Onder andere met camera’s boven snelwegen haalt de politie gegevens over burgers binnen.

Foto Robin Utrecht/ANP

Interview

Privacy-expert: ‘Politie is veelpleger bij schending privacy-regels’

Rejo Zenger | Bits of Freedom De politie haalt al jaren ongebreideld data over burgers binnen, zegt privacy-expert Rejo Zenger. Tijd voor actie, vindt hij.

De politie blijkt van negen miljoen Nederlanders ‘levensgebeurtenissen’ bij te houden, zoals een verhuizing, huwelijk of geboorte. Dagblad Trouw schreef hier maandag over op basis van een interne politiememo. Iedere burger die ooit contact had met de politie, bijvoorbeeld vanwege een aangifte of een getuigenis, wordt opgenomen in de politiesystemen. De gegevens worden voortdurend geactualiseerd met informatie uit de Basis Registratie Personen. Een zogenoemde ‘afnemersindicatie’ wordt nooit meer verwijderd, waardoor de politie van steeds meer Nederlanders gegevens verzamelt.

Dit verbaast Rejo Zenger van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom niet. Sinds 2009 onderzoekt Zenger in hoeverre de politie bij het verzamelen van gegevens over burgers hun privacy respecteert. De politie is volgens Zenger een „veelpleger” met tientallen datasystemen die de privacy-voorschriften schenden.

Rejo Zenger. Foto Juri Hiensch

In welke systemen bewaart de politie gegevens over burgers?

„Ik vraag me af of de politie daarvan zelf een volledig beeld heeft. Gevraagd naar de belangrijkste systemen, noemt de politie er al een stuk of veertig. Zoals een database met gegevens over wie waar heeft gereden, op basis van kentekencamera’s boven de weg. Of een bestand met vingerafdrukken van verdachten, of het systeem met alle aangiften.”

Wat voor zin heeft het om van negen miljoen burgers bij te houden of ze zijn verhuisd of getrouwd?

„Dat heeft ook geen zin. Dat is alleen relevant zolang iemand bijvoorbeeld verdachte is. Dan wil je graag weten of iemand is verhuisd. Het probleem is dat vaak goed wordt nagedacht over wat er allemaal moet worden bewaard, maar dat er nauwelijks wordt geïnvesteerd in software om alle data tijdig weer te verwijderen.

„Bij de herziening van de Wet politiegegevens besteedt het ministerie van Justitie nu extra aandacht aan het verwijderen van overbodige data. Ik heb het ministerie geadviseerd om daar budget voor beschikbaar te stellen. Politie-afdelingen durven bepaalde data soms niet te verwijderen, omdat ze bang zijn dat noodzakelijke gegevens dan ook verdwijnen. Er zijn extra investeringen nodig om dat technisch goed te regelen.”

Lees ook: Gigabytes aan data van asielzoekers doorzocht: geen terrorist gevonden

Zijn al deze gegevens over burgers veilig bij de politie?

„Nee. Uit interne politierapporten blijkt dat veel van deze systemen niet aan de privacy-voorschriften voldoen. Er is niet goed geregeld dat alleen bevoegde agenten bij de gegevens kunnen. Uit integriteitsonderzoeken van de politie zelf blijkt ieder jaar weer dat agenten onbevoegd gegevens hebben opgezocht. Als je alle incidenten en onderzoeken bij elkaar optelt, dan kan je vaststellen dat de politie zelf een veelpleger is. Een die jarenlang en op grote schaal de regels overtreedt die ervoor moeten zorgen dat onze gegevens veilig zijn.”

Welke risico’s lopen burgers nu?

„Als jij aangifte doet van verkrachting, dan wil je niet dat onbevoegde agenten in je dossier gaan neuzen. Als jij de politie belt omdat je denkt dat de buurman zich schuldig maakt aan huiselijk geweld, dan wil je niet dat de buurman daar achter komt.

„Door zwakke beveiliging krijgen mollen bij de politie veel speelruimte. Er zijn genoeg zaken bekend van politiemedewerkers die informatie deelden met criminelen, waardoor tipgevers in gevaar kwamen en hele opsporingsonderzoeken vastliepen. Burgers zijn bovendien minder geneigd om aangifte te doen als ze niet zeker weten of hun gegevens veilig zijn. Als de politie het vertrouwen van de burger verliest, dan is er geen politie meer. Daardoor is dit een goed voorbeeld van de manier waarop meer privacy en meer veiligheid hand in hand kunnen gaan.”

Zijn er ook lichtpuntjes?

„Het is al meer dan tien jaar bekend dat de politie de Wet politiegegevens overtreedt en toch komt de organisatie er nog steeds mee weg. Het is in de Tweede Kamer besproken, maar de meeste partijen daar maken er geen groot probleem van. Ook de Autoriteit Persoonsgegevens grijpt niet in. Die zegt altijd dat ze de politie stimuleert om zich aan de wet te houden. Als dat jarenlang geen effect heeft, dan wordt het tijd voor zwaardere middelen.”