Reportage

De chloorfabriek draait harder als het waait of als de zon schijnt

Stroom Groene energie uit wind en zon komt met pieken en dalen. Om het stroomnet optimaal te benutten, betaalt beheerder Tennet bedrijven om soms wat meer, dan wat minder hard te draaien.

Bij chloorproducent Nobian in Rotterdam, met rechts Heleen Groenenberg van Tennet.
Bij chloorproducent Nobian in Rotterdam, met rechts Heleen Groenenberg van Tennet. Foto Merlin Daleman

Toine van de Lindeloof tuurt vanaf een afstandje in de controlekamer van Nobian naar een wand met computerschermen. Eigenlijk was deze dag volop zon voorspeld, maar die laat zich minder zien. „Dus dan gaan we misschien wat minder hard draaien”, zegt de operations manager van de chloorfabriek.

Zelf moet hij dat maar afwachten. In de controlekamer van Nobian houden operators dag en nacht de fabriek in de gaten. Maar zij bepalen niet altijd hoe hard de fabriek draait. Dat wordt soms aan de andere kant van het land bepaald. In Arnhem, om precies te zijn, op het hoofdkantoor van netbeheerder Tennet.

Schijnt de zon of waait het hard? Dan is de kans groot dat de installaties van Nobian – die evenveel stroom verbruiken als 20.000 huishoudens – sneller moeten gaan draaien, om ‘overtollige’ stroom weg te werken. Als het bewolkt is of windstil, is dat juist andersom. Dat wordt volautomatisch doorgegeven aan de fabriek.

De Rotterdamse fabriek (300 werknemers) van Nobian, een chemieconcern dat tot vorig jaar deel uitmaakte van Nouryon, is een opmerkelijke fabriek. Het is een van de handvol industriële bedrijven in Nederland die produceren op basis van de druk op het landelijke stroomnet.

Per minuut kan de productie van chloor omhoog of omlaag, afhankelijk van hoe groot de vraag naar stroom is, of hoe groot de stroomproductie is. Nobian is voor 10 procent van de capaciteit flexibel, oftewel 2.000 huishoudens – dat heeft impact op het net.

Voor beheerder Tennet is die flexibiliteit fijn. Het aandeel groene stroom groeit in Nederland, maar de productie uit zon en wind is minder te reguleren dan die uit kolen- of gascentrales. Daarom fluctueren de spanning op het net en de prijs meer dan vroeger – iets waar het staatsbedrijf oplossingen voor zoekt. Al helemaal omdat de hoeveelheid groene stroom nog verder gaat groeien.

Flexibele capaciteit

Batterijen zijn de meest gehoorde oplossing om capaciteit te reguleren: die kunnen tijdelijke stroompieken opslaan. Maar de netbeheerder kijkt ook nadrukkelijk naar bedrijven als Nobian. „We willen graag meer van dit ‘regelvermogen’”, zegt Heleen Groenenberg, die zich er bij Tennet mee bezighoudt. „Zodat het makkelijker wordt de balans te waarborgen, en er geen onderdelen stukgaan.”

Nobian, Rotterdam. Foto Merlin Daleman

Groenenberg gaat regelmatig met grote stroomverbruikers in gesprek. Of ze er geen oren naar hebben om flexibel te produceren – uiteraard tegen een vergoeding. De netbeheerder beschikt langs deze weg inmiddels over ongeveer 700 megawatt (circa 70.000 huishoudens) aan flexibele capaciteit, waarvan dus 20 van Nobian komt.

Hoeveel bedrijven precies meedoen, wil Tennet niet kwijt; wel is duidelijk dat Nobian een van de grootste is. Andere namen zijn de Groningse chemische fabriek ESD-SIC en laadpaalbedrijf Newmotion. Aluminiumproducent Aldel uit Delfzijl leek vorig jaar ook mee te gaan doen – maar besloot eind 2021 het meest stroomvretende deel van de productie te sluiten.

Dure fabriek

De voordelen van deze flexibiliteit voor Tennet zijn duidelijk, maar waarom zou je als bedrijf meedoen?

Het besluit was niet gemakkelijk om te nemen, vertelt Van de Lindeloof van Nobian. Productievolumes uit handen geven, al gaat het maar om 20 procent, dat doe je als onderneming niet zomaar.

„De chemische industrie bouwt in principe fabrieken met het doel deze maximaal te gebruiken”, zegt Van de Lindeloof. „Het is immers duur een fabriek te bouwen.” Als je niet op volle capaciteit draait, zijn je operationele kosten misschien lager, maar de terugverdientijd van je installatie is langer.

Lees ook: Minister Jetten wil Chinezen weren bij aanbestedingen voor stroomnetwerk

En dan zijn er nog allerlei praktische aspecten. Je moet je computersystemen opnieuw inrichten, zodat Tennet kan meekijken. De cybersecurity moet in orde zijn: een hacker moet de fabriek niet kunnen aansturen. En je productieproces moet fluctuaties in stroomtoevoer aankunnen.

Bij Nobian bleek dat te kunnen. In de bijna tweehonderd meter lange productiehal staan 36 elektrolysers. Die installaties – in feite grote waterbakken – maken chloor door zout uit Groningen en water onder stroom te zetten. De borrelende elektrolysers wat zachter zetten, is geen probleem. „Wij kunnen aan die volumeknop draaien”, zegt Van de Lindeloof. Hoogstens duurt de chloorfabricage dan wat langer.

Misschien wel het meest cruciaal: na veel rekenwerk ontdekten Nobian en Tennet dat het financieel uit kon. Nobian krijgt gemiddeld ongeveer 40 à 45 euro per megawatt voor elk uur dat het extra capaciteit biedt. Bij grote stroomschaarste of grote overschotten kan dat oplopen tot 100 of zelfs 200 euro.

„We doen dit niet omdat we er geld op toeleggen”, drukt Van de Lindeloof het eufemistisch uit. Op jaarbasis heeft Nobian een productie die ongeveer 1 procent lager is dan wat zou kunnen, zegt hij.

Koudwatervrees

Niet alle bedrijven trekken dezelfde conclusie als Nobian. „We horen verschillende dingen”, zegt Groenenberg van Tennet. Als gezegd: niet alle processen zijn er geschikt voor. „En soms is het simpelweg koudwatervrees.”

Nobian, Rotterdam. Foto Merlin Daleman

Ook kan het lastig zijn aan de vraag naar je product te voldoen. Een voormalig manager in de chemie die nu elders werkzaam is en daarom anoniem wil blijven, vertelt dat flexibel produceren bij zijn bedrijf niet mogelijk bleek omdat het veel verschillende producten in afwisseling maakte. Je fabriek ‘zachter zetten’ kan dan zomaar betekenen dat je van één product niet genoeg hebt om aan klanten te leveren.

Tennet blijft in gesprek met bedrijven om er nog meer over te halen. Volgens een studie die het in 2020 liet uitvoeren, ligt er in theorie een potentieel van 3.400 megawatt. De netbeheerder verwacht vooral veel van bedrijven die voedsel verpakken (wat te onderbreken valt), bedrijven met chemische processen als bij Nobian, en metaalbewerkers die een paar uur machines kunnen uitzetten. Groenenberg: „Het biedt meer en meer een kans, denken wij, omdat de elektriciteitsprijs dezer dagen zo enorm fluctueert.”

Deze middag valt de mate waarin Nobian de productie terugschroeft uiteindelijk mee. Maar een week na het bezoek van NRC laat Van de Lindeloof weten dat de plotselinge onweersbui van maandag 27 juni wel aanleiding was in te grijpen: de productie is toen drastisch omlaag gegaan. Een dag tevoren was nog gerekend op stralend weer.