bezig te zijn, zijn het kabinet en de Tweede Kamer deze week weinig vocaal. Het is zomerreces, veel politici zijn op vakantie.

D66-fractievoorzitter Jan Paternotte vroeg op Twitter om de boerenacties „niet meer ‘demonstreren’ te noemen. Dit is terroriseren.” Hij vroeg om „actie van het kabinet.” En ook Laurens Dassen van Volt vroeg om „regie”. Thierry Baudet (FVD) twitterde dat de boeren „wel humor” hebben, met een foto van mesthopen op de snelweg. Veruit de meeste fractievoorzitters bleven stil.

Ook het kabinet liet alleen op Twitter van zich horen. Minister Dilan Yesilgöz (Justitie, VVD) koos ervoor om zich niet uit te spreken over de gevolgen van de boerenacties voor de veiligheid van burgers, maar alleen over de gevolgen voor de boeren zelf. „Je verliest niet alleen in rap tempo begrip voor je acties. Waar mogelijk spoort de politie je op. Een strafblad heeft gevolgen. Gebruik je verstand.”

„De overheid heeft er moeite mee om een antwoord te vinden op antistatelijk verzet tegen overheidsbeleid”, zegt Kutsal Yesilkagit. Hij is hoogleraar international governance aan de Universiteit Leiden en doet onderzoek naar hoe onder meer politici en ambtenaren de uitkomsten van beleid en maatschappelijke gebeurtenissen beïnvloeden. „In de coronacrisis is een netwerk van complotachtige, antistatelijke groepen opgekomen, gevoed door populisme en extreem-rechts. Die groepen richtten zich vervolgens op de inval van Rusland in Oekraïne. De groep boze boeren is de volgende katalysator. Boze boeren worden inmiddels ook gesteund door Donald Trump en Marine Le Pen. Die groep zal zich niet terugtrekken uit de protesten.”

Acties heviger

Woensdag hadden Rijkswaterstaat, de politie Oost-Nederland en een aantal veiligheidsregio’s boeren nog opgeroepen om te stoppen met snelwegblokkades. Tevergeefs, de acties leken daarna alleen maar heviger te worden.

Lees ookPolitie wil daders vinden, maar ook escalatie voorkomen

In de nacht van woensdag op donderdag bleven verschillende snelwegen dicht omdat er autobanden, hooibalen en mesthopen op waren gedumpt. In sommige gevallen werd de boel ook in de brand gestoken. Op een aantal plekken lag ook asbest. Op de A7 leidde de troep op de weg tot ongelukken.

Aannemers die de zooi op moesten ruimen trokken zich aanvankelijk terug na bedreigingen. Een bedrijf dat in de Achterhoek omgekeerde vlaggen – het protestsymbool van boeren – verwijderde in opdracht van een gemeente is daarmee gestopt na dreigementen. Donderdag waren meerdere snelwegen nog steeds onbegaanbaar.

Voorman van Farmers Defence Force Mark van den Oever zei in het Algemeen Dagblad dat „ongelukken natuurlijk nooit te rechtvaardigen” zijn. Hij voegde daaraan toe: „Maar zolang het een beetje blikschade is, vind ik het allemaal niet zo erg.”

Lees ook: Onveilige situaties door hevige acties van boeren

Rutte: onacceptabel

Premier Mark Rutte (VVD) twitterde donderdag dat de protestacties van „een kleine groep boeren” volgens hem „onacceptabel” zijn en „alle perken te buiten” gaan. „Deze levensgevaarlijke acties moeten stoppen.” Hij riep op aangifte te doen bij bedreiging.

Ook landbouwminister Henk Staghouwer (ChristenUnie) veroordeelde de acties op Twitter. „Wat ons verder brengt is het in gesprek komen met elkaar, zo zijn we in dit land altijd verder gekomen. Ik weet dat er boeren zijn die dat graag willen. Die ruimte is er de komende weken bij Remkes aan tafel. Laten we elkaar daar weer vinden.”

Begin deze maand werd Johan Remkes, die de reputatie heeft van een Haagse tovenaar die voor iedere crisis een bezwering weet te bedenken, benoemd tot gespreksleider tussen boeren en het kabinet. Deze week stuurde hij zijn uitnodigingen. In eerste instantie wilde geen van de grote boerenorganisaties met hem praten. Donderdag, na tussenkomst van Rutte, ging alleen de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) akkoord met een „verkennend gesprek”.

‘Gebruik je verstand’

„Lange tijd heeft Nederland grote belangentegenstellingen goed weten te kanaliseren via het poldermodel”, zegt Yesilkagit. Hij ziet aan de reacties van politici dat ze daar als vanzelfsprekend weer op terug willen vallen. „De overheid komt er nu achter dat polderen niet werkt in een sterk gepolariseerde samenleving, en heeft daar nog geen alternatief voor gevonden. Dit is een politiek-bestuurlijk moment waarin oude repertoires van conflictmanagement geen oplossing bieden.”

Yesilkagit wijst op de vaak apaiserende toon van politici. In veel gevallen veroordelen ze het gedrag van boeren die over de schreef gaan, maar combineren ze dat met begrip voor het ongenoegen dat er aan ten grondslag ligt. Hij vermoedt dat politici van rechtse partijen er electorale motieven voor hebben. „Ze durven een niet al te harde toon aan te slaan over ontoelaatbare acties omdat ze bang zijn dat het kiezers kost.”

Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging twitterde woensdag dat ze achter de protesten staat „die binnen de wet zijn”. En ook dat ze „emoties van boeren” heel goed „snapt”. „Wel wil ik boeren die branden en blokkades veroorzaken en acties voeren die gevaar opleveren voor mens/omgeving, oproepen hiermee te stoppen.” Een dag later maakte ze bekend vanwege bedreigingen voorlopig geen mediaoptredens meer te doen en ook geen werkbezoeken af te leggen.

Wat volgens Yesilkagit nodig is: „Hard ingrijpen. De staat moet laten zien wie het geweldsmonopolie heeft en het Openbaar Ministerie en de politie moeten het gevoel hebben dat de politiek ze daarin steunt. Daarom is het belangrijk dat politici zich ook duidelijk uitspreken. En als de rust is wedergekeerd de tijd nemen om na te denken: hoe gaan we om met deze nieuwe werkelijkheid?”