Na langverwacht Partygaterapport is gevaar nog niet geweken voor Boris Johnson

Partygate „We lijken ermee weg te komen”, hoopte een medewerker van Boris Johnson, maar het woensdag verschenen rapport van Sue Gray stelt het „falend leiderschap” van 10 Downing Street tijdens coronalockdowns keihard aan de kaak. Ondanks de aangetoonde alcoholische excessen wil de premier doorregeren.

74 procent van de Britten denkt dat premier Johnson, hier tijdens een persconferentie over Sue Gray’s rapport, heeft gelogen over Partygate, Foto Leon Neal/REUTERS
74 procent van de Britten denkt dat premier Johnson, hier tijdens een persconferentie over Sue Gray’s rapport, heeft gelogen over Partygate,

Foto Leon Neal/REUTERS

Vrijdagmiddagborrels stonden standaard ingepland in de agenda’s van de afdeling persvoorlichting. Bij sommige borrels zaten mensen bij elkaar op schoot en er was sprake van excessief drankgebruik. Schoonmakers moesten na afloop de rode wijn van de muur boenen en beveiligers die iets van het schenden van de coronaregels zeiden, werden afgeblaft.

Pers en politici keken al maanden uit naar de bevindingen van de Britse hoge ambtenaar Sue Gray, die onafhankelijk onderzoek deed naar het schenden van regels tijdens de coronalockdowns in 10 Downing Street, zowel het huis als kantoor van premier Boris Johnson. Woensdag publiceerde Gray haar rapport. Het zet een beeld neer van een parallelle wereld waar geen coronaregels golden – terwijl de rest van het land gedwongen binnen zat en afstand hield van geliefden en vrienden.

Noodgedwongen pauze

Veel van wat in Gray’s rapport stond was in algemene zin al bekend omdat ze haar conclusies eind januari al eens had opgeschreven. Ze hield toen een noodgedwongen pauze omdat de politie ineens had aangekondigd toch onderzoek te willen doen naar de feestjes. De politie deelde 126 boetes uit, onder meer aan premier Johnson en minister van Financiën Rishi Sunak. Van het „falend leiderschap” dat Gray in januari vaststelde geeft ze in dit rapport allerlei concrete voorbeelden. Daardoor heeft het opnieuw grote impact in Westminster, het politieke middelpunt van Londen.

Sessie vol wijn, bier en pizza

De cultuur waarin het breken van regels normaal werd, ontstond volgens Gray doordat de hoogste leiders, zowel politici als hoge ambtenaren, niet ingrepen. In mei 2020 stuurde een hoge ambtenaar zelfs waarschuwingen rond dat medewerkers beter niet „zwaaiend met flessen wijn” konden rondlopen, omdat er een coronapersconferentie was op hetzelfde moment dat zij een borrel in de tuin zouden hebben. De toenmalig privésecretaris van Johnson, Martin Reynolds, stuurt na die sessie vol wijn, bier en pizza’s een berichtje aan een politiek medewerker waarin hij schrijft dat ze „ermee lijken weg te komen”.

Premier Johnson bood woensdag zijn „herhaalde excuses” aan in het Lagerhuis over Partygate – het was dan ook de vierde keer dat hij hierover door het stof moest. Johnson zei dat veel van wat in het rapport stond voor hem ook nieuw was, omdat de meeste borrels hadden plaatsgevonden zonder hem. Het leidde tot luid boegeroep van de oppositie, maar voor de premier is veel belangrijker of Lagerhuisleden van zijn eigen Conservatieve Partij naar aanleiding van dit rapport besluiten per brief het vertrouwen in hem op te zeggen. De drempel voor een stemming over die vraag – of de Tories nog vertrouwen in hun leider hebben – ligt bij 54 Lagerhuisleden. Hoeveel leden al een brief ingestuurd hebben met het verzoek tot zo’n stemming is geheim.

Dat weet alleen de voorzitter van een speciale partijcommissie.

Nog steeds stemmenmagneet?

De hiermee samenhangende vraag is voor de Conservatieven of ze met Johnson als partijleider de volgende landelijke verkiezingen, voorzien voor 2024, willen ingaan. Hier wreekt zich dat er geen logische opvolger klaar staat. Rishi Sunak leek een geschikte kandidaat, maar over hem is twijfel ontstaan na ophef over de belastingaangiftes van zijn vrouw. En Johnson was in het verleden een stemmenmagneet, dat maakt afscheid van hem nemen lastig.

Omdat het rapport vooral meer details en context geeft en geen nieuw hard bewijs levert, leken de gevolgen voor de premier woensdag mee te vallen. Eén nieuwe Tory maakte bekend dat hij het tijd vindt dat Johnson opstapt. Maar de meeste kabinetsleden spraken woensdagavond na het debat hun steun uit voor Johnson en zeiden dat het tijd is „om verder te gaan”.

Dat is ijdele hoop, want Partygate is nog niet voorbij. Het Lagerhuis begint zelf nog een onderzoek naar de vraag of Johnson het parlement heeft misleid door steeds te zeggen dat er geen regels waren geschonden. Als die onderzoekscommissie vaststelt dat sprake is geweest van bewuste misleiding van het Lagerhuis zou dat reden zijn voor vertrek. Maar Johnson voerde woensdag steeds al aan dat hij niets van de borrels wist en dat hij de bijeenkomsten waar hij wel weet van had, altijd als werkbijeenkomsten had beschouwd.

Een peiling van onderzoeksbureau YouGov liet woensdag zien dat het Britse publiek zijn conclusies over Johnson wel heeft getrokken. Van hen vindt 59 procent het beter als Johnson opstapt. Dat is maar 2 procentpunt hoger dan de 57 procent die in april vond dat hij moest vertrekken, toen bekend werd dat de premier een boete had opgelegd gekregen vanwege het schenden van de regels bij een bijeenkomst ter ere van zijn verjaardag.

Het aantal Britten dat denkt dat Johnson heeft gelogen ligt nog hoger: op 74 procent. Zelfs een kleine meerderheid van de Conservatieve kiezers (51 procent) denkt dat Johnson niet de waarheid heeft gesproken – en toch komt hij daar voorlopig mee weg.