Reportage

Ongekend harde kritiek vanuit het CDA op partijleider Wopke Hoekstra. ‘Waar was jij, Wopke?’

Stikstofbeleid De ‘dag van de christendemocratie’ werd geen feest voor CDA-leider Wopke Hoekstra. Leden zien hun partij leeglopen door de stikstofcrisis.

CDA-leider Wopke Hoekstra op de dag van de christendemocratie in Nijkerk. Hoekstra lag zwaar onder vuur, omdat leden hem te onzichtbaar vinden.
CDA-leider Wopke Hoekstra op de dag van de christendemocratie in Nijkerk. Hoekstra lag zwaar onder vuur, omdat leden hem te onzichtbaar vinden. Foto Bram Petraeus

Komt het nog goed met het CDA-leiderschap van Wopke Hoekstra? Zaterdag, in Nijkerk, klonk de teleurstelling van leden in de christen-democratische leider luid en duidelijk, hun kritiek ongekend hard. In congrescentrum Hart van Holland waren CDA’ers bijeengekomen voor ‘de dag van de christendemocratie’. Vanwege de onrust die in de partij ontstond na de presentatie van de stikstofdoelen van het kabinet, vorige maand, was in de ochtend eerst een vragensessie georganiseerd.

In een zaaltje, met leden en CDA-bestuurders en politici, nam Tweede Kamerlid Derk Boswijk als eerste het woord. Hij richtte zich eerst tot de aanwezige boeren. „Het spijt me dat jullie in zo’n waardeloze situatie zitten, in zoveel onzekerheid. Dat hadden we voor een groot deel kunnen voorkomen.”

Boswijk zei dat hij vier dagen vóór de presentatie van het veelbesproken stikstofkaartje, met reductiedoelen per regio, bij minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD) langs was geweest. „Ik heb gezegd: ik zou dit niet doen. Ik baal ervan dat ik daar niet harder op mijn strepen heb gestaan.”

Onbegrip over Hoekstra

Zíjn woorden werden voor een groot deel met begrip ontvangen. Boswijk, die afgelopen dagen niet naar Den Haag wilde omdat zijn gezin thuis bezoek had gekregen van boze boeren, kreeg er ook waardering voor, complimenten. Voor Wopke Hoekstra gold dat niet. De CDA-leider zei dat hij bereid was „ruiterlijk te erkennen wat wij niet goed doen”. Er waren volgens hem „allerlei dingen niet goed gegaan”. Hoekstra: „Als dit de ontvangst is van iets waar lang op gestudeerd en lang aan gewerkt is, dan moeten we constateren, ook ik, dat er kennelijk echt iets van de rails is gegaan.”

Voor de aanwezigen was het niet genoeg. Jo-Annes de Bat, gedeputeerde in Zeeland: „Na deze mooie woorden is het ook belangrijk om te benoemen wat er niet goed is gegaan. We moeten erkennen dat het ook echt anders moet. Mij interesseren de verkiezingen van volgend jaar helemaal niets. Wat gebeurt is gewoon écht fout.”

De Bat stelde voor deze zomer zélf een perspectief voor boeren te schrijven. „Want Henk Staghouwer [minister van Landbouw, CU] gaat dat niet lukken.”

Eddy van Hijum, gedeputeerde in Overijssel, deed een oproep aan de fractie van de Tweede Kamer én aan Hoekstra. „Zadel provincies niet met een onrealistische boodschap op.” Zonder perspectief aan de boeren, zei hij ook, is de stikstofreductie „een bestuurlijke opdracht die ik niet ga accepteren”. Van Hijum noemde de kloof tussen de provincie en Den Haag „gigantisch”. „Er zijn mensen die tegen me zeggen: wat doe je nog bij die club, gooi alsjeblieft je kont tegen de krib. Ik zie dat Derk de goede dingen doet, maar Derk kan het niet alleen.”

Lees ook: ‘Het CDA heeft de boeren te lang naar de mond gepraat’

‘Jullie moeten je schamen’

Wopke Hoekstra, die tussen fractievoorzitter Pieter Heerma en Derk Boswijk in zat, knikte, knikte en knikte mee. Hij hoorde leden zeggen dat de doelen van tafel moesten, dat „de partij van onderop kapot gemaakt wordt” als er niks zou gebeuren, over twijfel van boeren of ze nog op het CDA moesten stemmen. Hij stopte pas met knikken toen een CDA’er zei: „Dat CDA’ers hebben toegestaan dat dit naar buiten kwam op deze manier, dat is jullie diep verwijtbaar, daar moeten jullie je diep voor schamen.”

En hij bleef ook bewegingloos voor zich uit kijken toen hij van Jan Arie Koorevaar, fractievoorzitter van het CDA in het Zuid-Hollandse Molenlanden en melkveehouder, hoorde: „Waar was jij, Wopke? Waar was jij als partijleider?” Van Koorevaar kreeg Hoekstra ook een rode boerenzakdoek – het symbool van demonstrerende boeren. „Voor aan je auto, of aan je vliegtuig, want volgens mij ben je daar vaker mee.” De zakdoek verdween in de broekzak van Hoekstra en kwam daar de rest van de dag niet uit. Waar voor Boswijk steeds applaus had geklonken, bleef dat bij Hoekstra vaak weg.

Al langer twijfels

De kritiek klonk zaterdag voor het eerst hardop, maar al sinds het begin van zijn partijleiderschap klinkt er twijfel over Hoekstra. Meteen na zijn aantreden wilde hij wijzigingen aanbrengen op het verkiezingsprogramma die veel CDA’ers veel meer bij een liberaal vonden passen. De vraag of hij wel écht een christen-democraat is, is sindsdien nooit verdwenen. En ook: wíl hij wel leider van het CDA zijn?

Dezelfde vragen klonken deze zaterdag, in de wandelgangen, opnieuw. Op het hoofdpodium, na de stikstofsessie, las Hoekstra achter een katheder een verhaal op over het CDA als gemeenschapspartij, over het belang van ‘samen’. De Belgische Sammy Mahdi, voorzitter van de Vlaamse equivalent van het CDA, de CD&V, was er ook. Vorige maand stopte hij als staatssecretaris Asiel en Migratie om de Vlaamse christen-democratische partij te leiden. Mahdi stond midden op het podium, vertelde – met humor – uit zijn hoofd en kreeg de zaal zichtbaar beter mee. Hij sprak over het belang van rentmeesterschap, over politiek van idealen. Het contrast had niet groter kunnen zijn.

Lees ook: De boeren raken hun geloof in het CDA kwijt