Recensie

Recensie Beeldende kunst

Galerietips: plezier, verval en pratende schilderijen

Beeldende kunst Uit de vele tentoonstellingen die in galeries te zien zijn, maakt NRC wekelijks een selectie. De meeste exposities zijn zonder afspraak te bezichtigen.

Vogelkers & lijsterzang, Axel Linderholm.
Vogelkers & lijsterzang, Axel Linderholm.

Plezier voelbaar in de schilderijen van Axel Linderholm

Na enkele jaren geen werk te hebben gemaakt begon de Zweedse Axel Linderholm terug in zijn thuisland weer te schilderen. Daar kon hij zich losmaken van de kunstwereld, waarin hij het gevoel had te moeten voldoen aan bepaalde verwachtingen. Wanneer ik de schilderijen van Linderholm zie in de Amsterdamse galerie Onrust moet ik denken aan een citaat dat ik las van de Schotse schilder Peter Doig: „Schilderen is natuurlijk een hopeloos romantische bezigheid. Het is belangrijk dat je er aardigheid in houdt. En of het nu gaat om Matisse of Jimmy Cliff of volkskunst, een schilder moet altijd blijven terugkeren naar wat hem inspireert. Anders raakt hij verloren.”

Het plezier is voelbaar in de schilderijen van Axel Linderholm (1981, Stockholm). In zijn werk blijft hij dicht bij zichzelf. Zo schildert hij wat hij waarneemt in zijn eigen omgeving. Ondertussen zijn de schilderijen absoluut geen een-op-een-vertaling. Linderholm neemt altijd zijn eigen herinneringen en observaties als uitgangspunt. De groenblauwe tinten, die steeds terugkeren in Linderholms werk, geven je het idee van continue avondschemer. In het werk Vogelkers & lijsterzang weerspiegelt de maan in een meer. Op de voorgrond staan grote donkerblauwe bollen. Misschien zijn het planten. Een blote vrouw passeert. Het werk ademt iets eenzaams.

Er zijn werken met een dikke laag olieverf op de houten platen waarop Linderholm zijn schilderijen maakt. In andere werken trekken juist subtielere lijnen de aandacht, zoals die van de kerktoren op Forest idyll. De scherpe punt van de toren verdwijnt in de rij achterliggende bomen. Het is simpel, maar ook zeer treffend. Gezamenlijk functioneren de werken bijna als een film, of een reis. Linderholm voert je langs verlaten parkeerplaatsen, bossen, meren en woonkamers. Opdoemende figuren doen soms denken aan die van de Noorse schilder Edvard Munch. Het zal de combinatie van vorm en landschap zijn.

Het is duidelijk dat Linderholm goed gekeken heeft naar zijn omgeving en naar andere kunstenaars. Tegelijkertijd zijn de schilderijen van Linderholm verrassend en compleet eigen.

In Nieuw Dakota praten schilderijen

Charlotte Schleiffert

Charlotte Schleiffert (1967) maakt al jaren prachtige schilderijen van grillige wezens, geil, fantasievol, onheilspellend. Op grote vellen papier van ruim drie meter hoog. Sommige waren al in galerie Akinci in Amsterdam te zien. Van een man in groen pak bij voorbeeld, op hoge hakken en met een hertenkop en gewei: een mannetjeshert, dat zich wellustig om de bek likt.

Het is een goed idee, zoals nu in de kunstruimte Nieuw Dakota in Amsterdam gebeurd is, om vijftien van zulke schilderijen die Schleiffert tussen 2004 en 2016 maakte in een cirkel bij elkaar te hangen. Omdat haar schilderijen vaak over machtsverhoudingen, seksuele spanning en samengestelde identiteiten gaan, zijn er verbanden, kunnen ze een dialoog aangaan.

Maar het is niet zo’n goed idee om de geschilderde wezens allemaal flarden van filosofische overpeinzingen en observaties op geluidsband te laten uiten, in de vrij donkere kunstruimte. „Welkom op de plek waar de afgedankten van de plaatjesmaatschappij leven…” Af en toe valt er licht op een schilderij dat spreekt: „Het gerucht gaat dat je lesbisch bent” klinkt er dan. Of „Alles van waarde is blablabla”. Dat gaat over het verwerpelijk kapitalisme. Soms beschrijft voice-over een schilderij, zoals het mannetjeshert, wiens hand deels in een broekzak lijkt te zitten: „Wellicht zichzelf wat stimulerend.” (Het hert hangt naast een schilderij van een sexy dame met dino-kaken, vandaar.) Maar het hertwezen heeft een handschoen vast, niet zijn lid.

Terwijl je in het donker zit (er staan stoelen in een kring) zou je eigenlijk de schilderijen goed willen bekijken, in plaats van wachten tot er weer een licht aangaat en weer teksten over onrecht, kolonialisme en identiteit klinken. Je snapt de lust tot activistisch experimenteren met sprekende schilderijen, maar het wordt zo allemaal wel erg expliciet en eendimensionaal. Actrice Kimberly Agyarko zal nog live voorstellingen bij de expositie geven (4 en 12 juni): misschien werkt dat beter.

Voelen en verval als gedeelde liefde

Werk van Tanja Smeets, Maartje Korstanje en Mette Sterre in Projectruimte Viervaart. Foto Iris Cornelis

Drie kunstenaars met een heel eigen praktijk. De één maakt amorfe beelden van karton-maché. De ander maakt furore met performances waarin ze zich hult in ‘lichaamsmaskers’ - vreemde woekerend gevormde kostuums boordevol techniek. De derde maakt ruimtevullende installaties van keramiek, vilt, rubber, plastic en metaal die de suggestie wekken van groei: het kan altijd meer, groter.

Tentoonstellingsmaker Iris Cornelis wist dat haar vrouw Maartje Korstanje, Tanja Smeets en Mette Sterre elkaar niet allemaal kenden. Maar het was evident voor Cornelis dat de drie een voorliefde delen voor de tactiliteit van materiaal, voor organisch groeiende vormen en ook voor de schoonheid van wat velen als verval beschouwen: schimmeldraden, ontbindende lichamen, overwoekerde stenen, rottende algen. Ze nodigde de drie kunstenaars uit in de projectruimte van de Zeeuws-Vlaamse Viervaart om samen een expositie te maken.

Het resultaat is Habitat Multiform – een over twee verdiepingen groeiende tentoonstelling die eruitziet als een magisch domein. Mette Sterre laat niet alleen haar lichaamsmaskers zien, maar ook piepkleine, verstopte surrealistische video’s en een beeldschone zeefdruk van koraalvormen op parachutestof die vanaf de hoogte omlaag valt. Tanja Smeets verandert de bovenzaal in een plek waar wieren hangen en kwallen deinen. Van veraf ziet Smeets’ werk eruit als kostbaar, van dichtbij zie je de grap van de herkomst. Het werk is namelijk opgebouwd uit vergieten, tiewraps, ijzerdraad en lepels.

Maartje Korstanje heeft na een werkperiode een paar jaar geleden in het TextielLab in Tilburg haar werk een nieuwe, geheimzinnige signatuur gegeven. Machinaal borduurt ze op haar bruin en donkergroen getinte beelden mosachtige structuren. De beelden zien eruit als prehistorische skeletresten. Door de borduursels lichten de beelden op.

Habitat Multiform doet denken aan een onderwaterwereld en vooral aan de grens tussen droog en nat, land en water. Niets staat hier vast – alles is mogelijk, alles kan nog worden.