Belastingcode voor multinationals is ‘stap in goede richting’, zeggen experts

VNO-NCW Veertig grote Nederlandse bedrijven beloven meer transparantie over hun fiscale gedrag. Experts zijn voorzichtig optimistisch.

Voorzitter Ingrid Thijssen van VNO-NCW, dat het initiatief nam voor de Tax Governance Code.
Voorzitter Ingrid Thijssen van VNO-NCW, dat het initiatief nam voor de Tax Governance Code. Foto Laurens van Putten ANP / Hollandse Hoogte

Het lijkt even wennen: multinationals die vrijwillig openheid van zaken geven over hun wereldwijde belastingafdracht, hun financiële structuren en de fiscale voordelen die ze genieten. Toch is dat precies wat veertig grote Nederlandse bedrijven woensdag beloofden bij het ondertekenen van een gezamenlijke belastingcode.

De zogeheten Tax Governance Code kwam tot stand op initiatief van werkgeversorganisatie VNO-NCW. De deelnemende bedrijven zeggen toe voortaan een duidelijke belastingstrategie te publiceren, maken geen gebruik meer van belastingparadijzen en zullen ook openbaar maken hoeveel belasting ze precies betalen in elk land waar ze actief zijn.

Onder andere Unilever, ASML, Philips, KLM en Heineken hebben de code ondertekend. In totaal doen 20 van de 25 bedrijven uit de AEX-index mee.

Ook familiebedrijven als SHV

Daarnaast omarmen enkele grote familiebedrijven de code, waaronder SHV en Jumbo. VNO-NCW verwacht dat de komende tijd meer ondernemingen de nieuwe belastingcode zullen ondertekenen.

De belastingroutes van multinationals liggen al een paar jaar onder het vergrootglas. Afgelopen oktober spraken 136 landen strengere regels af om belastingontwijking tegen te gaan. Zo zou er een wereldwijd minimumtarief van 15 procent winstbelasting moeten komen.

Publieke vertrouwen vergroten

De woensdag gepresenteerde code is onder meer bedoeld om het publieke vertrouwen in het bedrijfsleven te vergroten, zei VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen: „Dat vertrouwen is essentieel, omdat bedrijven een cruciale rol spelen als motor van de economie en in het oplossen van de grote vraagstukken in onze samenleving. Transparantie over de belastingpositie van bedrijven helpt ook in het vergroten van het vertrouwen in het belastingstelsel.”

De multinationals zien belastingen volgens Thijssen niet alleen meer als een kostenpost, maar ook als een „belangrijke bijdrage aan de samenlevingen die hun bestaan mogelijk maken”.

Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden, is positief over dat inzicht: „Dat belastingen bijdragen aan de welvaart en het functioneren van een overheid, daar hebben ze natuurlijk gelijk in. Dat het bedrijfsleven dat zo breed stelt, is wel nieuw.”

Van de Streek noemt het „baanbrekend” dat de bedrijven openbaar gaan maken hoeveel belasting ze per land afdragen, zogeheten country by country reporting. Volgens Europese regels die vanaf 2026 zullen ingaan, hoeven bedrijven dat alleen te melden over hun activiteiten binnen de Europese Unie. „Dat ze dat al vanaf 2023 gaan doen, en dan wereldwijd, is een belangrijke verschuiving.

Volgens ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib lopen arme landen jaarlijks 100 miljard euro mis doordat multinationals hun winsten wegsluizen zonder er eerst belasting over te betalen. Onder de nieuwe belastingcode zouden zulke constructies direct aan het licht komen.

Lees ook: Kabinet heeft actie ondernomen, maar Nederland blijft ‘doorsluisland

‘Signaal van transparantie’

Ook Arnold Merkies, coördinator van Tax Justice Nederland, dat zich inzet voor eerlijke belastingheffing, is blij dat bedrijven beloven hun afdrachten per land te openbaren. „Het is een signaal dat grote bedrijven transparanter willen worden. De vraag is nog wel hoe het in de praktijk gaat uitpakken. In de code is niet vastgelegd hoe bedrijven die gegevens precies moeten openbaren, een concrete standaard ontbreekt. Dat biedt speelruimte om toch niet alles naar buiten te brengen.”

VNO-NCW erkent dat niet alle multinationals nu aan de standaarden van de code voldoen. De komende jaren zullen de betrokken bedrijven daarom in hun jaarverslagen gaan aangeven waarin ze nog tekortschieten.

Volgens Merkies is de belastingcode „een stap in de goede richting”. Maar belastingontwijking door Nederlandse bedrijven is volgens hem niet zomaar de wereld uit. Hij wijst op de internationale ranglijst van belastingparadijzen die Tax Justice Network eerder deze week uitbracht, daarop staat Nederland op de twaalfde plaats. „We doen het slechter dan de Kaaimaneilanden en Cyprus. Er is dus een wereld te winnen.”