Opinie

Nu nog boren in de Noordzee? Een enorme vergissing

Energie In de Noordzee gas winnen gaat in tegen alle economische, technologische, morele en wetenschappelijke inzichten, schrijft .
Foto Frans Lemmens/ANP

Begin deze maand gaf staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw (D66) vergunningen af voor een nieuw gaswinningsproject in de Noordzee. Mogelijk volgen nog meer vergunningen. Dit is een kortzichtig antwoord op de oorlog in Oekraïne en gaat in tegen alle economische, technologische, morele en wetenschappelijke inzichten.

De staatssecretaris geeft met de nieuwe vergunningen gehoor aan de lobby van de Nederlandse fossiele industrie. Die gebruikte de oorlog in Oekraïne als excuus voor het verkrijgen van de vergunningen. Volgens een inmiddels verwijderd bericht op de website van brancheorganisatie NOGEPA (sinds kort Element NL) willen ze „concrete oplossingen” bieden voor leveringszekerheid. In een interview op Radio 1 met Sven Kockelmann voegde Menno Snel, voormalig (D66-)staatssecretaris en nu voorzitter van Element NL, daaraan toe dat het ook goed is voor de werkgelegenheid en voor de schatkist.

De Nederlandse afhankelijkheid van Russisch gas is een doorn in het oog, daar zijn we het over eens. Klimaatwetenschappers waarschuwen al decennia tevergeefs dat we onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen uit totalitaire staten moeten afbouwen. Nu ze er een slaatje uit kan slaan, deelt de fossiele industrie die mening ineens.

Het in productie brengen van nieuwe gasvelden zou echter een enorme vergissing zijn. Het is moreel verwerpelijk om nieuwe fossiele bronnen aan te boren, terwijl miljoenen mensen in India kampen met extreme hitte en miljoenen mensen in Afrika de hongersnood in de ogen kijken – en dat bij ‘pas’ 1,1°C wereldwijde opwarming.

Niet rendabel

Het druist ook in tegen de recente economische, technologische en wetenschappelijke inzichten. Ten eerste is het een wassen neus dat het ontwikkelen van nieuwe gasvelden ons snel onafhankelijk van Russisch gas maakt. Het ontwikkelen van nieuwe gasvelden duurt al gauw drie tot vijf jaar, zoals Menno Snel zelf toegeeft in het interview. Datzelfde geldt overigens voor het bouwen van nieuwe LNG-terminals om vloeibaar schaliegas uit de Verenigde Staten te importeren. Daar heeft Oekraïne niets aan.

Ten tweede zijn de investeringen waarschijnlijk niet rendabel. Onderzoek gepubliceerd in Nature laat namelijk zien dat de huidige trend in de ontwikkeling van technologie met een lage koolstofuitstoot alleen al zorgt voor ‘stranded assets’ (vroegtijdige afschrijving) ter waarde van 1.000 miljard dollar tot 2035. Goedkopere, duurzame bronnen van energie drukken bestaande fossiele infrastructuur uit de markt. De duurdere fossiele bronnen, waaronder gas uit de Noordzee en schaliegas, stranden het eerst.

Ten derde komt daar nog serieus klimaatbeleid overheen. De EU wil tegen 2030 bijvoorbeeld gasgebruik alvast met meer dan 30 procent verminderen. Dat is een realistisch doel. Zo lag het Nederlandse gasgebruik in 2022 tot nog toe 25-33 procent lager dan in dezelfde periode in 2021. Tegen de tijd dat de nieuwe gasvelden en LNG-terminals in gebruik worden genomen, hebben we ze niet meer nodig.

Lees ook: Gaswinning op de Noordzee weer in trek

Overal strenger klimaatbeleid

Klimaatbeleid wordt niet alleen in Europa strenger. Het stellen van ‘netto-nul-doelen’ voor de uitstoot van broeikasgassen is de norm, ook landen als China en India (per 2060 en 2070) en oliestaat Saoedi-Arabië (2060) doen het. Daarnaast is in het klimaatakkoord van Parijs afgesproken dat ieder land iedere vijf jaar zijn klimaatdoelstellingen voor de komende jaren aanscherpt.

Met zulk klimaatbeleid loopt de waarde van de stranded assets snel op tot 4.000 miljard dollar of meer. Wetenschappers doen al jaren onderzoek naar de hoeveelheid fossiele brandstoffen die in de grond moet blijven om de wereldwijde opwarming te beperken. Van de voorraden gas, olie en kolen die uit de grond gehaald kunnen worden met infrastructuur die al bestaat of in aanbouw is, moet 40 procent in de grond blijven om de opwarming te beperken tot 1,5°C. Dat vereist dus gigantische vroegtijdige afschrijvingen. Wanneer de markt met een schokreactie reageert, kan dit een crisis veroorzaken die vergelijkbaar is met de kredietcrisis van 2007. De pijn komt ook terecht bij banken en pensioenfondsen.

In die omstandigheden wil Nederland nieuwe gasvelden ontwikkelen. Dit heeft ook politiek gevolgen, want het verlengt de license to operate van een sector die ten dode is opgeschreven als hij doorgaat op dezelfde voet. Het geeft bovendien een verkeerd signaal aan andere landen die ook twijfelen of ze nog wel nieuwe vergunningen moeten afgeven voor de productie van fossiele brandstoffen.

Een toekomstig kabinet zal waarschijnlijk tot het inzicht komen dat de nieuwe gasputten en pijpleidingen vanwege het klimaat voor het eind van hun financiële levensduur dicht moeten. Dan zal de sector miljarden claimen ter compensatie, net als nu al gebeurt naar aanleiding van de vroegtijdige sluiting van twee kolencentrales. Hoe zat het ook alweer met die ezel en die steen?

Lees ook dit artikel: Kolencentrales uitzetten is ineens erg duur

Eisen stellen

Het aanboren van nieuwe gasbronnen in de Noordzee is een bijzonder slechte reactie op de crisis in Oekraïne. Als het niet anders meer kan, is het essentieel om de vergunningen tegen strenge voorwaarden af te geven. Betrokken partijen moeten bijvoorbeeld een plan laten goedkeuren waarin ze hun verdienmodel in lijn brengen met maximaal 1,5°C wereldwijde opwarming. Of er komt een carbon takeback obligation – waarbij de producent van fossiele brandstoffen verplicht wordt om de veroorzaakte CO2-uitstoot terug te winnen en permanent op te slaan. Je kunt ook een uiterlijke sluitingsdatum op de velden zetten, bijvoorbeeld 2035.

We zitten al op 1,1°C wereldwijde opwarming en kunnen ons geen stommiteiten meer permitteren. Een kabinet dat het klimaat niet uit het oog wil verliezen, maakt andere keuzes.