Europese Commissie vreest voor het rampscenario van een volledige Russische gasstop

Gasleveranties Europese landen moeten zich voorbereiden op een „complete verstoring” van de gasleveranties door Rusland, waarschuwt de Europese Commissie in een uitgelekt document.

De hervergassingsfaciliteit van Enagas in Barcelona, de oudste faciliteit in zijn soort op het Europese vasteland.
De hervergassingsfaciliteit van Enagas in Barcelona, de oudste faciliteit in zijn soort op het Europese vasteland. Foto Josep Lago/AFP

Europese landen moeten zich voorbereiden op een „complete verstoring” van de gasleveranties door Rusland. Daarvoor waarschuwt de Europese Commissie in een zogeheten ‘communicatie’ aan lidstaten, die dinsdag is uitgelekt.

Het is de tweede keer in korte tijd dat de Commissie waarschuwt voor zo’n rampscenario. De toon is nu veel indringender, en de Commissie komt met vergaande voorstellen om een mogelijke „totale schok” op te vangen. De eerdere waarschuwing was begin mei, nadat Moskou Polen en Bulgarije van het gas afsloot.

Nu stelt de Commissie voor dat lidstaten in geval van nood de gasprijs aan banden leggen, om de pijn voor burgers en bedrijven te verzachten. Dat ligt voor landen zoals Duitsland en Nederland gevoelig, want het is ingrijpen op de vrije markt. Bovendien botst het met het verplicht aanvullen van de voorraden, wat de Commissie eerder heeft verordonneerd. Als gasbedrijven nu tegen hoge prijzen hun depots moeten vullen (om voorbereid te zijn op de winter) maar straks tegen een lagere prijs moeten verkopen, kost hun dat miljoenen. Ten slotte helpt goedkoop gas niet bij de overstap naar duurzamere energie.

De Commissie stelt verder voor dat landen plannen maken om hun gasverbruik te verminderen, óók als zij geen of weinig hinder zullen ondervinden van een gasstop, zodat ze andere landen te hulp kunnen schieten. De meeste lidstaten hebben draaiboeken voor noodsituaties, maar die gaan vooral over hoe het eigen land een crisis kan doorstaan.

Gasoorlog

De nieuwe waarschuwing toont dat het besef in Brussel groeit dat een ‘gasoorlog’ snel dichtbij kan komen. De EU is zelf van plan om te breken met Russisch gas, als straf voor Ruslands invasie van Oekraïne, maar pas over een aantal maanden. De Commissie wil eind dit jaar twee derde minder gas importeren.

Met een acute gasstop zou Rusland zichzelf veel pijn doen – het verdient nu dagelijks enkele honderden miljoenen euro’s aan de verkoop van gas aan Europa. Maar het land zou ook de regie op dit front weer in handen nemen. Maandag zei GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout te vrezen dat Rusland weleens „eerder in actie zou kunnen komen dan de EU”.

Verdere verstoringen gaan voor forse problemen zorgen in Europa, waarschuwde de Europese club van gasinfrastructuurbedrijven ENTSOG vorige maand. Om tekorten te voorkomen zal in de zomer een flink beroep moeten worden gedaan op voorraden, terwijl die dan juist gevuld moeten worden om de winter door te komen. Voor bijvullen is weinig ruimte: dat gebeurt vooral met Russisch gas. De vereiste minimumreserves voor de winter dreigen dan „niet gehaald te worden”, aldus ENTSOG.

Meer problemen verwacht

Afgelopen weken rommelde het al op verscheidene fronten. Rusland stel-de tegensancties in tegen onder meer Duitsland, waardoor een aantal Duitse energiebedrijven minder gas krijgt. Oekraïne waarschuwde dat het de doorvoer van Russisch gas niet meer kon garanderen, omdat Russische troepen een pijpleiding bezet hielden.

Komende dagen zijn meer problemen te verwachten. Dan verstrijken de deadlines voor Duitsland en Italië om hun facturen voor Russisch gas te betalen: Rusland eist dat dit in roebels gebeurt, op straffe van afsluiting. Maar de Commissie zegt dat Europese energiebedrijven dat onder geen beding mogen doen omdat ze daarmee de EU-sancties overtreden.

Sommige bedrijven lijken zich daar niets van aan te trekken. Zo zou het Italiaanse ENI woensdag een roebelrekening openen, om op tijd te kunnen betalen. De Italiaanse premier Draghi zei „vrij zeker” te zijn dat betalen in roebels wél kan, en voegde eraan toe dat „het grootste Duitse gasbedrijf al in roebels heeft betaald”.

Kredietverzekeraar Allianz Trade waarschuwde dinsdag dat EU-landen zich niet goed voorbereiden. Ook Nederland zou onvoldoende doen om de depots te vullen.

Lees ook: Europa wil snel van het Russische gas af. Maar hoe haalbaar is dat eigenlijk?