Seoul dwong vissers terug te keren naar Noord-Korea

Mensenrechten Seoul onderzoekt de uitzetting van twee Noord-Koreaanse vissers in 2019. „De vorige regering heeft ze de dood ingestuurd.”

Beveiligingsbeeld van de deportatie van twee Noord-Koreaanse vissers in 2019.
Beveiligingsbeeld van de deportatie van twee Noord-Koreaanse vissers in 2019. Beeld Reuters

Het gebeurt vrijwel nooit dat Zuid-Korea Noord-Koreaanse vluchtelingen tegen hun wil terugstuurt. Maar nu beheersen beelden van de deportatie van twee vissers al dagen het nieuws. „De [vorige] regering heeft deze twee vissers de dood ingestuurd terwijl ze hen conform de wetgeving in Zuid-Korea had moeten opnemen”, zei een woordvoerder van huidig president Yoon Suk-yeol zondag.

De twee mannen vluchtten in 2019 per boot naar Zuid-Korea. Uit hun verhoor zou een sterk vermoeden zijn gerezen dat het duo de overige zestien bemanningsleden met een hakbijl en hamer om het leven had gebracht – en vervolgens de wijk naar het zuiden had genomen. Het tweetal werd een week na hun aankomst teruggestuurd naar Noord-Korea.

Het Zuid-Koreaanse ministerie van Eenwording deelde maandag voor het eerst videobeelden van de hardhandige overdracht van de vissers aan Noord-Korea. Daarop is duidelijk te zien dat een van hen zich verzet tegen de deportatie. Sindsdien woedt een discussie tussen Chung Eui-yong, nationaal veiligheidsadviseur van de vorige regering-Moon, en vertegenwoordigers van de kersverse president Yoon.

Laatstgenoemden beweren dat het terugsturen van de mannen in strijd is met de Zuid-Koreaanse grondwet, die stelt dat álle Noord-Koreanen recht hebben op de Zuid-Koreaanse nationaliteit als ze dat land weten te bereiken – en alleen mogen worden teruggestuurd als ze dat zelf willen.

Notoire moordenaars

Onzin, vindt Chung. „Dit zijn notoire, verschrikkelijke moordenaars”, aldus de voormalige veiligheidsadviseur in een verklaring. „Onze nationale wetgeving stipuleert dat criminelen die niet-politieke en ernstige misdrijven hebben gepleegd, zoals moord, dienen te worden uitgezet.” Zij zouden geen recht hebben op een vluchtelingenstatus, wat wordt weersproken door de VN-rapporteur voor Noord-Koreaanse mensenrechten.

Daarop sloeg de huidige perswoordvoerder weer terug. Dat de twee binnen een week werden teruggestuurd zou betekenen dat van gedegen onderzoek geen sprake is geweest. Ook zijn ze niet aangeklaagd of veroordeeld voor ze werden uitgezet.

De regering van Moon Jae-in ondernam jarenlang verwoede maar grotendeels vruchteloze toenaderingspogingen tot Noord-Korea in de hoop het regime van Kim Jong-un tot een vreedzamer beleid en nucleaire ontwapening te bewegen. Maar dat Seoul de vissers zou hebben teruggestuurd op verzoek van Pyongyang ontkent Chung met klem. „Het was de Zuid-Koreaanse overheid die het Noorden vroeg om de twee mannen terug te nemen.” De regering-Yoon onderzoekt de uitzetting, en sluit vervolging van voormalige ambtenaren niet uit.

Human Rights Watch stelde dat Moon „zo wanhopig was om de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un tevreden te stellen” dat hij „schaamteloos basale principes van mensenrechten aan zijn laars lapte”. Volgens Suzanne Scholte van de North Korea Freedom Coalition komt de uitzetting neer op „medeplichtigheid aan moord”. De kans is groot dat de vissers in Noord-Korea de doodstraf krijgen of worden veroordeeld tot een strafkamp.