‘Method acting’, alles geven voor een rol, was jarenlang dé techniek van Hollywood

Acteer-techniek Bij ‘Method acting’ proberen acteurs zo levensecht en waarheidsgetrouw mogelijk te spelen. De methode heeft nog steeds veel invloed op grote acteurs als Olivia Colman en Benedict Cumberbatch.

Om een geloofwaardige Ray Charles te spelen in 'Ray' verloor Jamie Foxx 13,5 kilo, en liet hij zijn ogen 14 uur per dag dichtlijmen.
Om een geloofwaardige Ray Charles te spelen in 'Ray' verloor Jamie Foxx 13,5 kilo, en liet hij zijn ogen 14 uur per dag dichtlijmen. Foto Universal Pictures

Dustin Hoffman raakte er niet over uitgepraat. Dankzij herinneringen aan zijn eerste vernederende seksuele ervaringen kon hij van zijn hoofdpersoon in The Graduate (1967) zo’n kwetsbare misfit maken. Peter Fonda praatte tijdens de opnames van hippiefilm Easy Rider (1969) tegen een Mariabeeld alsof het zijn eigen overleden moeder was op verzoek van regisseur Dennis Hopper. Het voegt een flard echte pijn toe aan zijn psychedelische drugsroes.

‘Method acting’, zoals zulke uiterst persoonlijke acteer-technieken heten, werd in de tweede helft van de twintigste eeuw geregeld geroemd als dé techniek van Hollywoodacteurs om rollen naar een hoger niveau te tillen. Na de jaren zeventig kreeg ‘method’ nog een tweede betekenis: namelijk extreme voorbereidingen of make-overs. Denk aan Daniel Day-Lewis die voor zijn rol in The Last of the Mohicans (1992) een maand in de bossen van North Carolina verbleef en leerde om dieren te villen. Of Benedict Cumberbatch die zich dagenlang niet waste op de set van The Power Of The Dog (2021), net als zijn personage.

Wat is method acting nu eigenlijk echt? Van de acteer-techniek bestaan vele tegenstrijdige interpretaties en aftakkingen, zo blijkt uit het boek The Method. How the Twentieth Century Learned to Act van auteur en theatermaker Isaac Butler. De basis is gelegd in Rusland door regisseur Konstantin Stanislavski (1863-1938). Hij was de eerste theater-regisseur die met acteurs uitgebreid stilstond bij de motivatie van personages, hij ontwikkelde oefeningen voor acteurs, zodat ze het publiek zouden ‘vergeten’, én hij brak met alle gangbare acteer-clichés.

Lees ook In Los Angeles leer je ‘Method acting’ op de acteerschool

Stanislavski wilde dat acteurs niet simpelweg hun teksten declameerden, maar dat ze op het podium zouden voelen wat hun personages voelen, dachten zoals zij dachten. Toen Stanislavski met zijn Moskous Kunsttheater naar New York kwam in de jaren twintig – met personages die overkwamen als ‘echte mensen’ – zorgde dat voor een aardverschuiving. Jonge regisseurs en acteurs in de VS zoals Lee Strasberg (1901-1982) en Stella Adler (1901-1992) vormden een eigen theatergezelschap, dat ging experimenteren met Stanislavski’s technieken. Later begonnen ze hun interpretaties van het systeem te doceren. Daarbij legden ze eigen accenten. Zo richtte Strasberg zich op Stanislavski’s controversiële oefeningen die acteurs leren om op commando emoties uit het verleden op te roepen en in te zetten. Ook stimuleerde hij acteurs om elke schroom te verliezen voor het publiek.

Stella Adler ging daarin minder ver. Ze was ook van mening dat acteurs hun eigen leven moeten gebruiken, maar benadrukte dat ze daarnaast de motieven van personages, het script en de context van het verhaal door en door moeten kennen. Het doel van Adler en Straberg was hetzelfde: zo sterk mogelijk realisme, tot aan de mogelijkheid om tijdens het spelen ‘spontaan’ te kunnen reageren zoals een personage zou doen.

Mompelen

Het grote publiek leerde ‘method-acting’ kennen via Marlon Brando (1924-2004). Brando kon rijkelijk putten uit een getroebleerd verleden – hij was de zoon van twee alcoholici. Tijdens zijn lessen bij Adler bleek hij ook een natuurtalent om op originele wijze te reageren ‘in character’. Als Adler haar leerlingen vroeg zich in te beelden dat ze kippen waren op het moment dat er een atoombom valt en iedereen fladderend begon rond te rennen, deed Brando niets. Want: „Wat weet een kip over bommen?”

Bovendien was Brando niet ‘verpest’ door al de oude technieken, zoals een verlangen om duidelijk te articuleren. Hij liet hele zinnen tijdens dialogen wegvallen of mompelde als zijn tekst daardoor levensechter overkwam. Het publiek ervoer Brando’s personages als verfrissend authentiek. Hij raakte het publiek nooit volledig kwijt met zijn botte, met volle mond pratende Stanley in A Streetcar Named Desire (1951). De toeschouwer behoudt zelfs enige sympathie, als hij zijn schoonzus gespeeld door Vivian Leigh verkracht. Puur omdat zijn Stanley zoveel ‘echter’ overkomt dan Leigh, die met een klassieke theatrale dictie spreekt.

Brando’s acteerwerk in A Streetcar en On The Waterfront (1954) hadden een enorme impact op de populariteit van method acting. Iedereen wilde Brando zijn, het met hem doen of beide, volgens Butler. De methode gaf het ego van acteurs een boost. Ze waren niet langer ambachtslieden die een type gestalte gaven, maar volwaardige kunstenaars die met zelf-onderzoek diepere waarheden belichaamden. Wie serieus genomen wilde worden, moest aan method acting doen.

Strasberg onderwees acteurs in zijn versie van ‘The Method’ in zijn legendarische Actors Studio. De stijl bleek perfect geschikt te zijn voor het creëren van broeierige personages, waarbij onder de oppervlakte van alles en nog wat borrelt. Neem een film zoals The Godfather. De personages houden de schijn hoog en praten over familie en eer, terwijl angst, wraak en haat hun levens bepalen.

Tot in het extreme

Dat ‘The Method’ vanaf midden jaren zeventig ook de betekenis kreeg van extreme inleving is volgens Butler vooral op conto van Robert De Niro te schrijven. De Niro studeerde als jonge acteur bij Adler en begon haar ideeën vervolgens tot in het extreme door te voeren. Zo bleef hij trouw aan de tekst, maar voerde daarnaast maandenlange research uit ter voorbereiding van rollen via interviews, observatie en imitatie. Zijn aanpak leidde tot extreme transformaties, met als hoogtepunt Raging Bull (1980) waarin De Niro bokser JakeLaMotta speelde. De acteur trainde een jaar met de echte LaMotta, nam deel aan gevechten en kwam 27 kilo aan voor de rol. Hij leerde niet alleen als zijn personage te reageren, maar bleef tijdens de opnames ‘in character’. Zo wilde hij als ‘Champ’ of ‘Jake’ worden aangesproken.

De Niro won een Oscar voor Raging Bull. Hij kreeg navolging van talloze collega’s die gelijkaardige technieken toepasten. Extreme fysieke transformaties leveren bewondering en prijzen op. Butler stelt dat het een gemakkelijke manier is om het publiek duidelijk te maken wat de voorbereiding van een rol vraagt.

Blockbusters

Tegenwoordig hoor je wel iets minder over method acting. Dat komt vooral door het type films, dat wordt gemaakt. In blockbusters moeten personages snel te lezen zijn; een complex innerlijk leven zit dan alleen maar in de weg. Ook zijn er talloze regisseurs zoals Joel en Ethan Coen en Spike Lee die met anti-realisme de wereld becommentariëren en juist géén naturel spel verwachten.

Toch zijn er nog steeds veel acteurs, die ten minste voor een deel putten uit de techniek om gelaagdheid in hun spel te leggen. Denk aan het scala van onderdrukte emoties van Olivia Colmans broeierige moeder in The Lost Daughter. Of neem Benedict Cumberbatch en zijn voortdurende onderhuidse agressie en seksualiteit in The Power of the Dog. De methode is nog steeds niet uitgewerkt.

Isaac Butler: The Method. How the Twentieth Century Learned to Act. Bloomsbury, 512 blz. € 30,-

Vijf acteurs die ‘method acting’ toepasten:

Marlon Brando. Foto Bettmann Archive

Marlon Brando was zeer invloedrijk

De meest invloedrijke filmacteur van de twintigste eeuw was zonder twijfel Marlon Brando. Hij leerde de techniek van method acting van docent Stella Adler en regisseur Elia Kazan. Brando bleek tijdens lessen al een talent te hebben om ‘in character’ te reageren op onverwachte wendingen en situaties. Omstredener is de wijze waarop hij bij collega’s ‘echte’ reacties uitlokte door te improviseren en soms ook door hen te provoceren.

Al Pacino speelde met zijn acteerdocent

Volgde lessen bij Lee Strasberg en speelde met zijn leermeester in The Godfather II. Pacino leverde in die film volgens auteur Isaac Butler het perfecte voorbeeld van wat method acting vermag: een acteur die ingehouden speelt en bij wie je je continu afvraagt wat er zal gebeuren als de emoties loskomen.

Dustin Hoffman in The Graduate (1967). Foto Silver Screen Collection/Getty Images

Dustin Hoffman: een echte fanaticus

Dustin Hoffman volgde lessen bij Lee Strasberg en zette methodtechnieken in zoals het gebruiken van eigen emoties. Om de uitputting en paranoia van zijn personage in Marathon Man (1976) levendig neer te zetten verscheen hij op set zonder te hebben geslapen. Dat resulteerde in de geestige reactie van tegenspeler Laurence Olivier, zelf een klassiek geschoolde acteur uit de Britse theaterwereld: „Lieve jongen, waarom probeer je niet gewoon te acteren?”

Jamie Foxx plakte zijn ogen dicht

Een acteur zonder formele methodtraining, die methodtechnieken gebruikte toen hij serieuzere rollen wilde spelen. Om een geloofwaardige Ray Charles te spelen in Ray verloor Foxx 13,5 kilo, liet op verzoek van regisseur Hackford zijn ogen 14 uur per dag dichtlijmen en droeg oogprotheses. Gedurende de eerste twee weken had hij paniekaanvallen tot hij gewend was aan het claustrofobische gevoel dat blind zijn meebrengt.

Lady Gaga in ‘House of Gucci’ Foto MGM / Everett Collection

Lady Gaga zat 1,5 jaar achter elkaar vast in haar rol

Zangeres en actrice Lady Gaga volgde methodlessen in New York en besloot om voor haar rol als Patrizia Reggiani in House of Gucci 1,5 jaar ‘in character’ te leven en negen maanden lang het vette Italiaans-Amerikaanse accent dat ze had ontwikkeld vol te houden. Ook buiten de filmset.