Klimaatrecords in 2021: vooral verzuring van oceanen is zorgwekkend

Klimaatrapport De oceanen worden warmer en zuurder en er zitten weer meer broeikasgassen in de lucht, aldus een nieuwe klimaatevaluatie. Zonder onmiddellijke actie is een catastrofe onafwendbaar, waarschuwen de VN.

Orkaan Ida richtte in augustus veel schade aan in de Amerikaanse staat Louisiana. Door klimaatverandering komt dergelijk extreem weer steeds meer voor.
Orkaan Ida richtte in augustus veel schade aan in de Amerikaanse staat Louisiana. Door klimaatverandering komt dergelijk extreem weer steeds meer voor. Foto Dan Anderson/EPA

De temperatuur van het oceaanwater, de concentratie van broeikasgassen, de stijging van de zeespiegel en de verzuring van de oceanen – deze vier belangrijke klimaatindicatoren hebben vorig jaar allemaal een nieuw record bereikt. Dat schrijft de WMO, de meteorologische organisatie van de Verenigde Naties in de State of the Global Climate 2021, een jaarlijkse evaluatie van recente ontwikkelingen op het gebied van het wereldwijde klimaat.

Ook al was 2021 niet het warmste jaar ooit – mede door het weersverschijnsel La Niña, dat aan het begin van het jaar voor een kortstondige afkoeling zorgde – dan nog zijn de laatste zeven jaar wel de warmste sinds het begin van de meting. In 2021 werden wel lokaal hitterecords gebroken, zoals in Canada waar het in juli bijna 50 graden werd, en in landen rond de Middellandse Zee.

Vooral over de verzuring van de oceanen maakt de WMO zich grote zorgen. Petteri Taalas, secretaris-generaal van de WMO, legde in een persconferentie uit dat die verzuring ontstaat doordat de oceaan het grootste deel van de CO2-uitstoot opneemt. Maar doordat de CO2-concentratie in de oceanen toeneemt, daalt ook de opnamecapaciteit. Dat betekent dat meer CO2 in de atmosfeer zal blijven en daar kan zorgen voor extra opwarming.

Taalas wees ook op het smelten van gletsjers, zowel die op Groenland en Antarctica als die op land. Hij waarschuwde dat op termijn de drinkwatervoorziening in grote delen van Azië in gevaar kan komen door het geleidelijk verdwijnen van de gletsjers in de Himalaya. Ook in Europa zal het smelten van de Zwitserse gletsjers grote gevolgen hebben. Volgens Taalas is van die gletsjers aan het einde van de eeuw mogelijk nog maar 5 procent over. Zelfs als we onmiddellijk stoppen met de uitstoot van broeikasgassen zal het smelten van de gletsjers nog „honderden en mogelijk duizenden jaren doorgaan”.

Een van de gevolgen van het smeltende landijs, in combinatie met de opwarming van het zeewater, is een snellere toename van de zeespiegelstijging. In de periode tussen 1993 en 2002 bedroeg die gemiddeld 2,1 millimeter per jaar. In 2021 was die al ruim het dubbele: 4,5 millimeter.

Het westen van Canada werd vorige zomer getroffen door een extreme hittegolf, waarbij de temperatuur op sommige plaatsen opliep tot rond de 50 graden Celsius en dorpen door bosbranden werden verwoest. Foto Darryl Dick/The Canadian Press

De persconferentie van de WMO begon met een oproep van VN-secretaris-generaal António Gutteres. Hij zag in de cijfers „een litanie van het falen van de mensheid om klimaatverandering tegen te gaan”. Volgens Guterres is „ons energiesysteem gebroken en dat brengt ons bij de grens van klimaatcatastrofe”.

Volgens de VN-topman moeten landen voor 2024 laten zien dat ze hun beleid nu echt in lijn brengen met wat al in 2015 in het klimaatakkoord van Parijs is afgesproken. Daarvoor is het volgens hem belangrijk om kennis op het gebied van klimaatbeleid internationaal te delen. Ook moeten voor de energietransitie kritieke grondstoffen voor iedereen beschikbaar komen. Verder moet er snel een einde worden gemaakt aan de vele miljarden aan subsidies voor fossiele brandstoffen. En ten slotte pleitte Guterres voor financiering van klimaatbeleid in ontwikkelingslanden. Rijke landen stellen nog steeds niet het geld beschikbaar dat ze in 2009 al hebben beloofd.

Vorige week waarschuwde de WMO al dat er een serieuze kans bestaat dat de gemiddelde temperatuurstijging wereldwijd in een van de komende vijf jaar tijdelijk over de 1,5 graden Celsius schiet ten opzichte van de tijd voor de industriële revolutie. Op dit moment is de opwarming wereldwijd gemiddeld 1,1 graad Celsius. Als de aardse opwarming over de anderhalve graad heengaat, heeft dat een grote symbolische betekenis. Want het is het meest ambitieuze doel dat wereldleiders zichzelf hebben gesteld in het Klimaatakkoord van Parijs, een doel waarvan inmiddels steeds meer wetenschappers zeggen dat het niet langer haalbaar is.

Klimaatverandering, hoe zit dat ook weer? Bekijk Waarom de aarde opwarmt: terug naar de basis

Toen het klimaatakkoord in 2015 in Parijs werd gesloten was de kans op overschrijding van die grens nog bijna nul, aldus de WMO. Met de gestaag toenemende concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer, nam ook de kans op overschrijding toe. Tussen 2017 en 2021 volgens de WMO met 10 procent, inmiddels is er een kans van 50 procent dat mondiaal anderhalve graad opwarming wordt aangetikt.

„De 1,5 graden is geen willekeurig statistisch getal”, zei WMO-chef Petteri Taalas. „Het markeert het punt waarop klimaateffecten steeds schadelijker zullen worden voor mensen en zelfs voor de hele planeet.” Zolang de mensheid doorgaat met het uitstoten van broeikasgassen, zal de temperatuur blijven stijgen, zal het oceaanwater opwarmen, zal het zeewater verder verzuren en zullen het zee-ijs en gletsjers blijven smelten, met onder andere zeespiegelstijging en meer extreem weer als gevolg.

Doden door vervuiling

Dinsdag publiceerde The Lancet Planetary Heath online een artikel over de gevolgen van vervuiling. Volgens de wetenschappers sterven jaarlijks negen miljoen mensen voortijdig door vervuiling. Ze zien een lichte daling van het aantal sterfgevallen door extreme armoede. Maar daar staat een forse toename van het dodental door vervuiling met chemische stoffen, met name lood, tegenover – met ongeveer 7 procent sinds 2015 en met 66 procent sinds 2000. Industrialisatie en verstedelijking zijn de grootste boosdoeners.

De onderzoekers zien een duidelijke relatie tussen vervuiling, klimaatverandering en verlies van biodiversiteit. Vervuiling wordt volgens hen ten onrechte gezien als een lokaal probleem, terwijl klimaat en biodiversiteit worden beschouwd als wereldwijde risico’s. Politici zouden al deze bedreigingen meer in samenhang moeten bestrijden. „Wereldwijde actie tegen alle belangrijke moderne verontreinigende stoffen is nodig”, aldus het artikel.

Het tegengaan van vervuiling zou meer geïntegreerd moeten worden in het mondiale milieubeleid, „vooral omdat een grootschalige, snelle overgang van alle fossiele brandstoffen naar schone, hernieuwbare energie een effectieve strategie is om vervuiling te voorkomen en tegelijkertijd klimaatverandering af te remmen”. Dat levert, schrijven de onderzoekers „dubbel voordeel op voor de gezondheid van de planeet”.