Reportage

Breekt de plukrobot nu echt door in de kas?

Tuinbouw Komt de veelbesproken robotrevolutie in de kas er nu echt aan? Vooral in de tomaten is de keuze uit robots al best ruim.

Illustratie Tomas Schats

Om de spanning op te bouwen wordt Berry tot de onthulling met een doek bedekt, geflankeerd door uitdagend rode aardbeien. Maar het legertje mensen dat is afgekomen op de eerste aardbeienplukrobot ter wereld heeft pech: Berry komt niet in actie. Dat lukt niet op dit kleine stukje in de RAI, waar de robot deze week tentoongesteld is bij een beurs voor technologie in de tuinbouw, GreenTech.

Berry blijkt een klein wagentje te zijn. Achterop ruimte om doosjes te stapelen, voorop één klinisch witte robotarm met aan het uiteinde een schaartje. In het publiek maakt een handelaar in meststoffen foto’s. Hij werkt in Zuid-Spanje, vertelt hij. In het gigantische tuinbouwgebied waar Nederland in de winter aardbeien, blauwe bessen, tomaten en aubergines vandaan haalt. Zijn daar al robots zoals Berry in actie? „Nul.” Wel veel arbeidsmigranten die onder erbarmelijke omstandigheden werken en in gammele hutjes slapen. „Er zijn veel sociale problemen.”

Nog een probleem: het tekort aan deze arbeiders. Aangezwengeld door de coronapandemie en de Oekraïne-oorlog zijn er, net als in de Nederlandse tuinbouwsector, lang niet genoeg mensen om het werk te doen.

Aardbeienplukrobot Berry eerder deze week op landbouwbeurs GreenTech in Amsterdam.

Foto Simon Lenskens

Kunnen robots dat werk overnemen? Al jaren gonst het in de tuinbouwsector: de robots komen eraan in de kas. Maar in de praktijk bleef een revolutie tot nu toe uit. Robots zijn er nog amper te vinden. Het oogsten en snoeien gebeurt nog altijd door mensenhanden.

Testfase

Dat gaat veranderen, zegt Joep van den Bosch – hoofd innovatie bij het Nederlandse tuinbouwtechnologiebedrijf Ridder – stellig. „De revolutie komt er nu echt aan.” Ook Ridder is aanwezig bij GreenTech. Als een enthousiaste marktkoopman vertelt Van den Bosch omstanders over hun robot: de Grow, een tomatenplukker. Voorzichtig aan is de Grow nu in gebruik genomen. Bij twee Nederlandse tuinders, al is dat nog in een testfase.

De krapte op de arbeidsmarkt gaat ervoor zorgen dat robots snel doorbreken, zegt Van den Bosch. Jarenlang waren er in de glastuinbouw weinig „prikkels” voor robotisering, omdat arbeid goedkoop was. Nu de tekorten zo nijpend zijn en de kosten stijgen, gaan ondernemers volgens hem pas echt serieus over robots nadenken.

Jarenlang had de glastuinbouw weinig prikkels voor robotisering; arbeid was goedkoop

Dat blijkt ook uit een recente peiling van boerenorganisatie LTO, onder 580 agrariërs. Ruim 80 procent van hen denkt dit seizoen niet genoeg arbeidskrachten te kunnen vinden voor de oogst. Een flinke groep (41 procent) denkt dat robotisering op de langere termijn een oplossing kan zijn.

Anders dan de spierwitte Berry, is de Grow zwart met groen. Dat is praktischer, aldus Van den Bosch: tomatenplanten geven af. En verder heeft Grow naast een lopend bandje twee armen, waar Berry er eentje heeft. Maar het principe komt grotendeels overeen: een robotarm met een cameraatje, die bij de oogst precies toedraait naar aardbei of tomaat, alsof hij eens diep bij ze in de ogen wil kijken, en dan bedachtzaam, knip, het steeltje doormidden haalt.

De camera bekijkt de roodheid, zegt Van den Bosch. Dat is instelbaar: de ene kweker wil de tomaten vroeger van de plant af dan de andere. En hij bekijkt ook de grootte. Dat is nog best ingewikkeld, zegt Van den Bosch. De AI-software van de robot moet nog leren. Tomaten plukken lijkt makkelijk, maar een cherrytomaat is voor een robot heel anders dan een trostomaat.

Waar Berry ontwikkeld werd door een start-up (Organifarms) en Grow door een familiebedrijf, duiken ook grote bedrijven in de ontwikkeling van tuinbouwrobots. Vooral in de tomaten – iets minder delicaat dan aardbeien – is de keuze al best ruim. Verderop in de RAI staat de tomatenoogstrobot van Certhon, een Nederlands kassenbedrijf dat sinds 2020 de Japanse autotechniekgigant Denso als minderheidsaandeelhouder heeft. Samen maakten ze een robot die al gebruikt wordt bij een Japanse tomatenkweker.

En er ligt ook al ‘robotfruit’ in de winkel. Het Britse bedrijf Fieldwork ontwikkelde robots die in Portugal gebruikt worden om frambozen te plukken. Die worden onder meer verkocht door de Britse supermarktketen Tesco, schreef The Guardian kortgeleden.

Strijd barst los

‘De strijd om de agrarische robot barst los’, stelde ABN Amro in een rapport uit 2020. Niet alleen in de tuinbouw, maar in de hele landbouwsector. Naast de tekorten op de arbeidsmarkt is ook duurzaamheid een belangrijke aanjager, stelt ABN. De Europese Commissie wil bijvoorbeeld het aandeel biologische landbouw vergroten, maar de biologische teelt is arbeidsintensiever dan de reguliere. Volgens ABN kan de markt voor agrarische robots in Nederland in tien jaar tijd verdrievoudigen, naar 2,5 miljard euro.

Voordat de robots in de kassen écht doorbreken, moeten ze misschien nog wat sneller en veelzijdiger worden. Op dit moment hebben mensenhanden een hogere opbrengst per uur. Daar staat tegenover dat een robot ook midden in de nacht door kan werken.

Medeoprichter van het bedrijf achter Berry, Hannah Brown, zei tegen een vakblad dat de robot zichzelf in twee tot vier jaar kan terugverdienen. Dat is niet te controleren: een verkoopprijs wordt niet bekendgemaakt en de robot moet zich in de praktijk nog bewijzen.

Voordat de robots in de kassen écht doorbreken, moeten ze misschien nog wat sneller en veelzijdiger worden. Op dit moment hebben mensenhanden een hogere opbrengst per uur

Even los van koude cijfers over opbrengst en omzet: wat zou de robotisering van de sector betekenen voor arbeiders? Je zou kunnen denken: hoe minder arbeidsmigranten, hoe minder kans dat ze onder slechte omstandigheden hoeven werken en leven. In Nederland is uitbuiting van arbeidsmigranten hardnekkig gebleken.

Maar zijn mensen echt beter af als deze banen (deels) verdwijnen? Ja, deze „filosofische discussie” kent Van den Bosch van Ridder natuurlijk ook. Zijn visie: waar laaggeschoolde banen verdwijnen, komen andere, uitdagender banen terug.

Medeoprichter van het Britse Fieldwork, van de frambozenplukker, zei er in The Guardian over: „Sommige mensen zijn bang dat we banen stelen.” Maar dat gebeurt niet, zegt hij, want er zijn simpelweg te weinig mensen voor die banen.