Exodus uit Rusland houdt aan, maar niet elk bedrijf gaat

Westerse bedrijven Sinds de oorlog kondigden veel bedrijven aan hun activiteiten in Rusland te stoppen. Welke ondernemingen blijven, en om welke redenen?

De restaurants van McDonald’s in Rusland waren al gesloten. Maandag maakte het bedrijf bekend de Russische filialen te verkopen, zoals deze in Moskou.
De restaurants van McDonald’s in Rusland waren al gesloten. Maandag maakte het bedrijf bekend de Russische filialen te verkopen, zoals deze in Moskou. Foto Natalia Kolesnikova/AFP

De aanwezigheid van Siemens in Rusland begon toen het in 1851 leverancier werd van onderdelen voor de telegraaflijn tussen Moskou en Sint-Petersburg. En ze eindigt 170 jaar later met het onderhoud aan de hogesnelheidslijn tussen diezelfde steden.

De Duitse industriegigant maakte 12 mei bekend zich volledig terug te trekken uit Rusland, vanwege de invasie in Oekraïne. Het bedrijf, dat voor die oorlog 3.000 werknemers in Rusland had, deed al geen nieuwe investeringen meer in het land en had er al veel activiteiten stopgezet – behalve het spooronderhoud. Maar die tak houdt er nu ook mee op, als gevolg van sancties.

Na een eerste golf van vertrekkende bedrijven, direct na de inval eind februari, druppelt het nog altijd door met ondernemingen die activiteiten in Rusland terugschroeven of helemaal beëindigen. Maandag nog maakte het Franse Renault bekend dat het zijn aandeel in de Russische autobouwer AvtoVAZ – bekend van Lada – verkoopt aan een Russisch auto-onderzoeksinstituut en de stad Moskou. Ook McDonald’s kwam die dag met het nieuws dat het zijn Russische tak verkoopt. De restaurants in Rusland waren al gesloten.

Hoe meer bedrijven Rusland verlaten, hoe meer het opvalt als een onderneming er nog actief is. Welke zijn het, en waarom?

Lees ook: EU wil totale ban op Russische olie

Sinds het begin van de oorlog houdt Yale University nauwgezet bij wie er is weggegaan, wie een deel van de activiteiten heeft stopgezet – en wie helemaal niks aan z’n Russische bedrijfsvoering heeft veranderd.

Wie de lange lijst bekijkt, zal als eerste opmerken: het aantal grote namen dat onveranderd actief is in Rusland is beperkt. Een ruim merendeel van de grote westerse bedrijven heeft in ieder geval een deel van de Russische activiteiten stopgezet. Zo houdt een toeleverancier als fijnchemiebedrijf DSM nog operaties in stand die het cruciaal acht voor de voedselvoorziening in Rusland, maar een aandeel in een kleine Russische joint venture heeft het wel afgestoten. Ook Nestlé verkoopt alleen nog „essentiële” producten in Rusland en adverteert er niet meer.

Onder de bedrijven die nog volledig aanwezig zijn – 217 van de ongeveer 1.200 die Yale volgt – vind je vooral minder bekende en minder grote namen, zoals de Griekse glasproducent Frigoglass – om maar wat te noemen. Ook gaat het voor een belangrijke deel om tamelijk onbekende Chinese bedrijven, zoals de China Communications Construction Bank, of de China Life Insurance Company.

Hard Rock Café en Geox

Toch staan nog een tiental bekende westerse bedrijven op de lijst, van Hard Rock Café tot schoenenproducent Geox. Daarvan is lang niet altijd duidelijk waarom ze zoveel waarde hechten aan de Russische markt. Dat geldt bijvoorbeeld voor de kledingmerken Lacoste, Armani en Diesel. Volgens analisten die de Britse omroep BBC sprak, zijn luxemerken als Armani vaak voor niet meer dan een paar procent afhankelijk van de Russische markt. Veel concurrenten zijn er wél mee gestopt, zoals luxeconcern LVMH. Armani organiseerde in Milaan wel een modeshow zonder geluid om stil te staan bij de oorlog.

Bij sommige blijvers schemert wel een reden door om in Rusland te blijven – bijvoorbeeld een hoge omzet die in het land wordt behaald. Dat geldt bijvoorbeeld voor misschien wel de twee bekendste Europese blijvers: de Franse doe-het-zelfketen Leroy Merlin en de eveneens Franse supermarktketen Auchan. Internationaal hebben zij veel aandacht gekregen voor hun besluit om niks aan de Russische activiteiten te veranderen. Zo riep de Oekraïense president Volodymyr Zelensky hen op te vertrekken uit Rusland, evenals de top van de Oekraïense tak van Leroy Merlin.

Op de blijverslijst staan ook drie Nederlandse bedrijven: TomTom, Aalberts en JDE Peet’s

Beide ketens vallen onder dezelfde Franse holding, AFM. Die is in handen van de rijke familie Mulliez. Van vertrekken wil zij tot dusver niks weten, mogelijk omdat beide ketens veel omzet halen in Rusland: in het geval van Leroy Merlin zo’n 18 procent van de wereldwijde omzet, bij Auchan 10 procent. Samen hebben ze er zo’n 400 vestigingen en duizenden werknemers. Decathlon, eveneens in handen van AFM, is wel weg uit Rusland, maar behaalde daar een veel kleiner deel van de omzet.

Soms zijn er ook kleinere blijvers met een duidelijk belang in Rusland. Het Belgische staalbedrijf Bekaert heeft kort geleden een fabriek in het Russische Lipetsk enorm uitgebreid.

En dan is er de Chinese taxi-app Didi. Die maakte na de invasie bekend te vertrekken, maar keerde onder druk van de Chinese overheid terug in Rusland.

Lees ook: Wat doen Nederlandse bedrijven met de zaken in Rusland?

Op de blijverslijst staan ook drie Nederlandse bedrijven: TomTom, JDE Peet’s (moederbedrijf van Douwe Egberts) en industrieconcern Aalberts. TomTom laat in een reactie weten dat het met sommige klanten in Rusland de relaties heeft opgezegd, het bedrijf „kijkt naar opties voor de paar contracten die we er nog hebben”. In Moskou heeft het nog 34 medewerkers die de navigatiekaart van Rusland zullen blijven onderhouden.

Aalberts en JDE Peet’s hadden maandag niet gereageerd op vragen die NRC vrijdag stuurde. In 2020 haalde Aalberts volgens het eigen jaarverslag 11 procent van de omzet uit de regio Oost-Europa, inclusief Rusland. JDE Peet’s haalt volgens het jaarverslag van 2021 5 procent van de omzet uit Rusland, en heeft een grote productielocatie in Sint-Petersburg.