Opinie

Als de tirannie van de minderheid dichtbij is

Tom-Jan Meeus

Het zijn tijden van restauratie en revanchisme. Een federaal verbod op abortus in de VS. De Britten uit de EU. En hier: boeren met heimwee naar een land zonder stikstofregels. Fijn de wereld terugzetten naar 1970. Die afkeer van moderniteit is natuurlijk geen toeval. Je kunt het zoeken in eigenbelang maar ook in een wens naar culturele en religieuze eigenheid. In een behoefte de zelfvoldane winnaars van de vooruitgang op hun nummer te zetten. In het verschil tussen stad en platteland.

Dit laatste hoor je rond de boerenprotesten. Het lastige is wel dat Nederlanders volgens het CBS gemiddeld zevenmaal in hun leven verhuizen: bijna iedereen woont soms in een dorp, soms in een stad.

Hoe dun het onderscheid nog is, zag je aan de zes Kamerleden die vorige week woensdag samen op het podium door de boerenmassa werden toegejuicht als Haagse stemmen van het platteland. Zij wonen zelf allemaal in een stad. FVD’er Van Meijeren: Den Haag. PVV’er Mulder: Zwolle. Van Haga (BVNL): Haarlem. Eerdmans (JA21): Rotterdam. Van der Plas (BBB): Deventer. Bisschop (SGP): Veenendaal.

Je hoorde er niet één boer over.

En het interessante is: deze relatief nieuwe partijen voelen vaak verwantschap met cultureel-conservatieve trends die ook hier aan de oppervlakte komen. Eerder dit jaar steunde de Kamer een initiatief van D66, PvdA en GroenLinks inzake abortus: het schrappen van de verplichte bedenktijd van vijf dagen. Behalve de fractie van Van Haga stemden alle andere partijen die bij de boeren op het podium stonden geheel of gedeeltelijk tegen deze verdere liberalisering van abortus. Het gebeurde in een hoofdelijke stemming, en je zag dat Wilders, Baudet, JA21 in meerderheid (Eerdmans niet), Van der Plas, veel christelijke politici en ook mensen als Omtzigt en VVD-campagneleider Aartsen tegen waren.

Zaterdag schreef Max Boot, een dolende Republikein, in The Washington Post dat het besluit van het Hooggerechtshof over abortus het gevaar illustreert van een imperfect stelsel gecombineerd met extreme polarisatie. Want hoewel in de VS slechts 28 procent van de kiezers de opvatting over het recht op abortus van het Hof deelt, faciliteerden extreme politieke instituties in dat gepolariseerde land deze omslag. „De tirannie van de minderheid”, aldus Boot.

De zwakte van het Nederlandse stelsel is dat het geen rem op versplintering kent, ook als middenpartijen instorten. In dat geval is het zelfs denkbaar dat de meeste van die zes (nieuw-)rechtse partijen op dat podium in Stroe, aangevuld met andere, een kabinet vormen. Dan is ook hier de tirannie van de minderheid inzake cultureel-conservatieve thema’s geen theoretische mogelijkheid meer.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.