Opinie

Extreem krappe arbeidsmarkt biedt gouden kansen

Aylin Bilic

Personeelstekorten. Er is vrijwel geen sector die er niet mee kampt. Winkelverkopers, beveiligers, zorgmedewerkers, horecapersoneel, onderwijzers, automatiseerders, zelfs woordvoerders en recruiters zijn moeilijk te vinden. En dat terwijl we net twee jaar pandemie achter de rug hebben. En middenin het grootste militaire conflict in Europa zitten sinds de Tweede Wereldoorlog. Volgens gangbare economische theorieën hadden we in een diepe recessie moeten zitten met snel oplopende werkloosheidscijfers.

Al is het personeelstekort in weinig westerse landen zo nijpend als in Nederland, het speelt ook in de ons omringende landen. Reden voor de Europese Commissie om in de gebruikelijke reflex te trappen. De Commissie stelt voor om net als in de jaren zestig en zeventig werknemers te gaan halen uit landen als Marokko, Tunesië en Egypte. Sterker nog: Brussel denkt ook aan landen als Nigeria, Senegal, Pakistan en Bangladesh.

Het zou niet alleen een slechte oplossing zijn voor de landen in kwestie. Het zullen namelijk voornamelijk beter opgeleide, jonge, ambitieuze mensen zijn die naar West-Europa vertrekken. Zo’n braindrain is voor de economische kracht van die landen zelf natuurlijk funest.

Ook voor onze eigen economie is het geen structurele oplossing. Goede kans namelijk dat we door de vergrijzing aan permanente tekorten op de arbeidsmarkt zullen moeten wennen. Het geboortecijfer daalt wereldwijd in rap tempo. Er komt een moment dat we op wereldschaal met bevolkingskrimp te maken krijgen, terwijl we tegelijk steeds ouder worden. Steeds minder werkende handen moeten steeds meer monden gaan voeden. En dat zou wel eens het scenario voor de komende eeuwen kunnen worden.

Dat vraagt om een inventievere aanpak dan gemakzuchtig de vitale beroepsbevolking van andere landen hierheen halen. Met een slimmere aanpak kunnen we uiteindelijk ook oplossingen vinden voor een aantal problemen in onze economie waar we ook voor de pandemie al tegenaan liepen.

Zo stijgt de arbeidsproductiviteit in Nederland al jaren nauwelijks meer: het afgelopen decennium bedroeg de groei rond de 0,2 à 0,3 procent per jaar. Terwijl de arbeidsproductiviteit in de tien jaar daarvoor met meer dan 1 procent toenam en in de jaren daarvoor met wel 2 procent. Een hogere arbeidsproductiviteit kan de personeelstekorten deels terugdringen. Daarvoor zijn extra investeringen in automatisering nodig: in betere machines bijvoorbeeld, efficiëntere software, het ontwikkelen van slimmere manieren van dienstverlening.

Ook moeten de lonen natuurlijk omhoog. Die zijn al lange tijd structureel te laag. Zelfs De Nederlandsche Bank en de VVD klaagden de afgelopen jaren dat er te weinig van de hoge bedrijfswinsten terechtkwam bij de werkenden. Met de huidige krappe arbeidsmarkt worden bedrijven eindelijk gedwongen tot betere beloningen.

Deeltijd: als je kijkt naar het aantal uren dat we allemaal werken staat Nederland onderaan de lijstjes

Nog een probleem: je kunt als werkgever hard roepen dat je geen mensen kunt vinden, maar je kunt ook wat breder kijken, naar mensen die nog niet 100 procent matchen met het gevraagde profiel. Daarmee komen natuurlijk ook groepen in beeld voor wie werkgevers te lang hun neus ophaalden. 55-plussers bijvoorbeeld. Of mensen met een handicap, een strafblad, (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid of met gaten in hun cv, bijvoorbeeld door burn-out, lange wereldreis of moederschap. Deze crisis biedt hun de kans weer mee te draaien op de arbeidsmarkt. En dat geldt ook voor statushouders en bijvoorbeeld Oekraïense vluchtelingen. Versoepel de regels die nu vaak voor hen een sta-in-de-weg zijn en laat ze zo snel mogelijk integreren op onze arbeidsmarkt.

Ook als headhunter in het hoogste segment ervaar ik dat Nederlandse werkgevers kieskeurig zijn bij zwaardere functies, zoals bij bestuurders. Kort samengevat: ze zoeken iemand die het gevraagde kunstje al kan. Terwijl veel ervaren mensen dat benodigde kunstje ook kunnen en willen leren. En als jonge zestiger kun je nog prima een zware bestuursfunctie vervullen.

En dan over al die deeltijdwerkers in Nederland. Het aantal mensen dat werkt is vrij hoog, vergeleken met de rest van de Europese Unie, maar als je kijkt naar het aantal uren dat we allemaal werken staan we onderaan de lijstjes. De deeltijdcultuur is er al lang; een belangrijke oorzaak is natuurlijk dat in Nederland de scholen ’s middags uitgaan tussen half een en half vier. Breid de schooltijden uit tot zes uur zoals in Frankrijk, inclusief een warme maaltijd. En maak vanaf volgend jaar de crèches en andere opvang (bijna) gratis.

En tot slot wil ik zeggen: werkgevers, wees zuinig op je mensen. Nog meer ziekteverzuim ligt op de loer nu de stress op werkvloeren toeneemt. Pak dat aan.

De huidige crisis op de arbeidsmarkt is een kans om een hele serie problemen aan te pakken waar we al lange tijd mee kampen. Maar ik ben zo bang dat we toch kiezen voor de gemakkelijke oplossing. Overheid, werkgevers: trap alsjeblieft niet in die val.

Aylin Bilic is headhunter en publicist.