In Rusland is het zwartepieten begonnen. Niet Poetin maar de legerchefs krijgen de schuld van de falende invasie

Oekraïne De Russische strijdkrachten kampen met tegenslagen. Niet de president, maar de legerchefs krijgen de schuld van het falen.

Oekraïners zetten een vernietigde Russische tank neer op het Michailovskaja-plein in het centrum van de hoofdstad Kiev.
Oekraïners zetten een vernietigde Russische tank neer op het Michailovskaja-plein in het centrum van de hoofdstad Kiev. Foto Sergej Dolzjenko/EPA/

Sergej Kisel, bevelhebber van het Russische Eerste Tankleger is geschorst. Igor Osipov, commandant van de Zwarte Zeevloot waarschijnlijk ook. De hoogste Russische militair, Valeri Gerasimov, chef van de generale staf, is nog in functie maar niemand weet welk vertrouwen van president Poetin hij nog geniet.

In Rusland is het zwartepieten begonnen over de tegenslagen in Oekraïne. Zoals het mislukte beleg van Kiev en Charkov; het zinken van de kruiser Moskva; en het vrijwel vastgelopen offensief in de Donbas waar terreinwinst gering is, de verliezen blijvend hoog, en de tijd voor een doorbraak opraakt. Het is duidelijk wie de schuld krijgt: niet de man die de opdracht gaf en zegt dat de operatie zich voltrekt volgens „het plan dat is opgesteld door de generale staf”.

Ook een Russische analist en oud-kolonel, die al vóór de invasie waarschuwde voor een debacle in Oekraïne, noemde vorige week militaire fouten als oorzaak en wees niet openlijk naar het Kremlin. De analist, Michail Chodarjonok, schreef begin februari nog in het Russische vaktijdschrift NVO dat „sommige vertegenwoordigers van de Russische politieke klasse” geloven dat Rusland de Oekraïense strijdkrachten razendsnel „een verpletterende nederlaag [kan] toebrengen”. En dat de Oekraïeners hun ‘bevrijders’ op „brood, zout en bloemen” zouden onthalen. Maar „de bevrijdingscampagne zal geheel mislukken”, schreef Chodarjonok. Waarna hij opsomde welke problemen Rusland op het slagveld zou krijgen als de voorstanders van een invasie „hun haatfantasieën” niet zouden opgeven. Het is precies zo uitgekomen.

Told you so, was dan ook zijn boodschap aan de ogenschijnlijk verbijsterde medegasten in de talkshow 60 minuten, vorige week maandag. Het moreel van de strijdkrachten is verzwakt, het Westen helpt Oekraïne, „en of we het nu toegeven of niet, deze situatie wordt nog erger”, omdat de Russische politieke en militaire middelen „beperkt” zijn, zei hij.

Dat Chodarjonok dit kon vertellen bij een veelbekeken propagandavehikel, leek tegenintuïtief. Je komt daar alleen „met toestemming”, twitterde Garri Kasparov, schaker en dissident. Mogelijk wil het Kremlin zo de indruk wekken dat er wel degelijk iets van discussie is, „maar nooit kritiek op de leider”, zei hij. Of het land moet voorzichtig wennen aan slecht nieuws.

Westers ontzag

Of de militaire planners zich inderdaad rijk gerekend hebben? Het is ook denkbaar dat ze hun politieke chefs alleen hebben verteld wat die wilden horen. Maar de mislukking van de eerste fase, het gebrek aan luchtoverwicht, de ineenstorting van de Russische bevoorrading en logistiek, de effectiviteit van Oekraïense anti-tankwapens, de deserties en de haperende bevelvoering, zullen ze in elk geval niet hebben voorzien.

Net zomin als het Westen, dat unaniem uitging van een snelle overrompeling. „De Russische strijdkrachten hadden zich [sinds de Koude Oorlog] vernieuwd, met grote investeringen in nieuw [materieel] en leken een formidabele macht”, zegt David Willey, conservator van het Britse Tank Museum op het YouTube-kanaal van zijn museum. „En de eerste keer dat die in actie komt, wordt het een akelige mislukking. [...] Maar de westerse analyse heeft net zo gefaald als de Russische strijdkrachten.”

„Een ‘Potjomkin-leger’” – puur façade – oordeelde analist Jan Kallberg bij de Amerikaanse denktank CEPA. Westers ontzag „vloeide terug in Russisch denken; zó slecht kunnen we niet zijn, want de NAVO is bang voor ons”. Maar het Westen „keek niet naar discipline, leiderschap, coördinatie, vertrouwen en [...] de cultuur van corruptie en diefstal”.

Naast Russisch wensdenken en incompetentie speelt mogelijk nog iets. Generaals, luidt het cliché, bereiden gewoonlijk de vorige oorlog voor. Voor hun vernieuwde strijdkrachten keken de Russen goed naar de Golfoorlog (1990-’91). Toen sloopte een coalitie onder Amerikaanse leiding het Iraakse leger dat Koeweit was binnengevallen. Door samenwerking van grond- en luchtstrijdkrachten, kruisraketten, lasergeleide bommen en superieure tanks.

Lichte, goedkope wapens geven een verdediger nu relatief voordeel

De Russische invasie was een poging om ook zo’n combined arms operation uit te voeren, maar Rusland had zo’n complexe operatie nog nooit eerder gedaan. Tsjetsjenië, Aleppo en het hybride spektakel op de Krim (2014) gelden niet. Daar komt bij dat die ‘vorige oorlog’ mogelijk écht tot het verleden behoort, vermoedt T.X. Hammes, een Amerikaanse ex-kolonel en onderzoeker aan de US National Defense University.

Het succesvolle Oekraïense verzet is volgens hem een voorbeeld van een revolutie. Slimme, relatief goedkope technologie – drones, draagbare luchtafweerraketten, snel internet en commerciële satellietbeelden – geven een verdediger onevenredig groot voordeel, is de teneur van van Hammes’ artikelen sinds 2019. Dat idee „zal Rusland niet van een invasie afhouden”, schreef hij vóór 24 februari, maar het kan van een klein land „een stekelvarken maken dat onverteerbaar is voor de Russische beer”.

Hoe onverteerbaar moet blijken. In de Donbas lijkt de oorlogvoering nu eerder terug te keren naar het verleden. Dat slagveld, met zijn loopgraven, artillerieduels en ruïnes, roept eerder associaties op met de Eerste Wereldoorlog.

Lees ook: Rusland gebruikt honger om macht uit te oefenen