Dijken ophogen is niet genoeg – het is tijd voor grootse vergezichten

Klimaatverandering Wonen in een drijvend huis of op eilanden voor de kust? Het is tijd om verder te denken dan het ophogen van de dijken, vindt een groep wetenschappers. „We maken ons zorgen om de delta.”

De jaarlijkse functioneringssluiting van de Maeslantkering en Hartelkering voor aanvang van het stormseizoen.
De jaarlijkse functioneringssluiting van de Maeslantkering en Hartelkering voor aanvang van het stormseizoen. Foto Marco de Swart/ANP

Nu de effecten van klimaatverandering zich vaker en sneller voordoen dan eerder gedacht, bijvoorbeeld door droogte en extreme regenval, is de vraag welke strategie voor Nederland de beste is. Goed opletten hoe het klimaat zich ontwikkelt en naar bevind van zaken handelen? Of nu al grootste plannen maken en uitwerken, met financiering en al, voor het onwaarschijnlijke geval dat bijvoorbeeld de zeespiegel deze eeuw met enkele meters gaat stijgen?

Voor het laatste maakt Chris Zevenbergen zich sterk, hoogleraar ‘delta urbanism’ aan de TU Delft. Met een programma ‘redesigning delta’ en zijn onderzoeksgroep helpen Zevenbergen en zijn onderzoeksteam landen bij het opstellen van plannen voor de lange termijn om delta’s leefbaar te houden. Zevenbergen: „We maken ons zorgen om de delta. Aanpassen aan de bestaande situatie met incrementeel beleid kan niet meer. Het is tijd voor uitdagende ontwerpen waarin we laten zien hoe de toekomst eruit zou kunnen zien.”

We hebben moedige leiders nodig die fouten durven te maken; nog erger dan fouten maken is niets doen

Annemieke Nijhof algemeen directeur van kennisinstituut Deltares

De ideeën worden breed gedeeld, blijkt dezer dagen op een conferentie in Rotterdam over de toekomst van de veelal dichtbevolkte, vruchtbare maar kwetsbare delta’s in de wereld. De tijd van afwachten is voorbij, ook al is nu nog onduidelijk hoe de klimaatverandering voor landen als Nederland uitpakt. En we maken onvoldoende haast, stelde Annemieke Nijhof, algemeen directeur van kennisinstituut Deltares. „We hebben een samenleving opgebouwd waarin we alle grote besluiten zo veel mogelijk uitstellen, omdat we eerst alles zeker willen weten en politici geen fouten willen maken. Zo zijn we ook beland in een situatie waarin boeren moeten verdwijnen. We hebben moedige leiders nodig die fouten durven te maken; nog erger dan fouten maken is niets doen.”

Lees ookHoogleraar transitiekunde: ‘De Randstad ligt in 2121 aan het Blauwe Hart’

Grootse vergezichten

Het is tijd voor grootse vergezichten, menen veel watermanagers, ontwerpers en onderzoekers van klimaatverandering. Het is niet zozeer tijd om, zoals na bijvoorbeeld de watersnoodramp in 1953, simpelweg grote waterkeringen te bouwen die de zee op afstand moeten houden. Veeleer moeten ontwerpers, samen met ingenieurs, bankiers, investeerders en planners van ruimtelijke ordening, werken aan aansprekende ideeën die met eventuele gigantische effecten van klimaatverandering rekening houden. Meebewegen met het water en verhuizen naar het oosten van het land? Wonen op drijvende huizen? Eilanden voor de kust aanleggen? De Nieuwe Waterweg ondieper maken? Het zou allemaal kunnen. „We moeten steden als Rotterdam niet alleen maar steeds veiliger willen maken, we moeten deze steden drastisch hervormen", aldus Hans Mommaas, directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving. Mommaas pleit voor een nieuwe manier van denken over delta’s, waarbij met innovatieve technieken en inzichten zowel met de fysisch-geografische eigenschappen van de delta rekening wordt gehouden, als met de bewoners. Dat laatste is misschien het allerbelangrijkste, meent Jannemarie de Jonge, rijksadviseur voor de fysieke leefomgeving. Na de paradigma’s van technologie en, later van bouwen met de natuur is het nu tijd deze beide inzichten te combineren met een nieuw paradigma: mens-inclusief bouwen. „Ga uit van de mens. Gebruik woorden die de mensen in het hart raken.”

‘Wij juichen de gretigheid toe’

Ook deltacommissaris Peter Glas „verwelkomt” het enthousiasme dat onderzoekers aan de dag leggen voor grootse vergezichten. „Wij juichen de gretigheid toe.” Drastische plannen zijn vooral nuttig, meent hij, om uitgewerkt en wel „op tafel te hebben liggen” als de effecten van klimaatverandering daar aanleiding voor geven. „Anderzijds wil ik waarschuwen voor haast. Haastige spoed is zelden goed.” Binnen zijn deltaprogramma wordt al intensief rekening gehouden met allerlei mogelijke scenario’s. „Het is een feit dat de klimaatverandering nu sneller gaat. Daar zijn we alert op. En als de ontwikkelingen sneller gaan in ongunstige richting, dan wordt de tijd om besluiten te kunnen nemen allengs korter.” Glas verwacht dat er over vier jaar „bouwstenen voor mogelijk ingrijpende besluiten” ter beoordeling liggen. „Dat gaat over de kust. Over het IJsselmeer. Over het vervangen van de grote stormvloedkeringen.”