Recensie

Recensie Strips

In deze strip zou je bijna willen dat de vakantie voorbij was, voor ieders welbevinden

Graphic novel De kerkgangers van Ben Gijsemans is een graphic novel die je moet ondergaan. De verveling tijdens een lome zomervakantie is prachtig in beeld gebracht, de twijfel en frustratie van jonge jongens is voelbaar en tragisch.

Beeld uit De Kerkgangers.
Beeld uit De Kerkgangers. Ben Gijsemans

De Brusselse stripmaker Ben Gijsemans (1989) opent zijn derde graphic novel met een paginagrote uiteenzetting. Hij meldt dat De kerkgangers zich afspeelt in de zomervakantie van het jaar 1994, als Carl elf is en zijn broer Harold veertien. Gijsemans introduceert de andere personages meteen ook: vriendje Peter, opa en oma en de ouders van de broertjes. Voegen we de pastoor en de Nintendo Game Boy eraan toe, dan is de entourage compleet.

Wat volgt is een ellenlange, maar zalige uiteenzetting van verveling, twijfel en frustraties. De kerkgangers is een coming of age verhaal. De veertienjarige is bozig en zit middenin zijn puberale seksuele ontwikkeling, de elfjarige betwijfelt het geloof – hij is misdienaar – en voelt zich buitengesloten als hij met de oudere jongens is. De aanwezige volwassenen halen voor zover mogelijk nóg meer vreugde uit de knapen. Je zou willen dat de vakantie voorbij was, voor ieders welbevinden.

Beeld uit De Kerkgangers. Ben Gijsemans

Pirouette

Gijsemans is een meester van de registratie. Dat bewees hij in 2014 met zijn debuut Hubert, een verstilde strip over een introverte figuur zonder sociale contacten. Meer dan een uitgepuurd verslag van zijn solistische leven is het niet. Waar anderen grote sprongen maken, draait Gijsemans pirouetten om ieder futiel moment van alle kanten te belichten. Die aanpak voorzag het debuut van een overrompelende schoonheid: Gijsemans zette zich er meteen mee op de kaart als een uitgesproken stripmaker met een afwijkend idioom. Zijn verklaring: hij heeft geen stripachtergrond, is meer van de film, van de literatuur.

Na Hubert volgde de even uitgesproken als deerniswekkende graphic novel Aaron (2020), over een jongeman die worstelt met zijn gevoelens voor jonge kinderen. Meer nog dan in zijn debuut laat Gijsemans in Aaron de tijd traag verglijden. Pagina’s lang laat hij mensen op een bank zitten als zij aan het praten zijn – beklemmend, in een levensgetrouw tempo en uitgebeeld met alle stiltes die nu eenmaal vallen. Gijsemans waakt ervoor dat de lezer gemanipuleerd wordt: alles wat er gebeurt is zichtbaar, niets wordt aan het oog onttrokken.

Beeld uit De Kerkgangers. Ben Gijsemans

Licht van Christus

Dat is ook bij De kerkgangers het geval. De twee broertjes en hun getroebleerde vriendje Peter praten en doen, ze verwijzen nooit naar iets buiten het verhaal. Er wordt niet in stilte gemijmerd, hooguit ligt de jonge Carl ‘s nachts wakker met duizend vragen. Prachtig zijn de moeizame gesprekken die de jongens hebben met hun grootouders, waar ze doordeweeks geparkeerd worden als papa en mama naar hun werk zijn. Ook de pastoor draagt zijn steentje bij aan het ongemak, met verhandelingen over het licht van Christus en valse idolen.

Knap is dat Gijsemans de lezer weet te ontroeren met personages die van zichzelf nauwelijks boeien. Ze worstelen continu, zijn nooit in staat om boven zichzelf uit te stijgen. Beginnen in een verhaal van Gijsemans is steeds verder afzakken. Toch roept De kerkgangers het verlangen op naar de zomervakanties van vroeger, naar de weken waaraan geen einde leek te komen. Het zorgt ervoor dat de lezer het ongemak nuanceert; hebben we het niet allemaal min of meer zo meegemaakt?

Gijsemans kiest voor een bijzondere vormgeving, met pagina’s die door een kopieerapparaat lijken gehaald - het is groezelig en zwart wit. Bovendien brengt hij veel dialogen terug tot pratende kopjes, zonder kaders of ballonnen. Bijzonder is de symmetrische pagina-indeling, waarmee Gijsemans dingen tegelijkertijd kan laten plaatsvinden. Het lijkt daarmee op het werk van Chris Ware (o.a. Rusty Brown), ook wat betreft de tragische thematiek. Maar waar Ware altijd in zijn eigen grafische universum blijft rondlopen, zoekt Gijsemans steeds naar een nieuwe vorm. Dat maakt zijn nog overzichtelijke oeuvre interessant en aan te bevelen.