Russische soldaat veroordeeld tot levenslang

Rechtszaak Oekraïne In Kiev is de eerste Russische soldaat veroordeeld voor een tijdens de oorlog in Oekraïne gepleegde misdaad.

De Russische militair Vadim Sjisjimarin in de rechtbank van Kiev.
De Russische militair Vadim Sjisjimarin in de rechtbank van Kiev. Foto Oleg Petrasyuk / EPA

De Russische soldaat Vadim Sjisjimarin (21) is maandag in Kiev veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf. Hij is de eerste Russische militair die is berecht voor misdaden tijdens de oorlog in Oekraïne. Sjisjimarin schoot op 28 februari, in het begin van de Russische aanval op Oekraïne, de 62-jarige Oleksandr Sjelipov dood in de noordoostelijke regio Soemy. Op 18 mei had hij al schuld bekend. Hij heeft dertig dagen om in beroep te gaan.

Het proces, dat op 13 mei begon, heeft grote symbolische betekenis voor Oekraïne. De Oekraïense hoofdaanklager Iryna Venediktova zei vorige week dat de Oekraïense justitie tienduizenden misdaden van de Russische krijgsmacht onderzoekt, dat er 623 verdachten in beeld zijn en dat er veertig zaken snel voor de rechter zullen worden gebracht. Ook het Internationaal Strafhof in Den Haag doet onderzoek naar Russische oorlogsmisdaden. De namen van de militairen die betrokken waren bij het martelen en vermoorden van burgers in Boetsja zijn bekend.

Oekraïne heeft haast omdat de berechting van Russische militairen mogelijk een afschrikwekkende werking heeft. Juristen waarschuwen tegelijkertijd dat snelle berechting, terwijl de oorlog nog gaande is, kan botsen met de Geneefse conventies. Het proces vond plaats in een reguliere rechtbank, met een door de staat toegewezen advocaat voor Sjisjimarin. De rechter sprak van een misdaad tegen „vrede, veiligheid, de mensheid en de internationale rechtsorde”. Oekraïne kent geen doodstraf, waardoor levenslang de maximale straf is die Sjisjimarin kon krijgen.

Voorafgaand aan het vonnis zei Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov dat Rusland „bezorgd” was over Sjisjimarin. Peskov: „Helaas kunnen we zijn belangen niet ter plaatse verdedigen. Maar we overwegen wel manieren om dat via andere kanalen te doen.”

Sjisjimarin schoot Sjelipov naar eigen zeggen neer op bevel van een andere militair. Deze zou „op stevige toon” hebben gezegd dat hij moest schieten, omdat ze anders „gevaar zouden lopen”. Sjisjimarin schoot daarop meerdere keren met zijn machinegeweer op het slachtoffer.

Volgens de aanklager hoefde Sjisjimarin het bevel niet op te volgen, omdat de andere soldaat niet hoger in rang stond. Uit onderzoek bleek dat de Russische soldaten een auto stalen omdat hun militaire voertuig defect was. Sjelipov zag dat en pakte zijn telefoon. Uit vrees dat hij de positie van de soldaten zou doorgeven, werd hij vanuit de auto doodgeschoten.

De onafhankelijke Russische nieuwssite Meduza publiceerde vorige week een interview met de moeder van Sjisjimarin. Zij vertelde dat ze pas wist dat hij in Oekraïne was toen haar schoondochter een video met haar zoon ontving van een van zijn vrienden. Tot die tijd wist ze niet wat er aan de hand was in Oekraïne. Ze heeft inmiddels contact met andere ouders van soldaten die in Oekraïne vochten. De meeste van deze jonge soldaten zijn, veelal gewond, teruggekeerd naar huis. De moeder kan zich niet voorstellen dat haar zoon zomaar iemand heeft doodgeschoten. „Dat doet iemand alleen onder invloed van alcohol of drugs.”

Sjisjimarin vroeg tijdens het proces vergeefs om vergeving van de weduwe van het slachtoffer, die als getuige optrad. Kateryna Sjelipova zou er wel vrede mee hebben als de dader geruild zou worden tegen Oekraïense militairen die na de strijd om de Azov-stal-staalfabriek in Marioepol gevangen zijn genomen door Rusland.

Internationaal tribunaal

Deze Oekraïense militairen worden volgens de zelfverklaarde volksrepubliek Donetsk berecht in die regio. De leider van de pro-Russische separatisten in de Donbas, Denis Poesjilin, zei maandag tegen persbureau Interfax dat er een „internationaal tribunaal” wordt opgezet. Meer details zijn daarover nog niet bekend.

Op 20 mei gaven de naar verluidt laatste 531 strijders die zich hadden verschanst in de Azovstal-fabriek zich volgens het Russische ministerie van Defensie over. Rusland meldde dat er eerder in totaal 2.439 mensen in de fabriek waren, Oekraïne heeft dat aantal niet bevestigd. Met de overgave werd de fabriek na wekenlange belegering volledig overgenomen door Rusland.

De Oekraïense militairen kwamen na de overgave in Russische handen. Onduidelijk blijft of Rusland hen daadwerkelijk gaat berechten of hen ziet, en zal behandelen, als krijgsgevangenen die eventueel geruild kunnen worden tegen Russische krijgsgevangenen in Oekraïense handen. De Russische viceminister van Buitenlandse Zaken, Andrej Roedenko, zei volgens persbureau RIA niet uit te sluiten dat er onderhandelingen zullen plaatsvinden als Oekraïne zich „constructief opstelt”.

Met medewerking van Mark Duursma