Punks in films en series: tussen straattuigcliché en rolmodel

Punk Aan de nieuwe Sex Pistols-serie gaan vele films over punks vooraf. De beste is ‘Repo Man’, waarin een punk rondrijdt in een oude auto Chevy Malibu met dodelijke aliens in de kofferbak.

De Sex Pistols in de serie Pistol. Te zien: Anson Boon als John Lyndon, Louis Partridge als Sid Vicious, Toby Wallace als Steve Jones en Jacob Slater als Paul Cook.
De Sex Pistols in de serie Pistol. Te zien: Anson Boon als John Lyndon, Louis Partridge als Sid Vicious, Toby Wallace als Steve Jones en Jacob Slater als Paul Cook. Beeld: Rebecca Brenneman/FX

Dat Johnny Rotten nooit eerder had gezongen, en daar ook geen talent voor toonde, vond gitarist Steve Jones geen bezwaar. Rotten had namelijk het juiste uiterlijk: een rattenkop, groen haar en een shirt vol veiligheidsspelden en ‘I Hate Pink Floyd’. En hij had de juiste treiterige, fuck-you-houding. In de herfst van 1975 kwamen Jones, Rotten en drummer Paul Cook samen in de Londense boetiek SEX en daar vormden ze de Sex Pistols.

De Britse punkgroep, onderwerp van de nieuwe miniserie Pistol op Disney+, had een kort maar hevig leven, was eigenlijk niet zo goed, maar was extreem invloedrijk. Dat had te maken met de felle, snelle rock die ze maakten. Maar zeker ook met hun kleding en hun imago. Vechten, schelden, slopen. Ze zorgden voor ophef, werden gehaat, en kregen zo tonnen media-aandacht.

Veertien maanden na de eerste single, ‘Anarchy in the UK’, lag de groep definitief uit elkaar. Punk ontstond midden jaren zeventig in New York en Londen uit onvrede met de rockmuziek uit die tijd. In plaats van de lang uitgesponnen, ingewikkelde nummers van de progrock en de gelikte producties van de yacht-rock brachten punkgroepen rammelende, korte songs met snerende zang en stofzuigergitaar. Zo brachten ze de jeugdige energie terug in de rock. Maar punk was meer. Een tegencultuur met een opvallende stijl: gescheurde jeans, motorjassen, soldatenkistjes, hanenkammen (kaal met alleen een strook rechtopstaand haar in het midden). Vanuit een doe-het-zelf-ideologie werd tweedehands kleding verknipt tot iets nieuws.

Beeld: Miya Mizuno/FX

Echt of nep-rebellie?

De Sex Pistols zijn een paar keer eerder onderwerp van een film geweest. Hun manager Malcolm McLaren stak al het geld wat ze hadden verdiend in de flop The Great Rock ‘n’ Roll Swindle (1980). Deze mockumentary betoogt dat de band een marketing-bedenksel van McLaren was. Hij had de wereld bedonderd met in scène gezette nep-rebellie. De mythe werd aangevuld met Sid and Nancy (1986) van Alex Cox. Die film gaat over bassist Sid Vicious, die zijn junkie-vriendin vermoordde en vervolgens zelf stierf aan een overdosis heroïne. De overgebleven ex-Pistols haatten McLarens versie en vertelden hun kant van het verhaal in de documentaire The Filth and the Fury (2000). Ze waren wel degelijk een echte band, betoogden ze, totdat McLaren en de media hen tot een gehypte freakshow maakten.

De nieuwe Disney-serie vertelt de versie van Steve Jones. Zanger Johnny Rotten vindt de serie bij voorbaat afschuwelijk. Hij noemt het een ‘middenklasse-fantasie’ en een ‘Mickey Mouse-product’.

Losse zeden

Het ruige imago van de punks doet denken aan dat van de nozems in de jaren 1950: ook een jeugdcultuur rondom nieuwe, tegendraadse muziek, en ook de associatie met seks en drugs en jeugdcriminaliteit. Net als in de rock & roll-jaren probeerden filmstudio’s in de jaren 1980 mee te liften op het succes door punks in hun films en series te incorporeren. Vaak vormen punks in films straatbendes die de buurt en school terroriseren, tot superhelden of andere onorthodoxe burgerwachten ze alle hoeken van de steeg laat zien. Een goed voorbeeld is de cultfilm The Class of 1984 (1982), waarin een getergde docent zich wreekt op een gevaarlijke bende punkleerlingen.

In Star Trek IV: The Voyage Home (1986) zit de buitenaardse geleerde Mr. Spock met ruimtescheepskapitein Kirk in een aardse stadsbus zich te ergeren aan een asociale punk met een ghettoblaster. Mr. Spock schakelt de punk uit door de Vulkaanse zenuwkneep toe te passen. Dit type wordt de ‘Quincy Punk’ genoemd, naar de Amerikaanse misdaadserie Quincy, M.E.. De aflevering ‘Next Stop, Nowhere’ uit 1982 gaf zo’n lachwekkend inadequaat beeld van de punkscene dat het een instant cultklassieker werd. ‘Quincy Punk’ is nu de soortnaam voor alle clichématige punks in films en series.

Gelukkig zijn er ook veel films en series die wel het punkgevoel weten te vangen, vooral trash- en cultfilms met een sterke punk-soundtrack. De beste punkfilm is Repo Man (1984) van Alex Cox, waarin een punk rondrijdt in een oude Chevy Malibu met dodelijke aliens in de kofferbak. In Rock ’n’ Roll Highschool (1979) laat de legendarische punkgroep The Ramones een middelbare school ontploffen. De filmcrew gebruikte hiervoor een echte school die toch al gesloopt zou worden.

Radioactieve wiet

Punk en horror doen het ook altijd goed. In Return of the Living Dead (1985) worden punks op een kerkhof aangevallen door ontwakende zombies. In The Class of Nuke ’Em High (1986) veranderen scholieren in monsterlijke punks na het roken van radioactieve wiet die is besmet geraakt doordat de kerncentrale naast de school lekt. In Green Room (2015) vindt een punkgroep op tournee in Ohio een dode vrouw in de kleedruimte, waarna ze het moeten opnemen tegen een bende fascistische skinheads. Punks en skins worden trouwens nogal eens door elkaar gegooid in films en series. Dus even opletten: punks zijn lieve anarchisten met gekleurd piekhaar. Skinheads zijn eng en kaal.

Lees ook de recensie: Sex Pistols-serie mist punkvuur

Macho’s domineerden lang de punkscene. Maar de laatste tijd is er meer aandacht voor de vrouwelijke punks. In de ontroerende Britse serie We Are Lady Parts vinden jonge moslima’s hun eigen identiteit in een punkgroep. En als je even zoekt, stuit je op eerdere films over schoolmeisjes die hun eigen punkband beginnen. Zoals de Zweedse film We Are the Best! (Vi är bäst!) of de Amerikaanse films My Degeneration, Time Square en The Fabulous Stains. Ze gaan over afwijkende meisjes die de weerstand van het patriarchaat overwinnen en hun stoere, rebelse inborst ontdekken. Alles in de geest van Afro-Britse punkpionier Poly Styrene, die zong: „Oh Bondage Up Yours!”

Lees ook: Dit zijn de 12 beste series van 2022 tot dusver