Oorlog in Oekraïne

Deel Oekraïense strijders verlaat Azovstal-fabriek in Marioepol

In dit blog doet NRC verslag van de belangrijkste ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne. Lees meer stukken in ons dossier.

Deel Oekraïense strijders verlaat Azovstal-fabriek in Marioepol

Zeker een deel van de strijders die zich ophouden onder de belegerde Azovstal-fabriek in Marioepol heeft maandagavond de fabriek verlaten. Persbureau Reuters meldt op basis van een getuige dat „ongeveer een dozijn” bussen met Oekraïense militairen het complex heeft verlaten, zonder een precies aantal geëvacueerde militairen te noemen. Onduidelijk is waar de bussen heen rijden en of er zich onder de fabriek nog strijders bevinden.

Eerder op de dag zouden Rusland en Oekraïne tot een akkoord zijn gekomen om gewonde Oekraïense militairen te evacueren naar medische faciliteiten in de door de Russen bezette plaats Novoazovsk, meldt het Russische staatspersbureau RIA Novosti. De Oekraïense viceminister van Defensie Hanna Maljar kon dit volgens Reuters niet bevestigen. Op de Oekraïense televisie zei ze dat „alles wat we er over zeggen het proces alleen maar kan verstoren.”

Een boodschap op Telegram van Denys Prokopenko, een van de commandanten van het Azov-regiment, leek maandagavond te wijzen op een naderend einde van de belegering van de fabriek. Prokopenko benoemde dat de Oekraïense militairen in Azovstal hun bevelen hebben opgevolgd en de Russen „82 dagen hebben afgeleid”, terwijl „de Oekraïense krijgsmacht kon hergroeperen, personeel kon opleiden en wapens van partnerlanden kon ontvangen”. Hij zei dat nu een beslissing was genomen „om levens te redden”, die gesteund wordt door het hoogste militaire bevel van de Oekraïense strijdkrachten. Prokopenko zei daarbij niet wat het precieze besluit is dat is genomen.

Een bus met Oekraïense strijders vertrekt bij de Azovstal-fabriek. Foto Alexander Ermochenko/Reuters

Erdogan: Turkije zal NAVO-toetreding Finland en Zweden niet goedkeuren

Turkije zal niet instemmen met de toetreding van Finland en Zweden tot de NAVO. Dat heeft de Turkse president Recep Tayyip Erdogan maandag gezegd op een persconferentie. Volgens hem hebben onderhandelingspogingen van de twee Noord-Europese landen met Turkije geen zin: „Zweedse en Finse delegaties hoeven geen moeite te doen om naar Turkije te komen om ons te overtuigen”, citeren internationale persbureaus Erdogan. Voor toetreding moeten alle dertig NAVO-lidstaten instemmen met de aanvraag.

Vrijdag zei Erdogan al „niet positief” te zijn over de ophanden zijnde aanvragen voor het NAVO-lidmaatschap door Finland en Zweden. Hij vindt dat beide landen te welwillend staan tegenover de Gülenbeweging, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de mislukte coup in 2016 in Turkije, en de Koerdische terreurbeweging PKK. Erdogan noemde de toetreding van buurland Griekenland tot de NAVO in 1952 een fout: „we willen niet nog zo’n fout maken”.

Tijdens gesprekken rond de bijeenkomst van de dertig NAVO-buitenlandministers in Berlijn van afgelopen weekend leken de partijen nader tot elkaar gekomen. Zaterdag zei de Finse minister Pekka Haavisto dat hij „er zeker van is” dat Finland en Turkije het eens kunnen worden over de toetreding. Zondag kondigde Finland aan formeel een aanvraag voor het lidmaatschap in te dienen, op de voet gevolgd door Zweden. Maandag meldde het Zweedse ministerie van Buitenlandse Zaken dat de Zweedse en Finse buitenlandministers van plan te zijn om af te reizen naar Turkije om de aansluiting bij de NAVO te bespreken. Daar zegt Erdogan nu niet voor open te staan.

De Turkse buitenlandminister Mevlüt Cavusoglu tijdens de bijeenkomst van NAVO-buitenlandministers in Berlijn. Foto Bernd von Jutrczenka/AP

Oekraïense rechter legt beslag op tegoeden Russische miljardair Fridman

Een Oekraïense rechtbank heeft maandag beslag gelegd op de tegoeden van de Russische miljardair Michail Fridman. Het gaat om 12,4 miljard hryvnia (ruim 400 miljoen euro), zo maakte de Oekraïense openbaar aanklager Iryna Venediktova bekend op Facebook.

Volgens Venediktova stonden de tegoeden gestald op bankrekeningen van Cypriotische bedrijven die gevestigd zijn in Oekraïne. De in Oekraïne geboren Fridman zou de rekeningen samen met zijn zakenpartners gebruiken om sancties te omzeilen die zijn opgelegd vanwege de oorlog.

Voor de Russische invasie stond Fridman met een geschat vermogen van 12,1 miljard dollar bekend als een van de rijkste Russen. Fridman zou dicht bij de Russische president Vladimir Poetin staan, al riep hij in het begin van de oorlog op tot het beëindigen van „het bloedbad” in Oekraïne. „Oorlog is nooit het juiste antwoord”, stelde Fridman volgens The Financial Times in februari in een brief aan medewerkers van zijn investeringsbedrijf LetterOne, waar hij begin maart vertrok.

Radio Liberty/Radio Free Europe krijgt miljoenenboete voor ‘nepnieuws’

Een rechtbank in Moskou heeft het vanuit de Verenigde Staten gefinancierde Radio Liberty/Radio Free Europe een boete van 18 miljoen roebel (ruim 280.000 dollar) opgelegd, zo meldt het Russische persbureau Interfax maandag. De reden voor de boete is het niet verwijderen van berichten die de rechtbank als ‘nep’ kwalificeert.

Al voor de oorlog probeerde de Russische overheid Radio Liberty het werk onmogelijk te maken door hoge boetes op te leggen, die de zender vervolgens bij de rechtbank en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens aanvocht.

Begin maart blokkeerde de Russische mediawaakhond kanalen van Radio Liberty en enkele andere media. Daarop besloot Radio Liberty zich terug te trekken uit Rusland. In een persbericht voerde het faillisementsprocedures die de Russische belastingdienst heeft aangespannen op als reden.

Lees ook: Kunnen journalisten nog werken in Rusland?

Zweedse regering besluit formeel tot aanvraag NAVO-lidmaatschap

De Zweedse regering heeft maandag het besluit genomen formeel een aanvraag in te dienen voor NAVO-lidmaatschap. Dat heeft de premier van het land, Magdalena Andersson, op een persconferentie bekendgemaakt. Als het lidmaatschap wordt goedgekeurd wil Zweden geen permanente NAVO-bases of nucleaire wapens op het grondgebied, zei Andersson, die een minderheidsregering leidt. Het Zweedse parlement steunt een NAVO-lidmaatschap met grote meerderheid, hoewel de regering de steun van het parlement officieel niet nodig heeft om een aanvraag in te dienen.

Zondag werd al bekend dat de sociaal-democratische partij van Andersson voor aansluiting bij de NAVO is. Anderssons partij was meer dan zeven decennia tegen een Zweeds NAVO-lidmaatschap, maar heeft dat standpunt herzien vanwege de Russische invasie in Oekraïne. De Zweedse NAVO-ambassadeur zal in de loop van de week een officiële aanvraag bij de organisatie indienen. Dat zal gezamenlijk met Finland gebeuren. Ook dat land besloot afgelopen week formeel een aanvraag voor NAVO-lidmaatschap in te dienen.

Correctie 16 mei, 16.17 uur: In een eerdere versie van dit blog stond dat het Zweedse parlement moet instemmen met het besluit van de regering. Dat is formeel niet het geval. Hierboven is dat verduidelijkt.

Lees ook: Zweden en Finland willen toetreden tot de NAVO

De Zweedse premier Magdalena Andersson. Foto Henrik Montgomery/AP

Europese Commissie voorziet minder economische groei door oorlog Oekraïne

De Europese Commissie schat dat de economische groei van zowel de gehele Europese Unie als de lidstaten in de eurozone de komende jaren lager zal uitvallen dan eerder gedacht. In de laatste berekeningen, die de Commissie maandag bekendmaakte, wordt een groei van 2,7 procent in 2022 en 2,3 procent in 2024 voorzien. De economische vooruitzichten van de afgelopen winter wezen nog op een groei van 4 procent in 2022 en 2,8 procent in het jaar erna.

De Europese economie is aan het herstellen na de afschaffing van de meeste coronamaatregelen, maar de Russische invasie in Oekraïne „heeft nieuwe uitdagingen met zich meegebracht”, schrijft de Commissie. De oorlog veroorzaakt stijgende prijzen op de grondstoffen- en voedselmarkten, verstoring van het aanbod en groeiende onzekerheid over leveringsketens. Dit komt bovenop de bestaande verstoringen in de wereldhandel veroorzaakt door bijvoorbeeld de strenge coronamaatregelen die nog gelden in China.

De Commissie verwacht ook dat de inflatie verder zal stijgen dan in de winter werd geschat. In de lidstaten in de eurozone zal in het tweede kwartaal van 2022 sprake zijn van een record van 6,9 procent inflatie, waarna het langzaam zal afnemen. Over het gehele jaar 2022 wordt gerekend op 6,1 procent inflatie, met een daling tot 2,7 procent in 2023. Dankzij de heropening van veel sectoren na het opschorten van de coronaregels, zal de Europese economie blijven groeien, alleen minder snel dan verwacht.

Nog geen overeenstemming over EU-olieboycot Rusland, Hongarije wil hogere compensatie

Het gesteggel over het zesde sanctiepakket van de Europese Unie duurt voort. Hongarije, dat een olieboycot niet wil steunen, zegt geen goed genoeg voorstel te hebben gekregen van de Europese Commissie (EC) om akkoord te gaan. „De Commissie heeft een probleem veroorzaakt, dus het is logisch dat Hongarije verwacht dat de EU een oplossing biedt”, zegt de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Peter Szijjarto maandag op Facebook. Hongarije wil honderden miljoenen euro’s financiële compensatie omdat het erg afhankelijk is van Russische olie.

Een andere oplossing ziet Szijjarto ook: hij kan wel akkoord gaan met het sanctiepakket als olietransport via pijpleidingen wordt uitgezonderd van de sancties. Internationale persbureaus melden maandag dat EU-buitenlandchef Josep Borrell zei dat er geen garantie is dat de lidstaten binnen afzienbare tijd het eens zijn over de olieboycot. Een klein groepje, naast Hongarije onder andere ook Tsjechië en Slowakije, zou de boycot niet zien zitten. Borrell zei zijn best te doen om een overeenstemming te bereiken, „maar ik kan niet verzekeren dat het lukt”.

De Litouwse minister van Buitenlandse Zaken, Gabrielius Landsbergis, beschuldigde Hongarije er maandag van de EU te „gijzelen”. De Europese Unie maakte begin deze maand bekend een volledige ban op Russische olie te willen. De import van ruwe olie zou binnen zes maanden moeten stoppen, die van geraffineerde olie tegen het einde van het jaar.

McDonald’s verkoopt al zijn Russische filialen

Fastfoodketen McDonald’s gaat zijn ongeveer 850 restaurants in Rusland verkopen. Dat heeft het bedrijf maandag aangekondigd. McDonald’s zoekt een lokale koper die alle restaurants en de 62.000 werknemers die het bedrijf in dienst heeft in één keer overneemt. Sinds begin maart waren alle Russische filialen van de keten al tijdelijk gesloten, maar werd het personeel wel doorbetaald.

Het voortbestaan van McDonald’s in Rusland is „niet langer houdbaar” door de humanitaire crisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne, en de „onvoorspelbare bedrijfsomgeving”, schrijft het bedrijf. Daarnaast is het niet „in overeenstemming met de waarden” van de fastfoodketen om langer te blijven. Het proces om de naam en het logo van de restaurants te halen, wordt snel in gang gezet.

McDonald’s opende zijn eerste restaurant in Rusland kort na de val van de Berlijnse Muur, in januari 1990. Het was het eerste Amerikaanse fastfoodrestaurant in de Sovjet-Unie. Sinds de Russische inval in Oekraïne hebben talloze grote bedrijven besloten Rusland te verlaten. Eerder op maandag kondigde autofabrikant Renault aan zijn aandelen in de Russische automaker AvtoVAZ te verkopen. Shell verkocht eerder al 411 tankstations aan de Russische oliemaatschappij Lukoil.

Lees ook: Nespresso, Big Mac, fast fashion: gelaten neemt de Rus afscheid van zijn westerse levensstijl

McDonald’s heeft 850 filialen in Rusland, waar in totaal 62.000 mensen werken. Foto via AP

Rusland over NAVO-plannen Zweden en Finland: ernstige fout met verstrekkende gevolgen

Moskou zal de toetreding van Zweden en Finland tot de NAVO niet accepteren. Dat heeft de vice-minister van Buitenlandse Zaken Sergej Rjabkov maandag gezegd volgens het Russische persbureau Interfax. Rjabkov spreekt van „een ernstige fout met verstrekkende gevolgen”. Volgens hem zal een toetreding tot de NAVO van beide landen ervoor zorgen dat de militaire spanningen toenemen.

Rjabkov zegt dat Finland en Zweden „geen illusies” moeten hebben dat Rusland de beslissing van de twee landen om te willen toetreden tot het westerse militaire bondgenootschap gewoon zal accepteren. Volgens hem is het „heel duidelijk” dat de veiligheid van Zweden en Finland niet zal worden versterkt als gevolg van hun besluit. Hij wijt de beslissing aan een „vertekende perceptie” van wat er in de wereld gebeurt. „Het is jammer dat het gezond verstand wordt opgeofferd voor enkele spookideeën over wat er in de huidige situatie moet gebeuren.”

Finland en Zweden hebben zondag besloten dat ze een lidmaatschap van de NAVO zullen aanvragen. De meeste NAVO-landen gaven al snel aan vóór toetreding van de Scandinavische landen te zijn, alleen Turkije protesteerde. De Turkse president Erdogan vindt onder meer dat Zweden en Finland te welwillend staan tegenover de Koerdische terreurbeweging PKK. Omdat alle NAVO-landen moeten instemmen met toetreding, stuurt Zweden volgens persbureau Reuters binnenkort diplomaten naar Turkije om te proberen de bezwaren weg te nemen.

Finse militairen nemen deel aan een oefening. Finland heeft zondag besloten te willen toetreden tot de NAVO. Foto Heikki Saukkomaa/AP

Renault verkoopt aandelen in Russische autofabrikant AvtoVAZ aan Rusland

Renault verkoopt al zijn aandelen in de Russische autofabrikant AvtoVAZ, meldt de Franse automaker maandag. Ze gaan naar NAMI, een onderzoeksinstituut in handen van de Russische staat. Tweederde van AvtoVAZ was in handen van Renault. AvtoVAZ is de grootste autofabrikant van Rusland en produceert onder andere Lada’s. Renault verkoopt daarnaast al zijn aandelen in zijn Russische tak aan de stad Moskou.

Het bedrijf spreekt maandag van een „moeilijke, maar noodzakelijke” beslissing, die is gemaakt vanwege de 45.000 medewerkers in het land. Ondanks de verkoop houdt de Franse autofabrikant wel de mogelijkheid open om in de toekomst terug te keren, „in een andere context”. Het bedrijf krijgt de mogelijkheid om de verkochte aandelen in AvtoVAZ binnen zes jaar terug te kopen. Rusland is na Frankrijk de grootste afzetmarkt voor Renault.

Het bedrijf staakte in maart zijn productie in Rusland, vanwege de oorlog in Oekraïne. Dat besluit volgde op een rede van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in het Franse parlement, waarin hij Franse bedrijven in Rusland beschuldigde van het sponsoren van de „Russische oorlogsmachine”. Meer bedrijven proberen van hun Russische tak af te komen. Zo werd vorige week bekend dat Shell 411 tankstations en een fabriek heeft verkocht aan de Russische oliemaatschappij Lukoil.

Lees ook: Kan Lada door zonder het Westen?

AvtoVAZ is de grootste autofabrikant van Rusland. Foto Yuri Kadobnov/AFP

Overzicht: Zweedse sociaaldemocraten steunen NAVO-lidmaatschap en ‘Oekraïense troepen bereiken grens met Rusland’

Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen van zondag en de nacht van zondag op maandag:

  • Het Zweedse NAVO-lidmaatschap is een stap dichterbij, nu de sociaaldemocratische regeringspartij heeft uitgesproken ook voor een toetreding tot de alliantie te zijn. Dat heeft premier Magdalena Andersson van de sociaaldemocraten zondag bekendgemaakt op een persconferentie. Daarmee lijkt er een Zweedse meerderheid in het parlement voor toetreding te zijn. Buurland Finland maakte zondag bekend definitief een aanvraag te gaan indienen voor het NAVO-lidmaatschap.
  • Oekraïense troepen hebben met een tegenoffensief vanuit Charkov de grens met Rusland bereikt, claimt het Oekraïense ministerie van Defensie in de nacht van zondag op maandag. Op een vrijgegeven video is volgens persbureau AFP bij een grenspost een tiental Oekraïense soldaten te zien, dat deel uit zou maken van een vrijwilligersbrigade uit Charkov.
  • Volgens de Britse militaire inlichtingendienst is Rusland ongeveer een derde van de troepenmacht die in februari werd ingezet kwijtgeraakt. Het Russische offensief in de Donbas heeft inmiddels ook zijn „momentum” verloren en loopt ver achter op schema, meldt diezelfde inlichtingendienst.

Oekraïne claimt bereiken Russische grens in tegenoffensief vanuit Charkov

Oekraïense troepen hebben met een tegenoffensief vanuit Charkov de grens met Rusland bereikt, claimt het Oekraïense ministerie van Defensie in de nacht van zondag op maandag. Op een vrijgegeven video is volgens persbureau AFP bij een grenspost een tiental Oekraïense soldaten te zien, dat deel uit zou maken van een vrijwilligersbrigade uit Charkov.

Zaterdag had burgemeester Ihor Terekhov van Charkov al tegen de BBC gezegd dat de Russische troepen waren verdreven uit zijn stad en dat gevluchte inwoners aan het terugkeren zijn. Het in het oosten van Oekraïne gelegen Charkov is met ongeveer 1,4 miljoen inwoners de tweede stad van het land. Al direct vanaf het begin van de oorlog werd er hevig gevochten in en om de stad.

Inmiddels concentreren de Russen zich vooral nog op de regio’s Donetsk en Loehansk in het zuidoosten van Oekraïne. Maar ook dat offensief lijkt vast te lopen.

Welkom in dit blog

In dit blog doet NRC maandag verslag van de nieuwsontwikkelingen rond de oorlog in Oekraïne.

Lees ook het blog van afgelopen weekeinde terug