Opinie

Wat het effect is als de boerenlobby dit wint

Tom-Jan Meeus

Boeren blokkeren. Het is nieuws, maar ook weer niet: bij het mest- en stikstofbeleid doen ze het al een jaar of vijftig. Na eerste waarschuwingen in 1965 blokkeerden Landbouw en de klassieke middenpartijen (CDA, PvdA, VVD) nog decennia dat de groei van de intensieve veehouderij werd aangepakt. En toen Europese afspraken, klimaatafspraken en gerechtelijke uitspraken hun Kamerfracties de vorige kabinetsperiode tot inkeer dwongen, ontstond er een boerenpartij, BBB, en verloren de polderende landbouwclubs het binnen de sector van het compromisloze Farmers Defence Force. Boeren bleven blokkeren.

De partijen op de rechterflank – PVV, FVD, BVNL, JA21, SGP – steunen hun compromisloosheid. Daarom is het wel bijzonder dat mensen in VVD, CDA en CU nu denken dat ze moeten ‘luisteren naar boeren’ (in de praktijk vaak agrolobbyisten), waarbij ze ook hun eigen politieke leiders bekritiseren. Maar hun partijen hebben deze slag allang verloren.

Sterker: ook nieuw rechts en de landbouwlobby zullen deze slag verliezen. Hoofdredacteur Esther de Snoo van Nieuwe Oogst schetste vorige week dat de uitzonderingsbepaling (‘derogatie’) waardoor de landbouw niet hoeft te voldoen aan Europese normen voor waterkwaliteit, binnenkort dreigt te vervallen. Alleen „harde garanties”, lees: krimp van de veestapel, kunnen dit voorkomen.

De ophef over stikstof in Den Haag draait om natuurbeleid, aangezwengeld door een uitspraak van de Raad van State in 2019. Maar je hebt ook nog klimaatbeleid. De veehouderij stoot naast stikstof óók relatief veel kooldioxide uit, schadelijk voor het klimaat. Die moet evengoed omlaag. Pieter Boot, die bij planbureau PBL jaren klimaatplannen doorrekende, zei zaterdag in het Financieele Dagblad dat hij „zorgen” heeft over de landbouw – „daar zie ik geen vooruitgang” – en wees op „de enorm sterke lobby” van de sector.

Maar de afstand die vooral coalitiepartijen CDA en CU nu van het stikstofbeleid suggereren, stimuleert deze lobby alleen maar. Elke aarzeling van een politicus leert boeren en agrogrootbedrijven: blokkeren loont. Vol zelfvertrouwen eiste boerenactiegroep Agractie na de benoeming van bemiddelaar Johan Remkes dit weekeinde: eerst het beleid van tafel, dan pas praten. Zij zijn de baas. Niemand anders.

Maar zwichten voor een veehouderij die na decennia blokkeren een drievoudig probleem veroorzaakt – klimaat, natuur, water – zou voor de politiek niet zomaar een nederlaag zijn. Dan doet deze generatie politici afstand van de politiek: afstand van het idee dat politici het land besturen.

Dan geven zij er toch weer aan toe dat de invloed van de landbouwlobby, mede bestaande uit agrobedrijven van Quote 500-families, nog altijd boven de politiek uitstijgt.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.