Opinie

Slachtoffer, want je bent vrouw

#MeToo De zaak Depp vs. Heard laat zien: zelfs als op band staat dat je je man slaat en vernedert, ben je toch het slachtoffer, schrijft .
Amber Heard vlak voor de jury-uitspraak.
Amber Heard vlak voor de jury-uitspraak. Foto Evelyn Hockstein / Reuters

Dat de emoties wereldwijd zo hoog opliepen in de zaak Johnny Depp vs. Amber Heard, was niet alleen omdat het om beroemde sterren ging, zoals in veel analyses te lezen viel, of omdat het als een soap was. Natuurlijk, het pijnlijke inkijkje in het privéleven van de ex-geliefden hield mensen ongetwijfeld aan het scherm gekluisterd, maar wat de inzet van de zaak zo hoog maakte was dat eigenlijk het dogma ‘believe the survivor’ terecht stond.

Met de opkomst en het succes van de #MeToo-beweging die seksuele intimidatie aan de kaak stelde en machtige mannen ten val bracht, won ook het idee terrein dat vrouwen die (seksueel) geweld aankaarten altijd het slachtoffer zijn en altijd de waarheid spreken. De voedingsbodem daarvoor is er: te veel vrouwen zijn slachtoffer van seksueel of huiselijk geweld. In de meeste gevallen worden vrouwen niet geloofd of geholpen wanneer ze daarvan melding doen. Er worden barrières opgeworpen, leidinggevenden of politie nemen zaken niet serieus.

Dat is een ernstig en hardnekkig probleem dat bij de wortels moet worden aangepakt. Een belangrijk deel van de oplossing is dat je aangevers serieus neemt, hun zaak onderzoekt en aan waarheidsvinding doet. Zo kun je daadwerkelijk wat doen aan het epidemische probleem van geweld tegen vrouwen. Want epidemisch is het.

Het zou niet zo mogen zijn dat bedrijven of justitie pas in beweging komen als iets op beeld staat of een prominente viezerik van zijn geile sokkel dondert. Geweld tegen vrouwen raakt mensen in alle lagen van de bevolking en de weg naar hulp en juridische ondersteuning zou voor iedereen gelijk moeten zijn, niet alleen wanneer je een vet banksaldo hebt of het juiste netwerk.

Rancune

Maar vrouwen serieus nemen, betekent niet klakkeloos alles geloven. Dat mag vaste prik op sociale media zijn, maar je mag hopen dat er meer terughoudendheid betracht wordt in een rechtsstaat, omdat de feiten soms zomaar anders kunnen liggen. Omdat wat op het eerste oog helder lijkt, naarmate je dieper graaft troebeler en complexer wordt.

Lees ook: Het woord van de man is nu minder waard

Ik heb het zelf meegemaakt in de jaren dat ik nog voor politie en justitie tolkte en tijdens verhoren gaandeweg zag hoe een dader veranderde in een slachtoffer of een slachtoffer in een verward of rancuneus persoon, zinnend op wraak.

Mensen doen elkaar de naarste dingen aan. Ook, en vooral in relaties die hun eigen, intieme, ingewikkelde dynamiek hebben waar buitenstaanders zicht noch grip op hebben. Delven vrouwen vaak het onderspit? Ongetwijfeld. Betekent het dat we dan maar alle zaken op één hoop moeten gooien en zonder enige objectiviteit of onderzoek alle mannen moeten veroordelen?

Als deze zaak iets doet, is het ons eraan herinneren dat het goed is te twijfelen, oordelen uit te stellen, beschuldigingen te onderzoeken, niet alles voetstoots aan te nemen. Dat het mogelijk is dat een man het slachtoffer is. Dat een vrouw de agressor kan zijn. Dat nuances, grijstinten een ander licht op een zaak kunnen werpen. Dat relaties zo lelijk kunnen zijn, dat het beter is afstand te houden en geen kant te kiezen.

Heksenproces

Maar wat deze zaak ook heeft laten zien, is dat er wat het publiek betreft geen eerlijk proces mogelijk is. Dat zag je nadat het vonnis bekend werd: wie zich van tevoren had ingegraven, week daar niet van af. Sommigen in kamp-Depp lieten hun conservatieve fanatisme de vrije loop. Kamp-Heard beklaagde zich over de oneerlijke rechtsgang en seksisme. In The Guardian verscheen een opiniestuk waarin de auteur Heard, maar eigenlijk alle vrouwen, reduceerde tot slachtoffer.

Dus zelfs als op band staat dat je je man slaat, vernedert en tart, ben je toch het slachtoffer, want je bent een vrouw. Dat lijkt me geen recht doen aan ons vrouwen. Als het doel is om geweld tegen te gaan en slachtoffers te helpen, is ieder slachtoffer er één te veel. Ook wanneer het een man is. Niemand is gebaat bij heksenprocessen. Zéker vrouwen niet.

Misschien is het een idee om ons niet te bemoeien met de privélevens van anderen, en andermans ellende niet uit te buiten om de eigen dogma’s te schragen. Het is sneu hoe legio mensen de zaak op zichzelf betrekken en oorlog voeren om volstrekte vreemden, terwijl iedere zaak op zich staat.

We weten uiteindelijk niets. Ga aan de ophef-detox. Laat mensen aanmodderen, hou je goedkope morele oordeel voor je en poets je spiegel schoon, want er is genoeg op te ruimen in eigen huis.