Waarom de T. rex zulke zielig korte armpjes heeft

Dinosaurus Er is opeens een goede hypothese voor de belachelijk korte voorpoten van ’s werelds meest indrukwekkende landroofdier ooit: de Tyrannosaurus rex.

De voorpoten van T. Rex waren kwetsbaar, zeker tijdens gezamenlijke maaltijden.
De voorpoten van T. Rex waren kwetsbaar, zeker tijdens gezamenlijke maaltijden. Foto AP / Kin Cheung

Hij is al 66 miljoen jaar uitgestorven, maar leeft voort als een van de meest iconische dieren ever: Tyrannosaurus rex. Waarom deze bijtgrage reus zulke idioot korte armpjes had, is een van de meestgestelde vragen op internetfora en publieksvriendelijke wetenschapspodia. Geleerden doen er daar gewichtig een gooi naar, want tegenover vaak jeugdige vragenstellers kun je niet met de mond vol tanden staan. Maar een doorslaggevend idee ontbrak. Er waren vooral feestelijk gevarieerde maar twijfelachtige analyses. Kevin Padian, hoogleraar integratieve biologie aan Berkeley, Californië, komt met een heel nieuw beeld. Zijn idee is zo raak, dat alle gangbare antwoorden omvallen of ernstig wankelen.

Paringsklemmen

Eerst even de kleine armpjes in perspectief. Toen dinosauruszoeker Barnum Brown in 1900 de eerste fossielen van T. rex ontdekte, dacht hij dat de nabij liggende voorpoten te klein waren om erbij te horen. Zijn collega, Henry Fairfield Osborn, die de soort beschreef en zijn naam gaf, veronderstelde dat de korte armen paringsklemmen waren, als de aangepaste vinnen van sommige haaien en roggen – ledematen die het vrouwtje op haar plaats houden tijdens de copulatie.

Meer dan een eeuw lang regende het andere verklaringen. De mini-ledematen zouden zijn ingezet voor seksuele werving en zelfvertoon. De machtige T. rex zou er dan van afstand druk mee gezwaaid en gewapperd hebben, als sommige nazaten van dinosauriërs doen, de vogels. Andere verklaringen: de korte armpjes zouden een omgevallen T. rex geholpen hebben op te staan, zouden prooien het vluchten beletten of waren juist ideaal om vijanden van dichtbij opeens gemeen te steken. Het mooiste veronderstelde beeld: T. rex gebruikte ze om onverhoeds een Triceratops omver te duwen, de logge planteneter fataal verrassend.

De mini-ledematen zouden zijn ingezet voor seksuele werving en zelfvertoon

Een nu vaak gegeven antwoord verschuift het probleem vooral. De kop van T. rex werd steeds groter. Voor de gewichtsbalans zou het handig zijn om op voorpoten te bezuinigen, anders zou het dier steeds maar voorovervallen. Maar: voor die balans had de staart best wat zwaarder of langer gekund.

Botversplinterende tanden

Ook Padian kreeg van zijn studenten altijd de vraag. En ging zelf maar eens denken. En meten aan skeletten. Allerlei beschreven functies bleken letterlijk onhaalbaar, en juist beter af met serieus te nemen voorpoten. Zo zijn de armen van T. rex te kort en zwak om de ribbenkast van een uit de kluiten gewassen partner te omvatten. Ander gedrag is de sleutel. In films is T. rex vaak een eenzaam werkende reus, maar er zijn aanwijzingen dat zijn soort in groepen optrok of in ieder geval samenkwam bij prooien voor een gemeenschappelijk maal. Allerlei huidige roofdieren en aaseters tonen aan: dat zijn geanimeerde aangelegenheden. Naast afschrikwekkend dreigen zijn er ook echte uitvallen naar naaste concurrenten. Als een roedel T. rexen neerdaalde op een karkas, met zware koppen en botversplinterende tanden, waren gewone armen kwetsbaar bij de maaltijd-mêlee.

Ernstige bijtwonden konden bloedingen, infectie, shock en uiteindelijk de dood veroorzaken. In het tijdschrift Acta Palaeontologica Polonica veronderstelt Padian goed onderbouwd dat de armen kleiner werden om schade te beperken. Hij schetst een kansrijk vervolgonderzoek naar bijtwonden op skeletten voor bewijs. En hij wijst naar huidige bezitters van machtige gebitten. Ook de Komodovaranen van Indonesië en krokodillen komen vaak samen om eten. Hun voorpoten houden ze graag uit gevarenzones, maar toch krijgen die soms veel te verduren. Gebrekkige tafelmanieren, ze kunnen zomaar bepalend zijn voor de evolutie.