Rabobank: kwijtschelden boerenleningen niet aan de orde

Stikstoffonds Als het aan de Tweede Kamer ligt, draagt de Rabobank een deel van de rekening van het stikstofprobleem door leningen kwijt te schelden. De bank zegt dat niet van plan te zijn.

Op een viaduct boven de A4 protesteren boeren tegen de stikstofmaatregelen van de overheid.
Op een viaduct boven de A4 protesteren boeren tegen de stikstofmaatregelen van de overheid. Foto Nico Garstman / ANP

Rabobank is niet van plan om leningen aan boeren kwijt te schelden om op die manier mee te betalen aan de oplossing van het Nederlandse stikstofprobleem. Ook een directe bijdrage aan het stikstoffonds van de rijksoverheid is volgens de bank niet aan de orde.

Dat meldt Rabobank, die 85 procent van de Nederlandse agrarische sector financiert, dinsdag na vragen van NRC. De Tweede Kamer riep het kabinet tijdens het stikstofdebat in juni via een motie op te onderzoeken hoe onder meer Rabobank verplicht kan worden een „substantiële” bijdrage te leveren aan het oplossen van de stikstofcrisis. Het is voor het eerst dat Rabobank op deze oproep reageert.

Het kabinet heeft 24,3 miljard euro uitgetrokken voor de aanpak van de stikstofproblematiek. Hiervan is ongeveer 7,5 miljard bedoeld voor het uitkopen van boeren, de grootste kostenpost in de plannen. Door leningen kwijt te schelden van boeren die willen stoppen of verduurzamen, zou de bank de kosten voor de schatkist kunnen beperken.

Wat Rabobank betreft is dat „niet aan de orde”. Volgens de bank kunnen leningen alleen worden kwijtgescholden als sprake is van achterstallige betalingen en een gebrek aan onderpand, en is daar bij veruit de meeste boeren geen sprake van. Bovendien is volgens de bank nog „allerminst duidelijk” op welke locaties boeren precies uitgekocht moeten worden.

‘In strijd met ECB-richtlijn’

Kwijtschelding botst ook met de richtlijnen van toezichthouder de Europese Centrale Bank (ECB), stelt een Rabobank-woordvoerder: „De toezichthouder staat kritisch tegenover het kwijtschelden van een goede lening, het staat immers haaks op de stabiliteit en betrouwbaarheid van een bank en het financiële stelsel. Tegen eigenaren van woningen in een wijk die door overheidsingrijpen tegen de vlakte gaat, zegt de overheid ook niet ‘helaas kunt u hier niet meer wonen, de bank lost het wel op met uw hypotheek, dat geld krijgt u gewoon terug’.”

In de ECB-richtlijnen schrijft de toezichthouder inderdaad dat kwijtschelding „met de nodige behoedzaamheid” moet worden toegepast.

Alle coalitiepartijen steunden tijdens het stikstofdebat op 23 juni de motie van PvdA-Kamerlid Joris Thijssen, die het kabinet opriep „te onderzoeken hoe banken en leveranciers en afnemers met langlopende contracten zijn te verplichten tot een bail-in die een substantieel aandeel in de transitiekosten draagt.”

Een woordvoerder van het ministerie van Landbouw bevestigt dat het kabinet de komende tijd onderzoek laat uitvoeren naar de vraag op welke manier de grote spelers in de agrarische sector verplicht kunnen worden tot een financiële bijdrage. Hoe dit onderzoek er precies zal uitzien en wanneer het klaar zal zijn, is volgens de woordvoerder nog niet te zeggen.

Volgens PvdA’er Thijssen richt het onderzoek zich hoe dan ook voor een belangrijk deel op Rabobank, als grootste financier van de sector: „Rabobank heeft de afgelopen jaren de sector willens en wetens de verkeerde kant op geduwd. Een bank maakt risicoanalyses, ze wisten dat dit ging gebeuren. Ze mogen nu meebetalen aan de noodzakelijke transitie.”

Miljardenbijdrage

Wat Thijssen betreft zou die bijdrage in de „miljarden” euro’s moeten lopen. „Er zijn meerdere manieren om dat te doen. Behalve leningen kwijtschelden kan Rabobank bijvoorbeeld ook een bijdrage aan het stikstoffonds van het kabinet doen”, zegt Thijssen.

Lees ook dit opiniestuk: Het uitkopen van boeren is wéér een bail-out voor banken

Een directe bijdrage aan het rijksfonds is Rabobank ook niet van plan, zegt de woordvoerder. Wel is de bank bereid om financieel deel te nemen aan provinciale initiatieven. „De enige manier waarop een nieuwe gebiedsinrichting werkt, is met alle betrokken partijen samen aan tafel om boeren die willen blijven perspectief te bieden. Dit doen wij al samen met de politiek en ondernemers in een aantal provincies.” In Noord-Brabant en Friesland zit de bank aan tafel bij gesprekken over het verduurzamen of uitkopen van boerenbedrijven, de bank wil dit ook „graag” in andere provincies doen. De woordvoerder benadrukt dat Rabobank al „honderden miljoenen euro’s in verduurzaming investeert”.

Rabobank had vorig jaar voor 35,7 miljard euro aan leningen uitstaan aan de Nederlandse agrarische sector. Hoeveel rentewinst op die leningen werd gemaakt, maakte de bank niet bekend. De bank als geheel maakte in 2021 bijna 3,7 miljard euro winst.