Opinie

Architect van het eigen falen

Kiza Magendane

De relatie tussen de Nederlandse overheid en haar burgers lijkt op een romantische verhouding waarin een geliefde steeds de eigen afspraak niet nakomt. Want terwijl van Nederlanders nog steeds wordt verwacht dat zij belasting betalen en zich aan de wet en regelgeving houden, stapelen de teleurstellende prestaties van de overheid zich op. Zo erkende het kabinet recent dat het discriminatoire handelen van de Belastingdienst gemotiveerd is door institutioneel racisme. Het is „onacceptabel” dat met name Nederlanders met een niet-westers uiterlijk op de zwarte lijst van de fiscus terecht kwamen, erkende staatssecretaris Marnix van Rij (Fiscaliteit en Belastingdienst, CDA).

Ook de politie sluit zich aan in de carrousel van teleurstellingen namens de overheid. De documentaire De Blauwe Familie bracht in beeld hoe zes agenten racisme, discriminatie en pestgedrag ondergingen. Na de documentaire regende het nieuwe klachten. „Ja. Als ik zie wat collega’s is overkomen, dat kan ik niet anders zien dan als het falen van ons leiderschap”, erkende plaatsvervangend korpschef Liesbeth Huyzer tegenover de Volkskrant.

Zoals een onbetrouwbare partner na een teleurstellende prestatie zelfverbetering belooft, zo snel was de overheid om zowel bij de Belastingdienst als bij de politie plannen te presenteren die het eigen falen in de toekomst moet voorkomen. Van Rij beloofde samen te werken met het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. De politie beloofde racisme in eigen kring keihard aan te pakken. „Wie de grens overgaat, zal dat altijd voelen”, stelde Huyzer. „Daar hoort altijd een sanctie op te volgen. Altijd. En daar waar nodig, volgt ontslag.”

Van de aanpak van de wooncrisis, de aardbevingen in Groningen als gevolg van de gaswinning, tot de reductie van stikstof – de Nederlandse overheid heeft geen tekort aan mooie plannen om de zorgen van de Nederlanders weg te nemen. Maar net als in een liefdesrelatie zou je de prestatie van de overheid niet moeten beoordelen aan de hand van mooie woorden en boude plannen, maar aan de daadwerkelijke resultaten. Wie de Nederlandse politiek op de voet volgt, weet dat de mooie woorden en plannen niet altijd aansluiten op de complexe realiteit.

Het is een leugen te denken dat je institutioneel racisme kunt bestrijden met een reeks workshops over onbewuste vooroordelen en een stapel rapporten van het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Door mensen te ontslaan die een onhandige of racistische opmerking maken heb je niet meteen een inclusieve politie-organisatie gerealiseerd. Het is te mooi voor woorden dat je een derde van de 900.000 woningen voor sociale huur kunt bouwen zonder de hypotheekrenteaftrek aan de kaak te stellen. En het is een leugen dat je de gaskraan in Groningen dicht kunt draaien zonder de geopolitieke context in acht te nemen en een gecoördineerde, duurzame Europese energiepolitiek te ontwikkelen.

Heel gaaf dat de overheid daadkrachtig wil optreden, maar door op allerlei terreinen mooie woorden en onrealistische plannen te presenteren opereert dezelfde overheid als een architect van het eigen falen. Nederlanders verwachten een ambitieuze overheid, maar ambitie is geen synoniem voor pretentie. „Als mensen denken aan de toekomstige relatie tussen henzelf en de overheid, zien ze het liefst een overheid die eerlijk is, begripvol richting burgers communiceert en handelt met een menselijke maat.” Dat is een van de belangrijkste inzichten uit een onderzoek dat Kantar in het pre-coronatijdperk namens de Nationale ombudsman uitvoerde. Uit het onderzoek blijkt ook dat Nederlanders hun relatie met de overheid met een magere zes beoordelen.

Het is te hopen dat de overheid zich bescheidener opstelt en mensen meeneemt in de zoektocht naar oplossingen voor hun eigen zorgen. Zo kunnen we voorkomen dat nog meer Nederlanders de eigen overheid als een onbetrouwbare ex-geliefde beschouwen.

Kiza Magendane is politicoloog en schrijft om de week een column op deze plek.