Het mooiste geschilderde verdriet: de tranen van een vrouw op de Kruisafneming

Kunst Het oudste waarachtige verdriet op een schilderij zag in het Prado in Madrid.

Foto Museo Nacional del Prado

Weemoed, spijt, droefheid en niet te stelpen verdriet: zo lang het zich ophoudt in de kunst, vinden we het mooi. Op veilige afstand van het echte leven mogen de tranen stromen. I’m too sad to tell you, heet het kunstwerk van de huilende Bas Jan Ader, gemaakt vijf jaar voor zijn verdwijning in de Atlantische Oceaan. Een zeiltocht die bedoeld was als kunstwerk, veranderde tot algemene ontzetting in echte tragiek.

Maar meestal kent het kunstzinnige lijden zijn plaats. Met Pasen leveren veel mensen hun ongeloof even in voor het grootse tragische kunstwerk, de Matthäus. Daarna gaat die trommel met treurnis weer een jaarlang dicht.

Voor kunstig verdriet kun je overal terecht, maar het allerverdrietigste kunstwerk aller tijden hangt in Madrid.

Spanjaarden hebben een band met tragiek, getuige de tranen van kristal in zoveel Spaanse kerken. Maar het vergde een Vlaamse meester, Rogier van der Weyden, om intens verdriet uit te drukken in verf. Olieverf om precies te zijn.

De ‘Kruisafneming’ van Rogier van der Weyden, ca. 1432-1435. Foto Museo Nacional del Prado

Met een penseel van marterhaar en dunne transparante laagjes toverde hij het eerste waarachtige verdriet op een schilderij. Het hing in een kapel in Leuven, maar de Habsburgse heersers kregen er lucht van en ontvoerden het naar Madrid. En daar probeert de huilende vrouw van Rogier van der Weydens Kruisafneming, al bijna zeshonderd jaar lang, haar tranen te stelpen met een witte doek.

Oeroud, rauwe smart: niet bevallig of lieflijk, niet van zichzelf bewust. Een ongelooflijk kunstwerk, te bedroefd voor woorden.