De zesjarige Lauren uit Hoogeveen. „Ze heeft de leeftijd waarop ze alleen buiten zou kunnen spelen”, zegt haar moeder. „Door de slootjes durven we dat niet.”

Foto Bram Petraeus

Lauren (6) moest ruim een jaar wachten op zwemles – elk slootje is nu nog een gevaar

In de wacht | Zwemles Bij veel zwembaden is de wachttijd voor les meer dan een jaar, waardoor Nederlandse kinderen later leren zwemmen. „Wat als ze uit enthousiasme achter een bal aan duikt?”

Die eendenslootjes waar haar buurt vol mee zit, hebben hun charme intussen wel verloren. Toen Mellanie van den Bosse (33) tien jaar geleden in het Drentse Hoogeveen kwam wonen, had al dat water nog iets sfeervols en gemoedelijks. Maar nu, twee kinderen later, weerspiegelt het vooral de dreiging van verdrinking. Wat als een van haar kinderen per ongeluk in zo’ n sloot terechtkomt?

Die angst zal nog wel even aanhouden, want hoewel je in Nederland al op je vierde aan zwemlessen mag beginnen, heeft haar dochter Lauren (6,5 jaar) de diploma’s nog lang niet op zak. „Eigenlijk is ze op een leeftijd waarop ze alleen buiten zou kunnen spelen”, zegt Van den Bosse, „maar vanwege de slootjes durven we het niet aan.” Dochter Lauren is na 13 maanden op de wachtlijst deze week eindelijk begonnen met zwemles. „Ze vindt het geweldig.”

Zoals Lauren zijn er in Nederland naar schatting duizenden. Mensen uit de zwemwereld kunnen zich niet herinneren dat de wachttijd eerder zo lang was. Hoewel niet wordt bijgehouden hoe lang kinderen gemiddeld moeten wachten, blijkt uit een inventarisatie van NRC, dat contact had met meer dan tien zwembaden in het hele land, dat een wachttijd van een jaar geen uitzondering is.

De lockdowns in coronatijd werkten als een katalysator. Zwembaden moesten maandenlang de deuren sluiten, waardoor de wachtlijst langer en langer werd. Ook vóór de pandemie moesten kinderen vaak al even wachten voor ze konden beginnen met zwemmen, want er waren niet genoeg zweminstructeurs. Dat tekort is door de huidige, nog krappere, arbeidsmarkt alleen maar opgelopen.

Lauren loopt heus niet in zeven sloten tegelijk. Maar wat gebeurt er als een bal het water in rolt?

Lauren, de dochter van Mellanie van den Bosse, had in 2021 een lesplek bemachtigd bij een commercieel zwembad in de buurt, tot die school plots „de stekker eruit trok”. Het was een protest tegen de toen verplichte controle op de QR-code. Zo’n honderd andere kinderen in Hoogeveen zaten met hetzelfde probleem. „Dat is toch vreselijk”, zegt Van den Bosse, „bij dat zwembad vonden ze hun anti-coronamening dus belangrijker dan de veiligheid van kinderen.”

Later stond ze op de wachtlijst bij een centrum voor fysiotherapie, dat ook lessen aanbood. Dat zwembad moest sluiten omdat de energiekosten te hoog werden. Die hangen als „een zwaard van Damocles” boven de zwembadbranche, zegt Titus Visser, directeur van de Nationale Raad Zwemveiligheid, die meerdere zwembaden om deze reden zag sluiten. „We weten nog niet hoe het zich ontwikkelt, maar ik maak me veel zorgen.”

Watersnoodramp

Dat zwemlessen in Nederland doden voorkomen is klip-en-klaar. In 1950 verdronken er nog bijna driehonderd kinderen, nu zijn dat er al een decennium gemiddeld zeven op jaarbasis. In de tussentijd raakte zwemles als gevolg van de Watersnoodramp (1953) ingeburgerd, en in de jaren zeventig werd schoolzwemmen een onderdeel van de schooltijd.

In andere landen verdrinken beduidend meer kinderen dan hier, weet Visser. Maar de Nationale Raad Zwemveiligheid maakt zich zorgen: zal het aantal doden weer gaan oplopen nu kinderen later leren zwemmen? Sommige zwembaden verhogen de leeftijd waarop kinderen mogen beginnen met zwemles van vier naar vijf, zodat wachtlijsten minder lang lijken.

Foto’s Bram Petreaus

De grote behoefte aan zwemlessen leidt ertoe dat er cowboys in de branche opduiken, constateert Visser. „Doordat de arbeidsmarkt krap is, zijn er aanbieders die de lat lager leggen, waardoor je ongekwalificeerde mensen aan de badrand kunt krijgen.” Sommige instanties bieden instructeurscursussen van een week aan, waarna de cursisten les kunnen gaan geven. „Dat is een punt van zorg.”

Geen enkele wettelijke regel

Volgens de Nationale Raad Zwemveiligheid moet iemand minstens een relevante MBO3-opleiding hebben afgerond. Maar een opleiding is geen voorwaarde om zwemles te geven. „In Nederland hebben we geen enkele wettelijke regel als het gaat om het geven van zwemles.” Uit een onderzoek van televisieprogramma Radar bleek dat kinderen soms een zwemdiploma krijgen terwijl ze nog niet goed kunnen zwemmen. Het is niet wettelijk vastgelegd wat een zwemdiploma precies inhoudt. Visser vreest voor een toename aan kinderen met onvoldoende zwemvaardigheid.

Illustratie Myrthe van Heerwaarden

Zolang er wachtlijsten zijn, bieden veel zwembaden gratis ‘vrije uurtjes’ aan voor kinderen die nog niet met les kunnen beginnen. Dat kan best nuttig zijn, zegt Visser. „Als kinderen al gewend zijn aan water, worden ze ‘watervrij’. Ze zijn dan niet meer bang voor water als ze eenmaal met zwemles beginnen.” Maar ouders moeten niet denken dat ze hun kinderen zelf kunnen leren zwemmen. „Het is een vak.”

De wachtlijsten kunnen worden weggewerkt als het aantrekkelijker wordt gemaakt om zweminstructeur te worden, denkt Visser. „Werkgevers in de zwembranche zijn alles aan het doen om mensen te binden. Betere contracten, aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden. Maar er zijn nog steeds heel veel vacatures.”

Investeren

Zwemles is vooral bereikbaar voor assertieve ouders die veel tijd of geld willen investeren. Sommige mensen met jonge kinderen wijken uit naar zwembaden op een afstand van ruim een uur rijden, constateert Van den Bosse. Ze heeft ook gehoord over kostbare ‘vakantiecursussen’. „In de kerstvakantie waren er ouders die hun kinderen in twee weken een diploma lieten halen. Ze kregen elke dag een paar uur les. Zo kun je toch niet veilig leren zwemmen.”

Lauren loopt heus niet „in zeven sloten tegelijk”, zegt moeder Mellanie van den Bosse. Maar wat gebeurt er als een bal het water in rolt? Duikt ze er dan uit enthousiasme achteraan?” Ze vervolgt: „We grapten al over onze dochter van twee. Misschien moeten we haar ook alvast inschrijven voor haar zwemles.”