Pilotenbond eist in kort geding dat KLM vaccinatieplicht schrapt

Arbeidsconflict KLM eist van nieuwe piloten dat zij gevaccineerd zijn. Volgens de bond VNV mag dit niet, en dus spande die een kort geding aan.

KLM-personeel op Schiphol. De vliegmaatschappij wil dat nieuwe stewardessen en piloten gevaccineerd zijn, om zeker te weten dat ze de bezetting rond krijgt.
KLM-personeel op Schiphol. De vliegmaatschappij wil dat nieuwe stewardessen en piloten gevaccineerd zijn, om zeker te weten dat ze de bezetting rond krijgt. Foto Ramon van Flymen/ANP

Mag KLM iemand die solliciteert als piloot of stewardess afwijzen als die zich niet wil laten vaccineren tegen Covid-19? Of breder: mag een werkgever van een nieuwe werknemer eisen dat hij of zij is ingeënt?

Die vragen stonden donderdag centraal in een kort geding van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) tegen KLM. De pilotenbond wil dat de maatschappij de eis schrapt dat nieuwe vliegers zijn gevaccineerd.

De VNV noemt de eis discriminerend en in strijd met het recht op privacy en lichamelijke integriteit. De vaccinatieplicht staat haaks op eerdere afspraken, aldus de bond. De cao meldt dat Covid-19-vaccinaties „uitsluitend plaatsvinden op vrijwillige basis”. Alleen de piloten maken bezwaar tegen een vaccinatieplicht voor nieuwe medewerkers. De bonden voor cabinepersoneel hebben er minder moeite mee.

Inreisbeperkingen

KLM wil dat vliegend personeel is gevaccineerd of zich laat vaccineren, zodat het bedrijf medewerkers op elke vlucht naar elke bestemming kan inroosteren. Hoewel de pandemie op veel plaatsen in de wereld over zijn hoogtepunt heen lijkt, zijn er nog steeds landen die inreisbeperkingen hanteren.

Op luchthavens in Canada en in Trinidad en Tobago bijvoorbeeld moet elk bemanningslid zijn ingeënt om het land te mogen betreden. KLM noemt ook São Paulo, Singapore en Seoul, maar volgens de VNV heeft de maatschappij die bestemmingen zelf op „vaxx-only” gezet. Daar zouden alternatieven zijn om aan de geldende inreisbeperkingen te voldoen, zoals hotelquarantaine, of tests.

„Het geeft KLM operationale uitdagingen wanneer crewleden niet volledig inzetbaar zijn”, stelt een woordvoerder. „Volledige inzetbaarheid in het netwerk dat KLM vliegt, is al jaren een reguliere aanname-eis, omdat we zo de planning van onze vluchten ook in de toekomst rond kunnen blijven krijgen.” Het bedrijf zou tot dusver geen vlieger hebben geweigerd vanwege de vaccinatiestatus.

Lees ook: Luchtvaartmaatschappijen worstelen: vaccinatie eisen van ‘vliegend’ personeel mag niet. Dan maar via een omweg

Hoeveel KLM’ers ingeënt zijn is onbekend. Het bedrijf heeft drieduizend piloten in dienst. Zo’n achthonderd vliegers hebben een ‘reisrestrictie’: om een bepaalde reden (medisch of corona-geralateerd; door minder ervaring) kunnen zij niet op alle bestemmingen vliegen. Die restrictie melden ze KLM’s medische dienst en hoeven ze niet te delen met leidinggevenden.

Vaccinatie blijft vrijwillig

Een werkgever in Nederland mag vragen of een werknemer is gevaccineerd, maar daar moet wel een goede reden voor zijn. De werknemer hoeft geen antwoord te geven. Een werkgever mag werknemers niet verplichten zich te laten vaccineren tegen corona.

„In Nederland is en blijft vaccinatie vrijwillig”, antwoordde toenmalig staatssecretaris Dennis Wiersma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, VVD) in oktober op vragen van de SGP. „Het kabinet gaat niet toe naar een vaccinatieplicht. Een werkgever mag hier niet toe dwingen of dit vereisen.”

Ook voor KLM staat voorop dat volgens de wet een werkgever medewerkers niet mag verplichten zich te laten vaccineren, aldus de woordvoerder. „Dat zal KLM niet doen en we blijven de vrijwilligheid daarin respecteren.”

Rechtbank moet een afweging maken tussen botsende grondrechten

Een woordvoerder van de VNV reageert: „Een potentiële belemmering op de inzetbaarheid van nieuwe medewerkers kan geen inbreuk op grondrechten rechtvaardigen.”

Persoonlijke levenssfeer

De rechtbank in Amsterdam moet een afweging maken tussen botsende grondrechten, zeggen arbeidsjuristen. Aan de ene kant beschermt het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens de persoonlijke levenssfeer (privacy) en erkent de Nederlandse Grondwet het recht op lichamelijke integriteit. Aan de andere kant vloeit uit het grondrecht op gezondheid voort dat werkgevers hun personeel een gezonde en veilige werkomgeving moeten bieden.

Het is niet zo dat die grondrechten nooit beperkt kunnen worden, schreven arbeids-juristen van de Rijksuniversiteit Leiden onlangs in het tijdschrift ArbeidsRecht. Een werkgever mag een werknemer om een vaccinatiebewijs vragen, zolang dat met een goede reden gebeurt. De juristen noemen het wenselijk „om uitdrukkelijk in de wet op te nemen dat werkgevers hun werknemers een bewijs van vaccinatie of een negatieve test mogen vragen plus de criteria”.

De Amsterdamse rechter moet nu bepalen of het argument van KLM dat nieuwe medewerkers gevaccineerd moeten zijn om op alle bestemmingen met reisbeperkingen te kunnen werken een goede reden is voor een vaccinatieplicht. Over twee tot drie weken komt de rechtbank met een uitspraak.