Reportage

De Hedwigepolder onder water zetten? ‘Misschien vergiftig je bij de eerste golf het landschap al’

Hedwigepolder Bezorgde burgers willen eerst zekerheid over de PFAS-vervuiling. Volgens natuurorganisaties is juist snelheid geboden.

Prosperpolder, het Vlaamse dorp gezien vanaf de dijk, akkers en weilanden in de buurt (midden en onder).
Prosperpolder, het Vlaamse dorp gezien vanaf de dijk, akkers en weilanden in de buurt (midden en onder). Foto’s Walter Herfst

Bulldozers rijden af en aan in de Hedwigepolder, het veelbesproken Zeeuwse stuk land op de grens van Nederland en Vlaanderen dat na bijna twintig jaar delibereren en bekvechten binnenkort onder water zal worden gezet. Toch? Of gaat de ontpoldering voorlopig toch niet door?

Achthonderd bezorgde burgers zetten onlangs een handtekening onder het dringende verzoek aan het kabinet geen zeedijken door te steken zolang niet duidelijk is of en in hoeverre straks vervuild water uit de Westerschelde de polder in zal stromen. Vervuild met PFAS, chemische stoffen die in grote hoeveelheden schadelijk kunnen zijn voor de volksgezondheid. „De onderzoeken zijn nog niet klaar, maar uit eerdere metingen blijkt dat er gigantische hoeveelheden PFAS zitten in garnalen en zeegroenten als lamsoor en zeekraal”, stelt Ger van Unen. Ze is bewoner van het naburige Kloosterzande, lid van Provinciale Staten voor de SP, en oprichter van de actiegroep Nu Ontpolderen Nee!, die de handtekeningen verzamelde en overhandigde aan minister Mark Harbers (Waterstaat, VVD) bij een bezoek aan de polder. „Wij zeggen: wacht tot je weet wat er aan de hand is. Er zijn nog geen mensen onderzocht. Misschien vergiftig je bij de eerste golf het landschap al. Dan breid je de vervuiling uit.”

De verleiding is groot te denken dat de vervuiling van het water van de Westerschelde wordt aangegrepen om de door veel Zeeuwen ongewenste ontpoldering van de Hedwigepolder, die als vruchtbaar en natuurlijk te boek stond, alsnog tegen te houden. De ontpoldering, met alle waardevolle nieuwe natuur die dat met zich mee moet brengen, werd immers ervaren als een soort ongewenst cadeau. Bedoeld als natuurherstel, door onder meer schade na de verdieping van de vaargeul in de Westerschelde die de haven van Antwerpen voor grote schepen bereikbaar moet houden – een ambitie waar Nederland geen enkel belang bij heeft.

Maar nee, bezweert Ger van Unen op het terras van een café dichtbij de Hedwigepolder. Het gaat de actiegroep puur en alleen om de vervuiling en het gevaar voor de volksgezondheid. Intussen nam ook de Tweede Kamer een motie aan, op initiatief van SP’er Sandra Beckerman, die het kabinet oproept te zorgen dat de zeedijk pas wordt afgegraven als duidelijk is wat de resultaten zijn van onderzoek naar PFAS en „vast staat dat geen negatieve effecten optreden voor de natuurontwikkeling en een gezonde leefomgeving”. Benieuwd hoe dit gaat aflopen. Want hoewel de motie zal worden behandeld door minister Christianne van der Wal (Natuur, VVD) heeft haar ambtgenoot Harbers al wel laten weten dat voor wat betreft de waterkwaliteit, hij geen reden ziet om de ontpoldering tegen te houden. Een antwoord van beide bewindslieden aan de Tweede Kamer is in de maak.

‘Uitstel hoeft niet lang te duren’

Bij alle geruststellende woorden verdient uitstel toch echt de voorkeur, stellen wetenschappers zoals Tinka Murk, hoogleraar mariene dierecologie en toxicoloog van Wageningen University. „Uitstel is goed en verstandig”, zegt ze. Uitstel hoeft niet lang te duren want uit de komende metingen, die volgens haar binnen een maand resultaat kunnen opleveren, zal blijken dat het water van de Westerschelde meer of minder sterk is vervuild met de PFAS-stoffen dan er nu in de bodem en het grondwater van de Hedwigepolder zit. „Dan kun je een goed onderbouwde beslissing nemen.” Het is volgens haar al „tientallen jaren bekend” dat PFAS in het water voorkomt, stoffen die dankzij eb en vloed in de Westerschelde vrij snel naar de Noordzee wegspoelen, en dat deze stoffen schadelijk zijn, althans voor mensen die er via vervuild voedsel of ongezuiverd drinkwater veelvuldig aan worden blootgesteld.

Intussen verlekkeren de natuurbeschermers zich alvast aan al het moois dat de natuur straks te bieden zal hebben. „Wij vinden dat de ontpoldering niet nog langer uitgesteld kan worden én dat de vervuiling versneld bij de bron moet worden aangepakt”, zegt Jan Joris Midavaine, projectmanager van Het Zeeuwse Landschap van het Grenspark Groot Saeftinghe, zoals het grotere gebied is genoemd, inclusief de aangrenzende Prosperpolder aan Vlaamse zijde waar jaren geleden de eerste werkzaamheden al zijn begonnen. Snelheid is volgens de natuurorganisaties geboden, want de schade aan schorren en slikken van de Westerschelde is groot en moet worden beperkt door het nieuwe, transnationale getijdengebied. Vooralsnog gaan de werkzaamheden inderdaad door, ondanks de handtekeningen van boze burgers, de motie van het parlement en ook een bezorgde brief aan politiek Den Haag van de gemeente Hulst. Ook de provincie Zeeland laat weten dat er weliswaar „zorgen” zijn over de vervuiling, maar dat de werkzaamheden kunnen doorgaan, zoals het graven van oude geulen en het afgraven van de oude zeedijk tot een veilige hoogte van ruim zes meter, al was het maar omdat de grond die daarbij vrij komt wordt gebruikt om een uitzichtheuvel mee te bouwen. Veilig lijkt het volgens de provincie wel. „De PFAS-concentraties in zwevend stof zijn hoger dan de concentraties die zich op dit moment op de bodem van de Hedwigepolder bevinden, maar zijn niet dusdanig hoog dat deze in strijd zijn met de zorgplichtbepaling uit de Waterwet.” Als niettemin toch tot uitstel wordt besloten, dan is het wel zaak dat dit uitstel niet langer duurt dan tot oktober dit jaar. Dan start immers het stormseizoen en begint bovendien de zeldzame rugstreeppad aan z’n winterslaap, die daar in niet mag worden verstoord – en gaat er nóg een jaar overheen.

De verwikkelingen worden door enkele gasten van het dorpscafé in het Vlaamse Prosper, net over de grens, met verbazing en verontwaardiging gadegeslagen. Achter enkele potten bier spreken mannen van gevorderde leeftijd hun afschuw uit over zowel de honger naar meer scheepvaart en containers van de haven van Antwerpen, als over het enthousiasme van biologen die ter compensatie van de havengerelateerde industrie maar al te graag reservaten aanleggen – ten koste van het volgens hen prachtige boerenland met wezels en bunzings, waaronder de voormalige Hedwigepolder, waar sommigen van hen zelfs de zeearend hebben zien vliegen. Ach, klagen ze, het draait in de wereld alleen maar om geld.