Minister Hugo de Jonge tijdens een rondleiding op een bouwplaats.

Foto Lex van Lieshout/ANP

Interview

Hugo de Jonge: ‘Iedereen moet aan de slag met de verduurzaming van zijn huis’

Hugo de Jonge | minister van Volkshuisvesting

De minister van wonen presenteert woensdag zijn plannen om de woningmarkt duurzamer te maken. Hij heeft hoge ambities, maar voor het groener maken van miljoenen huizen ziet hij volop draagvlak. Zeker met de huidige hoge energieprijzen. „Doe je het niet voor ‘Parijs’, dan wel voor je eigen portemonnee.”

Behalve 100.000 woningen per jaar bijbouwen, zorgen voor een dak boven het hoofd van kwetsbare mensen én een halt toeroepen aan de hoge huren, moet minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, CDA) óók een groot deel van de Nederlandse huizen verduurzamen. In 2030, zo sprak het kabinet af in het coalitieakkoord, moet de CO2-uitstoot met 60 procent zijn teruggedrongen. Daarvoor moeten 2,5 miljoen woningen worden geïsoleerd, een miljoen hybride warmtepompen worden geïnstalleerd en een half miljoen woningen worden aangesloten op een warmtenet. Dat is nogal wat in korte tijd.

De verduurzaming van woningen is slecht op gang gekomen. Bijna de helft van de huishoudens woont in een slecht geïsoleerd huis, blijkt uit onderzoek van TNO. Vanaf 2026 is een hybride warmtepomp, of een duurzaam alternatief, bij vervanging van de cv-ketel verplicht – maar volgens Milieu Centraal weet de helft van de woningeigenaren niet wat een hybride warmtepomp is.

Woensdag presenteerde De Jonge Versnelling verduurzaming gebouwde omgeving, beleidsprogramma nummer vier van het zestal dat de omvangrijke problemen op de woningmarkt moet oplossen. Alle programma’s behelzen monsterklussen, waarvoor heel veel radertjes in beweging moeten komen. Toch schuwt De Jonge ambitieuze doelstellingen niet.

„Ik kan niet toveren”, zegt hij goedgemutst in een videogesprek vanaf de achterbank van de dienstauto die hem naar een werkbezoek in Zeeland rijdt. „Ik kan wél heel hard werken. Dat doe ik graag, het departement ook. En gelukkig zie ik bij gemeenten, provincies en marktpartijen een enorme drijfveer om de verduurzaming waar te maken.”

Waarom kiest u ervoor zulke gewaagde doelen te stellen? U bent afhankelijk van veel mensen, het risico dat het niet lukt, is levensgroot.

„Er zijn altijd mensen om je heen die je adviseren: je kunt beter niet te duidelijk zijn in wat je wilt bereiken, want stel dat het niet lukt, dan word je daarop afgerekend. Maar ik vind dat je afrekenbaar moet wíllen zijn. Het gaat er uiteindelijk om of je wat weet te betekenen voor mensen aan de keukentafel. Als ik alleen zou zeggen: ‘We gaan meer bouwen’, maar niet hoeveel, dan ben ik geen knip voor de neus waard. Ik moet ook verantwoording kunnen afleggen in de Kamer.

„Bovendien: we hebben de opdracht gekregen weer aan volkshuisvesting en ruimtelijke ordening te doen. Iedereen is het eens met de analyse dat de overheid op dit gebied te afwezig is geweest en beschermender moet zijn.”

Dit programma, over verduurzaming van gebouwen, borduurt voort op eerdere afspraken, zoals het Klimaatakkoord. Wat is er nieuw aan?

„We gaan nu echt een nieuw hoofdstuk in op het gebied van verduurzaming. Iedereen moet aan de slag, en we gaan iedereen helpen de knop om te zetten. We verhogen de subsidie voor isolatie en warmtepompen van 20 naar 30 procent. We gaan er niet van uit dat mensen de rest op hun spaarrekening hebben staan; daarvoor verstrekken we leningen met een lage rente. Wie daarvoor niet naar de bank kan, kan bij het Warmtefonds terecht, waar je ook kleine bedragen kunt lenen met een lange looptijd. We passen het maandbedrag aan voor wie niet kan aflossen, indien nodig zelfs tot nul, en inkomens tot rond de 40.000 euro betalen helemaal geen rente. Verduurzaming is niet meer alleen iets van de voorhoede.”

Lees ook: Je woning verduurzamen? Dat vergt veel geld én geduld

Toch: het is duur. Het geheel aardgasvrij maken van een woning kost gemiddeld tussen de 8.000 en 24.000 euro. Een hybride warmtepomp, die duurzamer maar nog deels op aardgas verwamt, kost minstens 5.000 euro. Die kosten komen grotendeels bij huiseigenaren terecht.

„Ik denk dat er echt iets veranderd is in de bereidheid van mensen hieraan mee te doen. Het besef dat we de laatste generatie zijn die iets aan klimaatverandering kan doen, daalt steeds meer in. Daarbij is de energierekening enorm gestegen – doe je het niet voor ‘Parijs’, dan wel voor je eigen portemonnee. Ten derde laat de oorlog in Oekraïne zien dat we onafhankelijker moeten zijn in onze energievoorziening.

„Maar het is een cruciaal punt: het moet wel te betalen zijn. Je kunt niet groen doen als je rood staat. Daar moeten wij voor zorgen. En de overheid moet veel meer geregel uit handen nemen. Mensen weten niet waar ze informatie kunnen vinden en ze zien op tegen het gedoe van een verbouwing. De site verbeterjehuis.nl moet mensen ontzorgen.”

Op de verplichte hybride warmtepomp na is veel nog onduidelijk. Zo onderzoekt u nog of er een verplichte norm komt voor verduurzaming bij verbouwing.

„Ook rond die warmtepomp moet nog wel het een en ander worden uitgezocht. Als zo’n pomp voor mensen niet rendabel is, bijvoorbeeld omdat ze twee jaar later op het warmtenet worden aangesloten, dan wil ik dat er een uitzondering op de verplichting komt. Toch stellen we de norm al, zodat iedereen er rekening mee kan houden: installateurs kunnen worden opgeleid en fabrieken kunnen opschalen.

„Ook wat betreft huurhuizen is de norm duidelijk: corporaties mogen in 2028 geen woningen meer verhuren met het lage energielabel E, F of G. Voor particuliere verhuurders geldt dat vanaf 2030. Maar we moeten wel nagaan hoe we dat op zo’n manier kunnen doen dat het niet nadelig is voor huurders. Stel dat je huisbaas een notoire uitsteller is, wat doen we dan? Leggen we een boete op, krijg je huurkorting? Het uitzoeken van de uitzonderingen kost even tijd.”

Particuliere verhuurders lopen in verduurzaming ver achter op de corporatiewereld. Wat gaat u doen om hen over de streep te trekken?

„We stellen een groen energielabel verplicht. En we gaan verhuurders helpen. Een probleem is dat ze hun investering mogelijk niet terugzien: de baten van verduurzaming liggen immers bij hun huurders. Die zorg is begrijpelijk, zeker nu we de huurprijzen gaan maximeren. Daarom gaat het puntenstelsel [waarop de prijs van veel huurwoningen wordt gebaseerd] rekening houden met het energielabel van een huis, zodat energiezuinige woningen een hogere huurprijs krijgen. En ook verhuurders kunnen gebruikmaken van de subsidie.”

De hybride warmtepomp zal ongetwijfeld tot individuele teleurstellingen leiden. De energierekening daalt niet, bijvoorbeeld, of het huis wordt niet goed warm.

„Dat zou kunnen. Tegelijkertijd is het logisch aan te nemen dat er innovatie zal plaatsvinden nu de warmtepomp de norm wordt. Die dingen worden beter, goedkoper en efficiënter omdat ze en masse worden geproduceerd. Ik weet van Nederlandse fabrikanten dat ze hun fabrieken en productielijnen erop gaan aanpassen. Zeker met de huidige energieprijzen zal de investering voor iedereen renderend zijn.”

Lees ook: De warmtepomp brengt grote groepen in financiële problemen

Gemeenten wachten al sinds 2018 op de Warmtewet, om wijken van het gas af te kunnen halen. Die wet gaat pas in 2023 naar de Kamer. Waarom duurt het zo lang?

„Het gaat zo snel als een wetgevingsproces gaat. Op dit moment wordt de laatste hand aan de wet gelegd, dan gaat-ie naar de Raad van State. Ik denk dat de invoering in 2024 zal zijn. Maar het is niet zo dat ze tot die tijd niet in de benen kunnen komen. De financiering is al beschikbaar, er kan al een hele hoop.”

In het vorige kabinet was er niet veel aandacht voor het Klimaatakkoord. Uw voorganger, Kajsa Ollongren, zat nooit aan tafel bij het overleg over verduurzaming van gebouwen. Wat vindt u daarvan?

„Voor het eerst in jaren is er weer een minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Voor mij is het geen taak erbij, het ís mijn taak. Bovendien heeft deze coalitie een minister voor Klimaat en Energie, Rob Jetten. Iedereen in het kabinet moet bijdragen aan zijn taak: de uitstoot terugdringen. Ik zeg weleens tegen Rob: ‘Ik ben eigenlijk jouw onderaannemer.’”

Waarover maakt u zich het meeste zorgen wat verduurzaming betreft?

„Er is een tekort van 46.000 mensen om de energietransitie in gebouwen te laten slagen. En dan moeten er ook nog 100.000 woningen per jaar worden gebouwd. De opgave voor de bouw- en installatiesector is enorm. De arbeidsmarkt is de grootste showstopper.”