Rotterdamse kunstraad ligt onder vuur

Rotterdamse Kunstraad Het plan om de Rotterdamse kunst- en cultuurraad op te heffen leidde tot geschokte reacties. Woensdag beslist de gemeenteraad.

Museum Rotterdam moest de deuren sluiten na advies van de Rotterdamse kunstraad
Museum Rotterdam moest de deuren sluiten na advies van de Rotterdamse kunstraad Peter Hilz

Het stadsbestuur in Rotterdam wil de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur (RRKC), het adviesorgaan van datzelfde college, per 1 januari 2023 ontbinden. Cultuurwethouder Said Kasmi kondigde dit eind mei aan, kort voor de installatie van de nieuwe coalitie. De Rotterdamse cultuurwereld reageerde geschokt. Woensdag 29 juni debatteert de gemeenteraad erover en wordt besloten of de subsidie van 700.000 euro per jaar aan de Raad wordt stopgezet.

1 Wat doet de Rotterdamse kunstraad precies?

De RRKC (4,45 FTE) adviseert burgemeesters en wethouders over de gemeentelijke bestedingen aan kunst en cultuur. Elke vier jaar schrijft de raad een ‘Cultuurplan’, waarin het adviseert hoe het budget voor kunst en cultuur (85 miljoen euro voor 2021-2024) verdeeld moeten worden. Het college is niet gebonden aan het advies, maar neemt het doorgaans wel over.

2 Waarom zijn de verhoudingen tussen raad en gemeente verslechterd?

Er bestaan al langer spanningen tussen de drie poten van het Rotterdamse cultuurveld: instellingen, RRKC en wethouder. Die zijn inherent aan de werkwijze: de Raad moet laveren tussen het politieke spel van het college enerzijds, de belangen van het culturele veld anderzijds. Tegelijkertijd is het College de opdrachtgever, bepaalt de wethouder de spelregels en probeert de RRKC zich zo onafhankelijk mogelijk op te stellen.

Die werkverhouding wordt „door alle partijen als onbevredigend ervaren”, schreef organisatiestrateeg Thomas van Dalen al in 2014 in een rapport.

Recent leidde de verdeling van de subsidies in het Cultuurplan 2021-2024 tot kritiek. De subsidie van Museum Rotterdam werd verlaagd van 3,5 naar 1,7 miljoen – wat de facto het einde van het museum betekende. Volgens critici, onder wie PvdD-fractievoorzitter Ruud van der Velden, illustreerde dit dat de RRKC ‘te dicht’ op het college zit en politieke keuzes zou maken. Het drukst maakte de sector zich echter over het gebrek aan hoor- en wederhoor in het subsidieproces en het ontbreken van de optie tot bezwaar. Daarop wordt de RRKC aangekeken, terwijl het college de spelregels bepaalt, legt RRKC-voorzitter Carlos Gonçalves uit. De gemeenteraad heeft de mogelijkheid van wederhoor afgedwongen, maar voor het Cultuurplan 2021-2024 was het al te laat.

3 Wat wordt de RRKC nog meer verweten?

Twee voorvallen uit het verleden spelen een rol. Eén: het inspreken bij een gemeentelijke commissievergadering over de nieuwe stadsmuseale functie van de opvolger van Museum Rotterdam. Twee: het direct aan de gemeenteraad aanbieden van een advies over de acht grootste gesubsidieerde culturele instellingen van Rotterdam. Het zijn beide „merkwaardige manoeuvres” en „ogenschijnlijk uitingen van een machtsspel”, stelde een kritisch rapport van adviesbureau Rijnconsult in februari. Die fout is erkend en er zijn excuses gemaakt door de Raad. Cultuurwethouder Kasmi: „Wij betalen de RRKC om ons van advies te voorzien. Daarna bepalen wij of we er iets mee doen. De RRKC ging zich met de politiek bemoeien.” Tegelijkertijd concluderen de onderzoekers dat er geen aanwijzingen zijn dat de Raad zich niet aan de procesafspraken houdt, al zoekt de RRKC wel de grenzen op.

4 Wat is de directe aanleiding voor het willen opheffen van de RRKC?

Voornoemd adviesrapport van Rijnconsult – met de titel Uit de groef – benoemt dat de positie van de RRKC vaak onduidelijk is en dat de Raad zijn positie te veel wil bewijzen. Afgezien van het vierjaarlijkse Cultuurplan zijn de adviezen van de RRKC nagenoeg onbekend in het veld. Daardoor moet de RRKC zijn eigen belang en relevantie steeds weer bevechten. Gevolg is dat relaties met het college en met de afdeling Cultuur van de gemeente beschadigd zijn geraakt en de RRKC meer geïsoleerd is geraakt.

Het onderzoek biedt zes alternatieve scenario’s, variërend van het onderbrengen van de RRKC binnen de gemeente tot opheffing van de RRKC en oprichting van een nieuwe ‘Cultuurraad’ voor de metropoolregio Rotterdam en Den Haag. „Ik heb alle scenario’s overwogen en het opheffen van de RRKC is de beste optie”, zegt Kasmi desgevraagd.

5 Hoe wordt in de cultuursector gereageerd op de opheffing van de RRKC?

Het rapport Uit de groef is in de cultuursector niet goed ontvangen, onder meer vanwege het gebrek aan transparantie. Naast anonimiteit van de respondenten is ook onduidelijk met hoeveel en welke organisaties is gesproken. „Ik vind het een te zwak en slecht onderbouwd onderzoek voor zo’n radicaal besluit”, zegt Walter Ligthart van Theater Rotterdam. „De wethouder trekt een conclusie op basis van een rapport dat zich niet leent voor zo’n conclusie”, zegt organisatiestrateeg Thomas van Dalen. Verschillende instellingen willen niet met hun naam in de krant reageren, uit angst voor een slechte relatie met de gemeente. „Krijgen wij als we te kritisch zijn geen subsidie meer?”, zegt er een. Een ander: „Er wordt een instituut opgeheven omdat het een te onafhankelijke rol heeft, terwijl het juist bestaat vanwege die onafhankelijke rol. Ik vraag me nu ernstig af in hoeverre wij dan straks ook geslachtofferd kunnen worden.”

Wethouder Kasmi wil juist niet tornen aan de onafhankelijkheid van de adviesrol, zegt hij. „Onafhankelijk advies blijft bestaan, maar kun je ook anders organiseren.” Hoe is nog niet duidelijk.

De RRKC noemt het besluit in een officiële reactie „ondeugdelijk” en „bestuurlijk onzorgvuldig”. Wel erkent de Raad dat verandering nodig is, deels door structuurverandering. Als het aan de RRKC ligt valt de organisatie voortaan onder de gemeentesecretaris, om zo op iets meer afstand van de wethouder te staan. Ook wil de RRKC kunnen adviseren aan college én gemeenteraad.