De serie Jos gaat over een man met alleen maar goede bedoelingen. Diederik Ebbinge speelt de titelrol.

Foto Jonathan Herman

Interview

Anne Barnhoorn: ‘Ik hou van personages die je niet meteen in het hart kan sluiten’

Anne Barnhoorn, scenarist Anne Barnhoorn produceerde de afgelopen vijftien jaar in hoog tempo een origineel, herkenbaar oeuvre. De nieuwe komedieserie ‘Jos’ – met Diederik Ebbinge in de hoofdrol – noemt zij haar meest persoonlijke project tot nu toe.

Voor het grote publiek blijft de schrijver van een film of serie vaak een grote onbekende. Zij verschijnen minder in de media dan de hoofdrolspelers of de regisseurs en worden zelden BN’ers. Toch staat hun werk aan de basis van vrijwel alles wat er op televisie of in de bioscoop te zien is. Zo vormden de woorden van Anne Barnhoorn (1982) het fundament voor onder andere de veelbekroonde film Aanmodderfakker, een aantal ijzersterke afleveringen van de misdaadserie Van God los en de series Papadag en De regels van Floor.

Anne Barnhoorn. Foto Polina Gladkova

Pakweg vijftien jaar na haar afstuderen aan de filmacademie durft ze wel te zeggen dat er een rode draad in haar werk terug te vinden is. „Ik hou ervan de mens een spiegel voor te houden over zijn gedrag”, stelt Barnhoorn. „Over hoe wij geen idee hebben hoe we, ondanks al onze verworvenheden, met menselijk ongemak om moeten gaan. En hoe iedereen doorlopend maar wanhopig op zoek blijft naar controle en houvast in het leven.”

Haar inspiratie haalt de 39-jarige schrijfster uit alles wat zij om zich heen ziet gebeuren. „Ik ben doorlopend onbewust aan het observeren”, vertelt ze door de telefoon. „Ik kijk nu door het raam en zie een paar jonge vrouwelijke toeristen met opgespoten lippen met hun smartphones selfies maken. De meeste mensen denken dan: ach, vier meiden, laat ze gaan. Ik ga daar in mijn hoofd dan meteen een psychologische onderbouwing aan ophangen: wat doen ze daar, waar komen ze vandaan. En vooral: waarom doen ze wat ze doen.” Dit observatievermogen leverde haar tijdens haar studie al een blog op de website van Viva op, waarin zij met de voor haar kenmerkende scherts vertelde over haar eigen leven.

Stiefvader

Haar werk reflecteert altijd de levensfase waarin zij zich bevindt, stelt Barnhoorn. Haar eerste speelfilm, De ontmaagding van Eva van End, die ze schreef tijdens haar studie aan de filmacademie, vertelde nog over een tienermeisje wier gezinsleven omver wordt gehaald door een ogenschijnlijk perfecte uitwisselingsstudent. Maar Aanmodderfakker ging al over een worstelende dertiger. En in haar nieuwe serie Jos is de hoofdpersoon inmiddels een veertiger die zijn draai in het leven niet goed kan vinden.

De inspiratie vond zij ditmaal heel dicht bij huis: hoofdpersoon Jos baseerde zij voor een groot deel op haar eigen stiefvader, die zij „de liefste man op aarde” noemt. „Hij is iemand die áltijd het goede probeert te doen, die nooit egoïstische bijbedoelingen heeft, die elke situatie puur en onbevangen benadert. Dit soort mensen is volgens mij heel schaars in deze wereld. Maar dat heeft ook een reden, want zo’n manier van omgaan met de wereld maakt je ook heel kwetsbaar. Je bent een labrador in een wereld waarin verder vooral pitbulls rondlopen.”

In de eerste afleveringen blijkt al meteen dat deze eigenschap de naïeve Jos ook wat irritant maakt. „Ik hou van personages die het publiek niet meteen in het hart kan sluiten”, lacht Barnhoorn. „Als je het gegeven van Jos doortrekt, wordt het op den duur heel vervelend als iemand geen enkele dubbelzinnigheid snapt of niet aanvoelt dat hij soms even z’n mond moet houden.” Tegelijkertijd is de schrijfster ook ergens wel jaloers op Jos en haar stiefvader. „Mijn werk eindigt doorgaans met een hoopvolle noot: elke aflevering gaat Jos meer in je hart zitten. Maar in mijn privéleven voelt het glas best vaak half leeg. Dat zit nou eenmaal in mij, ik zou heel graag wat positiever in het leven staan.”

Ik hou ervan de mens een spiegel voor te houden over zijn gedrag. Over hoe wij geen idee hebben hoe we, ondanks al onze verworvenheden, met menselijk ongemak om moeten gaan

Het eerste idee voor Jos ontstond jaren geleden op een reis door Australië: „Ik zat te niksen in een B&B, het waaide heel hard. En opééns schoot dit idee mij te binnen, zo werkt dat soms.” Barnhoorn zag direct cabaretier Diederik Ebbinge voor zich in de hoofdrol – De Luizenmoeder werd net een hit toen de scenarist hem benaderde of hij met haar mee wilde denken over de nieuwe serie. Ebbinge kon zich meteen vinden in het idee en gaf feedback op de scripts en de karakterontwikkelingen. „Hij heeft de ‘échte’ Jos ook ontmoet”, vertelt Barnhoorn. „Het is een eer en een feest als een hoofdrolspeler al zo vroeg zo betrokken is bij een project. Mede daardoor is het personage uiteindelijk exact geworden wat ik in gedachten had.”

Haar stiefvader heet trouwens geen Jos maar Nico – de titel van de serie veranderde gaandeweg, om te voorkomen dat mensen zouden kunnen denken dat Jos één op één zijn verhaal vertelt. Er zitten wel elementen in de serie die heel duidelijk naar het leven van Nico verwijzen. Hij correspondeerde bijvoorbeeld namens een mensenrechtenorganisatie met Thaise gevangenen: dat gegeven stond aan de basis van de verhaallijn met Kop, de Thaise penvriend van Jos.

„We kregen met grote regelmaat per post van die priegelbriefjes uit Thailand, met teksten als ‘Dear Sir, bless the Lord for your letters’. Nico stuurde dan een foto op van zichzelf, de gevangene tekende hem na en stuurde dat dan weer terug.” Als kind fascineerde die interactie tussen de twee mannen Barnhoorn al enorm. „Die correspondentie was voor mij een mooie manier om Jos in de serie te laten reflecteren op zijn eigen leven. En ik vind het zelf heel grappig dat die arme gevangene aan de andere kant van de wereld uiteindelijk de enige is die écht wil luisteren naar wat Jos allemaal te vertellen heeft.”

Jos. Vanaf zondag 22 mei om 21.00 uur op NPO 3. Ook te zien via NPO Start.