Péter Kerekes: „Mijn research bestond voor een groot deel uit koffie drinken, een sigaret roken en luisteren naar wat de vrouwen vertelden.”

Interview

Regisseur Péter Kerekes over ‘107 Mothers’: ‘Stilte is dodelijk in de gevangenis’

Interview | Péter Kerekes Péter Kerekes maakte zijn film ‘107 Mothers’ met gedetineerden van een vrouwengevangenis en hun kinderen. „De vrouwen hebben een enorm rijk emotioneel leven.”

Oekraïne, voor de oorlog. De Slowaakse documentairemaker Péter Kerekes trok naar Odessa omdat hij in die stad volledige toestemming kreeg om te werken met de bewoners van een vrouwengevangenis voor zijn aangrijpende eerste speelfilm. 107 Mothers – eigenlijk een hybride van documentaire en speelfilm – laat zien hoe vrouwen in de gevangenis samenleven met hun jonge kinderen, totdat ze 3 jaar zijn en van hun moeder worden gescheiden.

Een moeder die geen goed opvangadres weet te regelen, ziet haar kind verdwijnen in een weeshuis. Veel vrouwen zitten vast omdat ze hun partner hebben omgebracht: de relaties met familieleden zijn belast. Daardoor is het lastig iemand te vinden die het kind wil opnemen.

Aanvankelijk stond de regisseur een heel andere film voor ogen: hij wilde een documentaire maken over censuur in de gevangenis, met focus op de censors die post van gevangenen controleren. Péter Kerekes: „Ik vond het intrigerend dat ze daar nog steeds brieven openmaken terwijl communicatie tegenwoordig vrijwel compleet digitaal is.”

Tijdens zijn research stuitte hij op de gevangenis in Odessa waar vrouwen samenleven met hun kinderen. Hij raakte geïntrigeerd door gevangenbewaarder Iryna Kiryazeva, die zichzelf speelt. „Iryna heeft haar leven perfect op orde. Ze woont alleen en leeft helemaal voor haar werk. Haar bestaan is vrij vlak, maar ze komt elke dag in aanraking met vrouwen die enorm dramatische gebeurtenissen meemaakten en nauwelijks controle hebben over hun leven, dat emotioneel juist heel rijk en gevarieerd is. Dat contrast wilde ik laten zien.”

Status en hiërarchie

Gevangenissen voor mannen kunnen in het teken staan van een strikte hiërarchie en de dreiging van onderling geweld. In vrouwengevangenissen ligt dat volgens Kerekes anders. „De verhoudingen tussen de vrouwen liggen minder vast, je status kan van dag tot dag veranderen. Echte regels zijn daar niet voor, zoals bij de mannen. De vraag is of dat beter te verdragen valt, want je kunt ook zomaar buiten de groep vallen en genegeerd worden. Dat is heel moeilijk. Stilte kan dodelijk zijn.”

Kerekes nam zich voor om alle clichés van gevangenisfilms te mijden: géén naakte gevangenen onder de douche, géén seksuele scènes tussen de vrouwen, géén geweldsuitbarstingen van wrede bewaaksters. „Door al die clichés te mijden, kon ik me concentreren op de kleine details uit het dagelijks leven.”

Lees hier de recensie van ‘107 Mothers’

De film is volledig gebaseerd op de verhalen van gevangenen. „Mijn research bestond voor een groot deel uit koffie drinken, een sigaret roken en luisteren naar wat de vrouwen vertelden.” De hoofdpersoon Lesya wordt gespeeld door Maryna Klimova, een professionele actrice. De rest van de cast zijn gevangenen die hun eigen verhaal spelen, met kleine veranderingen. De scènes waarin familieleden weigeren om kinderen van gevangenen op te nemen zijn uit het leven gegrepen. „De vrouwen krijgen vaak te horen dat ze geen tijd, geen geld of geen ruimte hebben.”

In de meest pijnlijke scène neemt een moeder afscheid van haar kind. „Ik zag daar enorm tegenop, totdat er een gevangene naar me toekwam en zei dat ze die dag afscheid zou nemen van haar kind en vroeg of we dat wilden filmen. Ik wilde zo’n scène liever laten naspelen. Het is zo persoonlijk, daar hoort geen camera bij. Maar de vrouw stond erop: ze wist dat ze zo van streek zou zijn dat ze zich het nauwelijks zou herinneren. Nu kon ze het later terugzien. Dat was hartverscheurend.”