Snip, knip en klaar: de man is zo ‘geholpen’

Vasectomie De tijd dat vrouwen als vanzelfsprekend de anticonceptie op zich nemen is voorbij. Meer mannen laten zich steriliseren. Die ingreep is ook eenvoudiger en goedkoper dan sterilisatie bij vrouwen.

Illustratie Claudia van Rouendal

‘Na de geboorte van ons derde kind waren alle slaapkamers bezet en wisten we dat we geen kinderen meer wilden”, zegt Yoerik van ’t Pad (32) uit Leerdam. Zijn vrouw had jarenlang voor de anticonceptie gezorgd en tijdens haar laatste zwangerschap „alvast aangekondigd” dat ze de pil niet meer wilde gebruiken. „De hormonen hadden invloed op haar lichaam en daar was ze klaar mee. Het was mijn beurt.” Vier maanden geleden liet hij zich steriliseren.

Every Janzen (37) uit Zwaag vond ook dat zijn vrouw „genoeg had gedaan” op dit vlak. „Jarenlang de pil slikken, meerdere zwangerschappen, bevallen. Ik heb gezien hoeveel pijn ze heeft geleden. Er zat maar één ding op: ik ging voor sterilisatie. Dan zou ‘het probleem’ in een kwartiertje zijn opgelost.”

Sterilisatie van mannen wint de afgelopen jaren aan populariteit, vooral onder mannen met een vaste partner en een voltooid gezin. Landelijke cijfers van het totale aantal ingrepen per jaar zijn er niet, het CBS noch de Nederlandse Vereniging voor Urologie heeft overzicht; vasectomie wordt uitgevoerd op poliklinieken van ziekenhuizen, in specialistische kleine klinieken en door huisartsen. Maar huisarts Jurriën Wind, oprichter van sterilisatiepraktijk De Vasman in Udenhout (gemeente Tilburg), ziet de vraag toenemen. In 2015 steriliseerde hij 60 mannen, inmiddels zijn dat er jaarlijks 500 tot 600.

Lees ook: Na zestig jaar gebruik worstelt de pil met een imagoprobleem

Ook bij de gespecialiseerde Andros Clinics, met vestigingen in Den Haag, Baarn, Den Bosch, Arnhem en Amsterdam, komen steeds meer mannen voor sterilisatie. Woordvoerder Melanie Schaap: „Wij schatten op basis van onze eigen cijfers gecombineerd met de openbare cijfers, dat per jaar 20.000 mannen in Nederland deze ingreep ondergaan. In onze klinieken zijn dit jaar meer dan 2.000 mannen gesteriliseerd. Of de toename bij ons komt doordat meer mannen kiezen voor sterilisatie of doordat wij meer patiënten krijgen die niet in het ziekenhuis terechtkunnen, weten we niet precies. Door corona is er veel uitgestelde zorg, bij sommige ziekenhuizen is de wachtlijst voor vasectomie een half jaar of zelfs een jaar.”

Roderick de Bruijn is uroloog in het Amstelland ziekenhuis. De meeste van zijn patiënten zijn tussen de 35 en 45 jaar, zegt hij. „Ze hebben een voltooid gezin.” Hij merkt dat er een verschuiving is, dat het niet meer vanzelfsprekend is dat de vrouw de anticonceptie op zich neemt. „Het meestgehoorde verhaal van mannen in mijn spreekkamer is: ‘Ik ben aan de beurt, mijn vrouw is klaar met anticonceptie’.” Jurriën Wind zegt: „Vrouwelijke bewustwording van dat zij niet alleen verantwoordelijk zijn, de emancipatie van de Nederlandse man en het toenemend besef dat langdurig gebruik van hormonen bij vrouwen niet wenselijk is, zorgen ervoor dat steeds meer mannen hun verantwoordelijkheid nemen.”

In 2018 had Rutgers, expertisecentrum seksualiteit, voor het eerst een campagne over gedeelde verantwoordelijkheid. In filmpjes reageerden jonge mannen en vrouwen op vragen over anticonceptie en wie daarvoor verantwoordelijk is. Jongens wordt ook gevraagd of ze een mannenpil zouden slikken. In een campagnefilmpje uit 2019 staat een stel ’s ochtends in de badkamer. Zij maakt zich op, hij belt met de apotheek voor een herhaalrecept van de pil. Zij stelt voor om de kosten te delen.

Lokale verdoving

Volgens Ingvil de Haan, expert anticonceptie en abortus bij Rutgers, was de campagne voor veel mensen een eyeopener. „Mannen reageerden: ‘Ik heb er nooit over nagedacht, maar inderdaad, het is eigenlijk heel logisch om beiden verantwoordelijk te zijn’.” Vrouwen zien dat ook steeds meer in, zegt zij. „Veel vrouwen zijn opgegroeid met het idee dat zij voor de anticonceptie moeten zorgen. Nu realiseren ze zich dat het evengoed zijn verantwoordelijkheid is dat zíj niet zwanger wordt.” Intussen groeit de groep vrouwen die geen hormonen (meer) wil, zegt ze. Er is wetenschappelijk bewijs dat de anticonceptiepil (beperkte) nadelen heeft voor de gezondheid van vrouwen. Een van de belangrijkste is een verhoogd risico op trombose (bloedpropjes die aderen verstoppen, met daardoor verhoogd risico op een beroerte). Daarnaast is er een verhoogd risico op borstkanker. En ook het verlies van libido is onderzocht. De Haan: „Nog een reden dat vrouwen soms geen hormonen willen is omdat dit past bij een bepaalde levensstijl: natuurlijk en bewust leven, en daarbij de hormonale schommelingen willen ervaren.” Dan blijven er nog maar een paar anticonceptie-opties over. „Voor stellen die geen kinderwens (meer) hebben, is sterilisatie of vasectomie een goed alternatief.”

Logischer dat een man zich laat steriliseren dan dat een vrouw nóg tien jaar de pil slikt

Vrouwen kunnen zich ook laten steriliseren, maar voor mannen is de ingreep eenvoudiger en goedkoper. De operatie op de polikliniek duurt zo’n vijftien minuten, de verdoving is lokaal. De arts maakt links en rechts in de balzak een sneetje in de huid. De zaadleiders worden doorgesneden en korter gemaakt. Daarna wordt de huid gehecht. Soms is het sneetje zo klein dat er geen hechting nodig is. De ingreep kost gemiddeld 350 tot 400 euro en wordt door meerdere verzekeringen vergoed, afhankelijk van de polis. Het zit niet in de basisverzekering. Voor een vrouw kost een sterilisatie gemiddeld tussen de 1.250 en 1.500 euro. De ingreep duurt langer en is ingewikkelder. Die wordt uitgevoerd door middel van een kijkoperatie via de buik. De eileiders worden afgesloten zodat zaadcellen de eicel in de eierstok niet meer kunnen bereiken en bevruchten. De vrouw gaat onder narcose, de operatie wordt uitgevoerd in het ziekenhuis en duurt zo’n anderhalf uur, inclusief het voorbereiden van en het wakker worden na de narcose. Ook deze ingreep wordt niet vergoed vanuit de basisverzekering, sommige zorgverzekeraars bieden een dekking vanuit een aanvullende verzekering.

Libido

Na sterilisatie is een hersteloperatie mogelijk, maar de kans dat een man weer vruchtbaar wordt, is onzeker. Vasectomie is dus behoorlijk definitief. Maar stel dat je later een nieuwe liefde ontmoet en misschien toch meer kinderen wil? Every Janzen heeft één zoon uit een eerdere relatie en kinderen met zijn huidige vrouw. „Twee vrouwen en vijf kinderen, het is echt mooi geweest! Ik weet honderd procent zeker dat ik, mocht het ooit eindigen tussen mij en mijn vrouw – wat ik niet verwacht – geen kinderen wil in een eventuele nieuwe relatie.” Ook Yoerik van ’t Pad heeft daar over nagedacht. „Iemand zei laatst tegen me: ‘Je bent erg jong, misschien krijg je er later spijt van’. Ik heb de keus op gevoel gemaakt, gericht op hoe de situatie nu is. Je weet niet hoe het leven loopt, mijn relatie kan overgaan, maar dan vind ik drie kinderen nog steeds genoeg. Mocht ik een nieuwe relatie aangaan, dan is de optie om samen kinderen te krijgen er niet, dat is dan van begin af aan duidelijk.”

Lees ook: Rechter: betalen voor anticonceptie is geen discriminatie

Uroloog Roderick de Bruijn krijgt weinig twijfelaars op de polikliniek. „De meeste mannen die hier komen, hebben de keuze al gemaakt. Ze zijn goed geïnformeerd door de huisarts en hebben vooraf onze folder doorgelezen. Soms moet ik nog even bevestigen dat er niets verandert aan hun libido en hun orgasme.” Álle mannen die bij De Bruijn in de ligstoel komen, vinden het „ongemakkelijk”, zegt hij. „Een ingreep in je scrotum is geen fijne gedachte. Ik probeer ze op hun gemak te stellen door tijdens de ingreep te vragen wat voor werk ze doen, hoe het met de kinderen gaat.”

Every Janzen vond de ingreep „een makkie”, hij voelde alleen de prik van de plaatselijke verdoving, „maar die pijn was na een paar seconden weg”. De hersteltijd heeft hij wel onderschat, zegt hij. „Na het ziekenhuis gingen mijn vrouw en ik naar een restaurant om het te vieren. Maar na drie kwartier zitten wilde ik naar huis. Lopen ging prima, maar zitten was een paar dagen pijnlijk.”

In zijn vriendengroep is het onderwerp geen taboe, vertelt Van ’t Pad. „Met vrienden en familie kan ik dit prima bespreken. Mijn vrienden zijn er zelf nog niet aan toe. Ik ben de eerste met drie kinderen, de meesten beginnen net aan een gezin.” Every Janzen merkt dat niet alle mannen er zo open over zijn. „Nu ik het ter sprake breng, blijkt dat meer kennissen het van plan zijn of al hebben gedaan, die hebben er dus jarenlang niks over gezegd.” Vrouwen zijn er heel positief over, zegt hij, ze zeggen: ‘Wat goed!’ of ‘Wat lief dat je dit voor haar hebt gedaan’. Janzen: „Dat is aardig, maar eigenlijk misplaatst – waarom krijg ik hier complimenten voor? Ik vind het logischer dat de man zich laat steriliseren dan dat een vrouw nóg tien jaar de pil slikt.”