Positieve reacties en kritiek na excuses aan nabestaanden Srebrenica: ‘Minister benoemde in feite niets’

De „diepste excuses” die de Nederlandse regering maandag aanbood aan nabestaanden en overlevenden van de massamoord in Srebrenica door Bosnische Serviërs, zijn in de Bosnische gemeenschap in Nederland positief ontvangen. Kenners zoals advocaat Liesbeth Zegveld zien vooralsnog geen juridische consequenties van de excuses.

Maandag maakte minister Kajsa Ollongren (Defensie, D66) in het Bosnische Potocari excuus voor het feit dat Nederlandse militairen die in 1995 geacht werden de moslims te beschermen in de safe haven Srebrenica, daartoe niet bij machte waren. Nadat Bosnische Serviërs de enclave hadden ingenomen, werden zo’n achtduizend mannen vermoord, de grootste oorlogsmisdaad in de naoorlogse Europese geschiedenis.

Minister Ollongren zei maandag: „Als deel van deze [internationale] gemeenschap deelt de Nederlandse regering in de verantwoordelijkheid voor de situatie, waarin dit kon gebeuren. Daarvoor bieden wij onze diepste excuses aan.”

De minister woonde de 27ste herdenking van de massamoord bij. Sinds 1995 is er elke vijf jaar een Nederlandse bewindspersoon aanwezig bij de herdenking, maar afgelopen twee jaar ging de plechtigheid niet door vanwege corona.

‘Minister benoemde niets’

Alma Mustafic, dochter van een vermoorde moslimman, reageerde positief op de toespraak. Ze tweette over de excuses: „Geaccepteerd, we hebben lang moeten wachten, maar dit is de 1e stap in de goede richting. Op naar concrete afspraken hoe Srebrenica een plek te geven in de NL maatschappij.”

Daarbij doelde Mustafic op de gezamenlijke inspanningen van veteranen en nabestaanden voor een nationaal monument in Den Haag ter nagedachtenis van de slachtoffers.

Advocaat en hoogleraar Liesbeth Zegveld, die eerder Bosnische nabestaanden bijstond, is minder enthousiast. „Minister Ollongren benoemde in Potocari in feite niets.” Volgens Zegveld suggereren de woorden van de minister „een grote betrokkenheid bij wat er gebeurd is, maar die betrokkenheid blijkt vervolgens nergens uit. De vraag blijft dan waarvoor je precies excuus aanbiedt”, aldus Zegveld.

Als deel van deze [internationale] gemeenschap deelt de Nederlandse regering in de verantwoordelijkheid voor de situatie, waarin dit kon gebeuren. Daarvoor bieden wij onze diepste excuses aan

Ollongren beklemtoonde dat Nederland als deel van een grotere, internationale vredesmacht had geopereerd. De internationale gemeenschap en Nederland deden „de belofte dat ze u zouden beschermen”, aldus de minister, „met de beste intenties. Ondanks dat is Srebrenica nietsontziend onder de voet gelopen. Waarna onze militairen bleven doen wat ze konden, om hun taak zo goed mogelijk uit te voeren en weerloze mensen te beschermen.”

Lees ook

Rutte had eerst excuses moeten aanbieden aan de nabestaanden

De minister negeerde in haar toespraak eerdere uitspraken van de Hoge Raad over de aansprakelijkheid van Nederland, constateert Zegveld. In 2013 sprak het hoogste rechtscollege uit dat Nederland aansprakelijk was voor de dood van drie moslimmannen die door Dutchbat van de compound waren gestuurd en vervolgens door Bosnische-Serviërs werden vermoord. Zes jaar later, in 2019, stelde de Hoge Raad dat Nederland voor 10 procent aansprakelijk was voor de dood van nog eens 350 moslims. Na beide uitspraken volgden schadevergoedingen van Defensie voor nabestaanden.

Medailles voor Dutchbat

In juni bood premier Mark Rutte (VVD) namens de regering honderden Dutchbat-veteranen excuses aan voor de handelwijze van het kabinet rond het drama in Srebrenica. De 325 aanwezige Dutchbatters kregen daar van Ollongren het Ereteken voor Verdienste. Het kabinet achtte de Nederlandse staat verantwoordelijk voor „het gebrek aan steun toen Dutchbat III onterecht in het beklaagdenbankje terechtkwam”, zei Rutte.

Al in 2020 had een commissie onder leiding van Hans Borstlap van de Raad van State het kabinet aangeraden om een dergelijk gebaar richting veteranen te maken. Het kabinetsbesluit om ook de nabestaanden excuus te maken, was gekoppeld aan het besluit omtrent de veteranen, aldus de woordvoerder van Ollongren.

De excuses in Potocari van maandag zijn dus geen reactie op de ophef die ontstond na de verontschuldigingen aan het adres van Dutchbat, zegt de woordvoerder. Bosnische nabestaanden, zoals Mustafic, waren in juni boos geworden over het gebrek aan aandacht voor de Bosniërs en omdat ze niet voor de militaire plechtigheid waren uitgenodigd. Nadat Mustafic zich daarover bij Ollongren had beklaagd, nodigde de bewindsvrouw haar uit op het departement van Defensie.

Op 8 juli, vorige week vrijdag, tweette Mustafic: „Vandaag een goed gesprek gehad met @DefensieMin. Gepleit voor meer betrokkenheid van NL regering richting Bosnië én Bosnische gemeenschap in NL.”