Opinie

Interessant nieuws uit ‘onze boreale wereld’

Tom-Jan Meeus

Op de uiterste rechterflank, maar ook in enkele progressieve partijen, was het lang gewoonte de Russische aanval op Oekraïne te wijten aan het NAVO-expansionisme in Oost-Europa. Vaak wezen ze dan op een invloedrijke drager van deze analyse, de realist John Mearsheimer (Universiteit van Chicago). Al had het ook iets wonderlijks dat juist deze politicoloog gretig door Nederlandse conservatieven werd aangehaald. Zo laakte Mearsheimer tien jaar geleden de invloed van de Israël-lobby op de politiek in de VS, voor veel conservatieven daar een onverteerbare opvatting.

In Nederland waarschuwde toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein al in de jaren negentig tegen het NAVO-lidmaatschap van voormalige Oostbloklanden, omdat Rusland zich dan „vernederd” voelde. Je hoorde het later ook van tegenstanders van het associatieverdrag met Oekraïne.

En drie weken voor de oorlog, op 3 februari, stemden drie partijen – PVV, FVD, JA21 – nog tegen een motie van Caroline van der Plas (BBB) die „onvoorwaardelijke steun” aan „de soevereiniteit van Oekraïne” uitsprak. Dezelfde partijen, aangevuld met SP, PvdD en BIJ1, verzochten de regering toen ook „af te zien van wapenleveranties aan Oekraïne”.

De werkelijkheid maakt wat mee in oorlogstijd – de meeste van deze partijen meenden toen nog dat je Rusland niet nodeloos moest dreigen.

Alleen: de keuze van Zweden en Finland in het weekeinde om toch toe te treden tot de NAVO, laat zien dat zij de situatie na jaren omzichtig manoeuvreren met Rusland anders interpreteren.

Zoals The Economist maandag schreef: Zweden en Finland worden geen NAVO-lid om Rusland te bedreigen maar omdat ze zich bedreigd voelen door Rusland.

Het betekent dat nu heel Noord-Europa – sommigen spreken van ‘onze boreale wereld’ – zich aansluit bij de analyse dat Poetin niet zozeer begrip maar weerstand verdient.

En het is interessant hoe de Nederlandse politiek, waar ze liever spreken over koopkracht dan over de oorlog, hiermee omgaat. De middenpartijen spraken steun uit. Ook viel op dat JA21-voorman Joost Eerdmans in Buitenhof de keuze van Zweden en Finland „goed en begrijpelijk” noemde; zijn partij wilde drie weken voor de invasie nog geen wapens leveren aan Oekraïne. Jasper van Dijk (SP) zei maandag bij BNR dat hij nog wel vreest voor escalatie van de oorlog. Wilders en Baudet lieten zich nog niet uit.

Vooral voor de laatste is dit een onvoorziene ontwikkeling. Drie weken voor de oorlog zei hij nog in de Kamer: „Het beste zou zijn Oekraïne met klem te adviseren een neutrale staat te worden, zoals Finland (-).”

Ook zijn werkelijkheid is duidelijk niet bestand tegen de oorlogstijd.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.