Analyse

De boeren raken hun geloof in het CDA kwijt

De boerenstem Boeren stemmen minder vaak op het CDA. De stikstofplannen van het kabinet vallen slecht bij deze CDA-achterban. „Deze kaalslag gaat te ver.”

De kabinetsplannen omtrent stikstof zorgen voor boze boeren in de CDA-achterban.
De kabinetsplannen omtrent stikstof zorgen voor boze boeren in de CDA-achterban. Foto Kees van de Veen/ANP

De laatste keer dat er in het CDA discussie over hen was, trokken de boeren aan het langste eind. In een discussiestuk, Zij aan zij, had het Wetenschappelijk Instituut in 2019 geschreven dat „duurzaamheid, dierenwelzijn en het inkomen van boeren belangrijker moeten zijn dan de ambitie om de tweede voedselexporteur van de wereld te willen blijven.”

Op een partijcongres hadden boze leden daarna afgedwongen dat de tekst aangepast zou worden. Dat gebeurde, in de definitieve versie is de natuur niet meer „belangrijker” – er staat nog alleen dat het „in balans met de economische perspectieven” moet zijn.

Nu woedt er weer discussie in het CDA – minder zichtbaar dan bij de VVD, maar zeker niet minder heftig. Na de presentatie van de stikstofplannen van het kabinet afgelopen vrijdag wordt de lijst met CDA-afdelingen die oproepen niet met de plannen in te stemmen, steeds langer: tien in Noord-Brabant en Limburg, gedeputeerden en Provinciale Statenleden in Friesland, de fractie in Overijssel, afdelingen in Noordoost-Twente. Het landelijke partijbestuur, waar provinciale voorzitters in vertegenwoordigd zijn, komt nog deze week bij elkaar om over de onrust te praten.

Lees ook dit artikel: Stikstofreductie betekent een ingrijpende herinrichting van het boerenland

„We ontkennen het stikstofprobleem niet, maar de eisen die het kabinet stelt zijn onrealistisch. Vooral aan de grens, waar aan de andere kant Duitse boeren grote stallen bouwen”, zegt Marc Smellink, fractievoorzitter van het CDA in het Twentse Dinkelland en uitgesproken tegenstander van de kabinetsplannen. Hij vreest voor de impact op de dorpen in de omgeving.

Zijn fractie wordt sinds vrijdag platgebeld door bezorgde boeren en Smellink vindt het „best ingewikkeld” om uit te leggen dat het CDA er ook voor hen is. „Dan hoor ik: ‘Marc, jij bent toch van het CDA, wat gaan jullie doen?’”. Smellink belooft dan de zorgen over te brengen aan het Tweede Kamerlid Derk Boswijk, die het woord voert over landbouw. En óók aan Pieter Omtzigt, die niet meer bij het CDA zit, maar zich wel hard maakt in de Tweede Kamer voor de regio.

Bij CDA’ers in Noord-Brabant, zegt provinciale afdelingsvoorzitter Mark Janssen-Van Gaal, komen ook veel bezorgde telefoontjes binnen. In 2019 trok het CDA daar de stekker uit de coalitie met VVD, D66, GroenLinks en PvdA – de provincie zou te weinig oog hebben voor de boeren. Janssen-Van Gaal wil zich nu niet uitlaten over de inzet van het CDA voor boeren, hij zegt dat de afdeling eerst „tijd nodig heeft om alles te doordenken”. De komende tijd organiseert hij bijeenkomsten, waar leden over hun zorgen kunnen praten met Kamerleden en gedeputeerden.

Het stikstofdossier is lastig voor het CDA, omdat een groot deel van de kiezers in niet-stedelijke gebieden woont. Vorige maand legde onderzoeksbureau I&O Research aan kiezers voor of de veestapel moet worden gehalveerd en de overheid boeren moet uitkopen om dat te bereiken. 30 procent van iedereen die meedeed, was het daarmee eens, van de achterban van het CDA maar 18 procent. In een ander onderzoek naar de boerenstem, dat het bureau eind vorig jaar deed in opdracht van de Volkskrant, bleek dat 68 procent van de veeboeren bij verkiezingen zou stemmen op de BBB. 8 procent zei op de SGP te gaan stemmen. En pas daarna volgt het CDA, met 4 procent.

‘In de steek gelaten’

„Het sentiment onder kiezers die weg zijn bij het CDA is: we zijn door die partij in de steek gelaten”, zegt onderzoeker Peter Kanne. Kiezers die zeggen over te zullen stappen naar BBB geven vaak als reden aan dat het CDA niet genoeg doet voor de boeren. Volgens Kanne heeft het CDA daar zelf voor gezorgd, door verkeerde verwachtingen te scheppen. Hij memoreert een stelling uit de Stemwijzer voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021, door miljoenen mensen ingevuld, waarin had gestaan dat er geen nieuwe beperkingen moeten komen op de activiteiten voor boerenbedrijven. „Het CDA had aangegeven het daarmee eens te zijn. Terwijl in het verkiezingsprogramma staat dat boeren ook een bijdrage moeten leveren aan stikstofreductie. Ik gebruik het woord niet graag, maar daar was sprake van kiezersbedrog. En kiezers hebben dat door.”

Lees ook: Top van VVD verliest grip op de partij

De Twentse CDA-fractievoorzitter Marc Smellink verwacht de komende tijd nog vaak bezorgde leden aan de lijn te krijgen. „Het besluit ligt uiteindelijk in Den Haag. Ik hoop dat de fractie daar een lijn trekt en tegen het kabinet zegt: deze sociaal-economische kaalslag gaat te ver, ga maar terug naar de tekentafel.”