Hoe het komt dat er een officieuze NRC-berg is op Spitsbergen

Uit het archief Vijftig jaar geleden gingen vier jonge onderzoekers op poolexpeditie. heeft contact met een van hen. Omdat klimaatverandering toen nog niet op gang was gekomen waren er minder hongerige ijsberen.

Foto NRC

‘Jonge Nederlanders in de voetsporen van Willem Barentsz’. Zo kondigde NRC Handelsblad op vrijdag 26 mei 1972 de poolexpeditie aan van Fred van Olphen (toen 27), Hein ‘Spijker’ Doeksen (21) en de tweeling Hein en Loek Rijven (28). Met z’n vieren trokken ze die zomer, voor het eerst in de geschiedenis, te voet het eiland over van oost naar west, elk met zo’n 40 kilo bagage. Onderweg bestudeerden ze de flora en fauna van het eiland. NRC was sponsor van de expeditie: in ruil hielden de expeditieleden een dagboek bij, dat voorafgaand aan, tijdens en na afloop van hun tocht in de krant werd afgedrukt (en dat nu in het digitale archief is terug te lezen). De berichten vanaf Spitsbergen werden waar mogelijk per pakketboot-post verstuurd.

„Wij zijn gids, sherpa en sledehond tegelijk. Tegen de felle noordenwind in komen we slechts langzaam vooruit”, stond op 26 augustus 1972 in de krant. En op 2 september van dat jaar: „Voor het eerst zien wij geen uitweg meer. Terugkeren en een andere weg zoeken betekent onherroepelijk verhongeren. Zo dicht bij het doel zijn wij ingesloten door een mijnenveld van spleten.” Na onder andere naakt een ijsrivier te hebben getrotseerd en gletsjerspleten en sneeuwbruggen te hebben bedwongen, bereikten de jongens met bevriezingsverschijnselen aan de voeten hun einddoel – precies één dag voor de boot vanaf Spitsbergen terug naar Noorwegen vertrok.

De ’Nederlandse Spitsbergen Expeditie 1972’ verbleef van 15 juni tot 20 augustus 1972 op Spitsbergen.De 4 deelnemers waren: Hein Doeksen, Fred van Olphen, Loek en Hein Rijven. Fred van Olphen/Hein Doeksen

Twee van de expeditieleden zijn nu nog in leven: expeditieleider Fred van Olphen en Hein ‘Spijker’ Doeksen. Een paar jaar na hun terugkeer, in 1975, besloot Van Olphen de opgedane expertise te gebruiken om een bergsportwinkel op te zetten: Bever Zwerfsport (tegenwoordig de winkelketen Bever), vernoemd naar het lievelingsdier van zijn in dat jaar overleden mede-expeditielid Hein Rijven.

„Toen wij met zijn vieren vijftig jaar geleden in ruim twee maanden Spitsbergen van oost naar west te voet doorstaken hadden wij geen wapens tegen ijsberen bij ons – alleen een paar vuurpijlen”, schrijft Doeksen, per mail. „De Noorse Süsselman (consul) gaf ons daarvoor geen toestemming. Dit zou vandaag de dag ondenkbaar zijn! Er lopen nu zomer en winter overal uitgehongerde, dus zeer agressieve, ijsberen rond, doordat de hoeveelheid pakijs in de zomer is afgenomen als gevolg van klimaatverandering.” In die twee maanden was er ook geen radiocontact, en hulpmiddelen zoals gps-bestonden nog niet. „Wij navigeerden op een gebrekkige kaart met grote witte vlekken op een schaal van 1 op half miljoen!! Gelukkig was het 24 uur per dag licht en kon je heel ver kijken.”

Kijk ook naar de documentaire die de NCRV destijds maakte: Nederlandse Spitsbergenexpeditie 1972

Tijdens de tocht voorzagen de expeditieleden naamloze toppen van namen. Dat leidde zelfs tot een officieuze NRC-berg: „Een berg, niet groot in meteraantal, maar met een goede kijk op de wereld rond ons, wordt toepasselijk NRC-top gedoopt.” Wie op bedevaart zou willen naar die berg staat voor een uitdaging: de precieze coördinaten staan er niet bij vermeld en op officiële kaarten van Spitsbergen ontbreekt de naam. Doeksen: „We hebben hem indertijd aan het Norsk Polar Institutt in Oslo doorgegeven, waar men deze naam niet accepteerde bij gebrek aan bewijs en daarmee verbonden gedetailleerde coördinaten. Dat was een flauw excuus, omdat men het helemaal niet leuk vond dat het Hollanders waren geweest die de eerste oost-west doorsteek te voet hadden.”