De vuile was verbergen

Woord Er wordt veel gewassen in de Nederlandse taal, ziet . Witwassen gebeurde al in de 17de eeuw. Maar er zijn moderne varianten.

Wie wast, maakt iets schoon, zorgt er bijvoorbeeld voor dat de vaat of kleding weer fris is. Maar wie aan sportswashing doet, streeft naar het tegenovergestelde. Zo’n figuur verhult vlekken en smetten. Hij wast de sport niet, maar hangt een scherm van sport voor ongerechtigheden in de hoop dat de rommel en ellende die door die schutting aan het oog onttrokken worden, daarmee ook uit de publieke opinie verdwenen zijn. Een regime zoals dat van Qatar, dat dit jaar het wereldkampioenschap voetbal organiseert, probeert op deze wijze zijn imago te verbeteren.

Sportswashing, een term die we uit het Engels overgenomen hebben, lijkt naar de vorm op brainwashing, maar zit qua betekenis anders in elkaar. Brainwashing is een woord dat in de jaren 50 van de vorige eeuw opdook in verband met pogingen van communistische regimes om de hersenen van verdachte lieden of spionnen zo te spoelen, dat alle gedachten aan verzet en tegenstand verdwenen en dat de gehersenspoelde alleen nog maar ja en amen kon knikken.

Politieke vlekken

Het ging dus om het wassen van het brein. Brainwashing is vergelijkbaar met mouth washing of eye washing, het wassen van mond of oog, zij het dat je mond en ogen met water kunt spoelen en hersenen niet. Bij sportswashing is er daarentegen geen sprake van dat de sport gewassen wordt. Sport wordt gebruikt om politieke vlekken weg te wassen.

Bij greenwashing ligt het weer anders. Hier wordt niet iets groens gepresenteerd om milieudelicten te verhullen, maar doet een bedrijf zich milieuvriendelijker voor dan het in werkelijkheid is. Shell is bijvoorbeeld door activisten op de vingers getikt, omdat de olie- en gasgigant claimde dat wij CO2-neutraal konden blijven rijden als we één cent per liter extra zouden betalen.

Een voetbalstadion voor het WK in Qatar, dat zo probeert zijn imago te sportswashen. Foto Christopher Pike/Bloomberg

De moderne termen greenwashing en sportswashing zijn gevormd naar het voorbeeld van het veel oudere whitewashing, dat in het Engels al in de 17de eeuw voorkomt en dan voor niets anders staat dan ‘door wassen wit maken’.

Een eeuw later kon het woord echter al figuurlijk gebruikt worden en betekende in eerste instantie ‘een persoon van een faillissement ontslaan’ en vervolgens ‘fouten achter een façade verbergen’. En dat is de betekenis die overeenkomt met die van sportswashing.

Whitewashing zelf heeft de laatste decennia een nieuwe ontwikkeling doorgemaakt en wordt in de film- en mediawereld nu gebruikt om aan te geven dat alleen witte acteurs of modellen worden gevraagd. En een white washed person is iemand uit een minderheid die zich zo geassimileerd heeft aan de witte meerderheid dat hij in feite zijn eigen huidskleur, afkomst en cultuur ontkent.

Whitewashing in de zin van geld witwassen is minder gebruikelijk in het Engels dan money laundering. Launder, dat oorspronkelijk synoniem was aan wash, heeft die betekenis goeddeels verloren en wordt nu nog voornamelijk gebruikt voor het naar de financiële bovenwereld brengen van dubieuze fondsen, ons Nederlandse witwassen dus. Dit witwassen is eigenlijk ook wat vreemd: je maakt zwart geld wit. Dus van negatief naar positief. Maar wit is toch niet langer algemeen aanvaard als het bewijs van een blanke ziel.