Mohammed bin Salman weer welkom in Europa – dankzij oorlog in Oekraïne

Verzoening De Saoedische kroonprins ‘MbS’ bezoekt voor het eerst sinds de moord op journalist Khashoggi Europese regeringsleiders.

De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (links) met de Franse president Emmanuel Macron voor het diner in de gouden zalen van het Élysée.
De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (links) met de Franse president Emmanuel Macron voor het diner in de gouden zalen van het Élysée. Foto Lewis Joly/AP Photo

Omringd door met zwaarden behangen paleiswachten heeft de Franse president Emmanuel Macron donderdagavond de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman glimlachend verwelkomd in het Élysée. De naam van Jamal Khashoggi gonsde kort ervoor nog rond over de binnenplaats, maar de twee leiders hadden enkel oog voor elkaar tijdens hun langdurige handdruk. Zachtjes spraken de mannen enkele woorden, alvorens zonder vragen van de pers te beantwoorden het paleis binnen te gaan.

Mohammed Bin Salman is deze week in Europa voor ontmoetingen met de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis en de Franse president. Met een 700-man sterke delegatie kwam ‘MbS’, zoals de kroonprins vaak genoemd wordt, dinsdag aan in Griekenland waar hij met open armen in het Akropolismuseum werd ontvangen, waarna hij doorreisde voor een werkdiner in de gouden zalen van het Élysée. Eerder deze maand ontving de kroonprins ook al de Amerikaanse president Joe Biden in Jeddah – hun fist bump ging de wereld over.

De ontmoetingen in Griekenland en Frankrijk zijn aangekleed als reguliere staatsbezoeken, maar dat zijn ze allerminst. Het is de eerste keer dat MbS regeringsleiders in Europa bezoekt sinds de Saoedische journalist Khashoggi in 2018 werd vermoord en in stukken gezaagd in het Saoedische consulaat in Istanbul. Na deze brute moord, die volgens Amerikaanse inlichtingen is besteld door de kroonprins (dit ontkent hij), viel MbS uit de gratie en weigerden veel westerse regeringsleiders een tijd lang met hem te spreken. Biden zei dat hij Bin Salman als „paria” zou behandelen.

Lees ook: Joe Biden zet principes opzij met bezoek aan ‘paria’ Saoedi-Arabië

„Maar inmiddels is er een proces van rehabilitatie aan de gang”, zegt Agnès Levallois, vicepresident van de Franse denktank voor Mediterraanse en Midden-Oostenstudies iReMMO. „Dat deze staatshoofden de kroonprins ontmoeten en ontvangen toont dat deze episode – ook al is niemand vergeten wat voor monsterlijks er in het Saoedische consulaat is gebeurd – voorbij is en Saoedi-Arabië terugkeert op het wereldtoneel. Er is ruimte gekomen voor realpolitik.”

Volgens Levallois zien de westerse leiders in dat Saoedi-Arabië te belangrijk is om Bin Salman te negeren. „Als je enige invloed wil hebben in het Midden-Oosten en de Golfstaten, kun je niet géén relatie hebben met Saoedi-Arabië. Het is samen met Iran het belangrijkste land in de regio, het zwaartepunt van de Golf.”

Oorlog versnelt proces

Het herstel van de relaties tussen Saoedi-Arabië en het Westen is al enige tijd aan de gang. Het eerste duidelijke signaal was het bezoek van Macron als eerste Europese leider aan Bin Salman in Jeddah afgelopen december; daarna volgde in maart eenzelfde bezoek van de Britse premier Boris Johnson. Maar de in februari uitgebroken oorlog in Oekraïne heeft „een versnellend effect”, zegt Levallois. Door de gestegen brandstofprijzen als gevolg van de oorlog hebben Westerse landen meer dan ooit belang bij goede banden met Saoedi-Arabië, dat de grootste olie-exporteur is ter wereld, goed voor 16,5 procent van de wereldwijde export.

„De brandstofprijzen zijn zo’n essentieel onderwerp geworden dat regeringsleiders niet anders kunnen dan in gesprek gaan met de kroonprins”, denkt Levallois. Westerse landen willen Saoedi-Arabië, dat samen met Rusland olieverband OPEC+ voorzit, overtuigen meer olie te produceren zodat de prijzen dalen.

De Griekse premier Kyriakos Mitsotakis en MbS in het Akropolismuseum. Foto Dimitris Papamitsos/AP

De landen die de prins deze week verwelkomen hebben meer te winnen dan lucratieve oliedeals. Griekenland knoopte de afgelopen jaren nauwere banden aan met Saoedi-Arabië omdat het bondgenoten zocht om de voortdurende spanningen met Turkije het hoofd te bieden, bovenal over zeerechten en het recht om naar gas te boren in het oosten van de Middellandse Zee. Vorig jaar hielden de landen gezamenlijke militaire oefeningen rond het eiland Kreta. En Athene leende Riad een batterij Patriot-raketten.

„Ik beloof dat ik niet met lege handen naar Griekenland zal komen”, had de kroonprins gezegd. En hij hield woord. Hij ondertekende met Mitsotakis zestien investerings- en samenwerkingsakkoorden waaronder een project van 800 miljoen euro: de aanleg van een internetkabel tussen Europa en het Midden-Oosten. Ook zei Bin Salman dat de twee landen werkten aan een energieproject van 2,6 miljard euro, dat van „Griekenland een hub voor Europa zal maken op het gebied van waterstof”.

Macron hoopt op zijn beurt waarschijnlijk militair te profiteren van de ontmoeting. Saoedi-Arabië is al jaren een belangrijke afnemer van Franse wapens. Tussen 2011 en 2020 nam het koninkrijk voor 10.498,3 miljoen euro aan wapens af en in 2020 was Saoedi-Arabië zelfs de belangrijkste klant voor Frankrijk.

Lees ook: In Afrika is Rusland geen paria

Het is overigens geen verrassing dat de Franse president vooraan staat bij de rehabilitatie van MbS. Macron heeft altijd gezegd dat hij vindt dat je met iedereen moet praten, ook met vijanden, dictators of autoritaire leiders. Omdat zijn land een zetel heeft in de VN-Veiligheidsraad, ziet de Franse president bij ieder conflict een bemiddelende rol voor zichzelf weggelegd.

Macron houdt graag lijnen open

Ook zijn recente ontmoetingen met de van mensenrechtenschendingen betichtte Kameroense president Paul Biya en de omstreden president van Egypte Abdel Fattah al-Sisi passen in Macrons realpolitik. En niet te vergeten de vele telefoontjes met de Russische president Vladimir Poetin, die ondanks de vele verbroken beloftes plaatsvinden.

„Macron hoopt veranderingen teweeg te brengen door in gesprek te gaan. Hij wil het proberen, ook al zijn de resultaten niet altijd geweldig”, zegt Levallois verwijzend naar de weinig vruchtbare gesprekken met Poetin. „En ook al geeft hij hiermee legitimiteit aan regeringsleiders die niet bepaald deugen.”