Opinie

Kabinet, maak je belofte over asielkinderen waar

Asielprocedure De behandeling van jonge asielzoekers moet gebaseerd zijn op de toekomst van het kind, stelt . Als die in Nederland ligt, moet een snelle integratie centraal staan.
Foto Kees van de Veen

Twintig jaar geleden startte ik bij de Universiteit Groningen onderzoek naar asielzoekende kinderen en gezinnen in procedure. Twee jaar later concludeerden wij dat gevluchte kinderen ernstig in hun ontwikkeling werden bedreigd. Ze ontwikkelden trauma’s vanwege het onzekere perspectief, het lange wachten, de stress en de vele verhuizingen. Ze waren extreem angstig, gingen geen vriendschappen meer aan en konden zich op school niet concentreren. Hun ouders konden geen ouders meer zijn.

Dit alles werd grotendeels veroorzaakt door hoe we de opvang inrichtten en procedures in Nederland uitvoerden. Nu is het 2022 en er is niets wezenlijks veranderd. Sterker nog, het is voor kinderen en hun ouders slechter dan ooit. Vorige week concludeerden de Inspecties Justitie en Veiligheid en Gezondheidszorg en Jeugd na onderzoek dat we door de kinderrechtelijke bodem zijn gezakt. De ontwikkeling van kinderen wordt ernstig bedreigd en hun rechten worden zeer ernstig geschonden.

Hoe komt het dat we in twintig jaar geen enkele vooruitgang hebben geboekt voor gevluchte kinderen en zelfs op een dieptepunt zijn geraakt? Dit is het gevolg van een beleid zonder visie op mensen- en kinderrechten en menselijke waarden als basis. Hierdoor is het proces leidend en niet de mensen voor wie je het inricht. Met als gevolg opgeknipte stukjes procedure met bijbehorende locaties, zonder visie op wat het geheel aan deze procedures moet opleveren: een kind wiens ontwikkeling beschermd is, ongeacht de uitkomst van het proces. In deze opgeknipte stukjes procedure is een nog enigszins menswaardige behandeling afhankelijk van de goodwill van de mensen die in deze sector werken. Zij werken – zoals de Inspecties ook concluderen – tegen de klippen op om zo’n menswaardige omgeving te bieden. Maar ook hun grenzen zijn bereikt. En het systeem als veroorzaker blijft ongewijzigd.

Snelle integratie

Als een op kinderrechten gebaseerde visie leidend zou zijn voor de inrichting van je processen, dan ziet het vreemdelingenbeleid er anders uit. De centrale vraag is dan wat een kind nodig heeft om zich met perspectief in te voegen in het land van zijn toekomst. En hoe je de procedure daar op inricht.

Dit betekent dat als Nederland het land van de toekomst is, een goede ontwikkeling en snelle integratie in de samenleving centraal staat. Dus onderwijs vanaf dag 1, veiligheid in de opvang, beschikbaarheid van ouders of verzorgers, (geestelijke) gezondheidszorg en vrijetijdsmogelijkheden, en geen verplaatsingen. En zo snel mogelijk uit de opvang.

Lux et Libertas Lees ook het commentaar over de opvang van kinderen

Dit betekent snelle procedures bij de IND en welwillendheid van gemeenten om deze kinderen (met hun ouders) op te nemen in hun gemeenschap. We weten dat deze welwillendheid er is. Kijk maar hoe welkom de kinderen uit Oekraïne zijn ontvangen.

Als het perspectief niet in Nederland ligt, staat in het beleid dezelfde vraag centraal. Heel simpel: wat heeft een kind nodig om zich met perspectief in te voegen in het land waar het naartoe gaat, of waar het naar teruggaat, en hoe gaan we dit realiseren. Net als kinderen die in Nederland blijven zijn kinderen die teruggaan er bij gebaat dat dit zo snel mogelijk gebeurt. Dus opnieuw snelle procedures en duidelijkheid over waar het perspectief ligt.

Checklist

En, vanzelfsprekend: er wordt gehandhaafd. Als een gezin weg moet, dan gaat het weg. Ouders worden ondersteund in het realiseren van wat noodzakelijk is om een bestaan op te bouwen met hun kinderen in het land waar ze naartoe gaan. Je kunt werken met een checklist waarbij je toetst of er beschikbaarheid en toegang is tot veiligheid, huisvesting, onderwijs, bestaanszekerheid. Een besluit dat is gebaseerd op snelheid, menswaardigheid en bescherming van de ontwikkeling van de kinderen biedt de beste kans op acceptatie ervan.

Een dergelijke aanpak lijkt misschien utopisch. Maar dat is het niet. Sterker nog: het sluit zelfs aan bij wat in het coalitie-akkoord staat. Daarin staat dat het kabinet op korte termijn beziet hoe in de asielprocedure het belang van het kind beter meegewogen wordt.

Laten we hopen dat het kabinet zijn belofte snel inlost. Omwille van iedereen. Want een systeem waarin de mensen die er werken het nooit goed kunnen doen en waarin gevluchte kinderen en hun ouders jaren en jaren van hun leven kwijtraken omdat ze moeten wachten tot hun leven weer begint, is voor niemand goed. De kinderen en hun ouders kunnen niet wachten. Zeker niet nog eens twintig jaar.