Opinie

Stikstofwappies

Christiaan Weijts

Vorige zomer was Schiermonnikoog nog ons beloofde land. Daar dankten de boeren vrijwillig de helft van hun koeien af, begonnen ze de natuur te vertroetelen – alles biologisch en lokaal, compleet met schaapskudde en rustiek kaaswinkeltje.

Nu vrezen diezelfde boeren voor hun voortbestaan, klagen ze over onduidelijkheid, en keren ze zich tegen de overheid.

Van gidseiland naar nachtmerrie in negen maanden tijd. Hoe krijg je het voor elkaar om zoveel bereidwilligheid te verklungelen? Door een stikstofplan te presenteren?

Welnee. Er ís helemaal geen stikstofplan gepresenteerd. Er is geen beleidsplan opgesteld, maar alleen een inventarisatie. Het kleurenkaartje herhaalt in feite alleen het vonnis van de rechtbank uit 2019, en het rapport van Remkes uit 2020.

Het is een CT-scan van patiënt Nederland in een nog weer iets hogere resolutie, maar voor het behandelplan verwijst men door naar de provincie. Als je zo’n verpletterende tijding geeft, mag je daar wel íets van compensatieplan bij leveren, of een begeleidings- en omscholingstraject. Nu laten we alleen de bom inslaan en zuchten daarna gut gut, wat zijn die boertjes weer boos.

Bovendien is de diagnose verre van compleet. Vooral bij de Waddeneilanden wreekt zich dat. Kijk naar Vlieland, dieprood op de kleurplaat, maar er is op dat hele eiland geen boer te bekennen! Zie je wel, roepen de stikstofwappies, allemaal onzin.

Dat krijg je, als je scheepvaart, industrie, verkeer en luchtvaart voorlopig maar achteloos buiten beschouwing laat. Als je zo nodig het land van bovenaf opnieuw wil inkleuren, moet je wel de volledige data hebben.

Maar Schiermonnikoog stelt ons ook voor de vraag: is zo’n technocratische benadering wel de juiste? Net als bij de coronacijfers is er nu dus een dashboard opgetuigd met doelen en signaalwaarden. Wat je al vrijwel zeker weet is dat we over een paar jaar vaststellen dat de doelen niet zijn gehaald. Intussen heeft dit beleid allerlei welwillende boeren veranderd in geharnaste stikstofwappies.

Doodzonde. Want wist u dat driekwart van de jonge boeren dolgraag wil overschakelen op duurzame biologische landbouw, en lokale kringlooplandbouw? Driekwart! Dat peilde het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) in 2019.

De meerderheid van een nieuwe generatie veetelers popelt om het te doen als op Schiermonnikoog. De meeste millennialboeren waren er al begeesterd aan begonnen. Biologisch, lokaal, rustiek kaaswinkeltje. Nu sluiten ze zich aan bij de landelijke actiedag.

Wat zou er gebeuren als je de grote herinrichting van onderaf inricht? Geen streefwaarden maar ruimte geven aan die grote meerderheid die zelf een nieuwe verhouding met de natuur zoekt. Schiermonnikoog bewees dat het kan. Koester dat. En zet meteen een streep door nieuwe gaswinning bij ons mooie gidseiland.

Christiaan Weijts schrijft elke vrijdag op deze plek een column.